ఆధ్యాత్మికతకు, ఆచారాలకు నిలయమైన మన భారతదేశంలో ప్రతి పండుగకు ఒక ప్రత్యేకత ఉంటుంది. అందులోనూ తెలుగు రాష్ట్రాల్లో, ముఖ్యంగా ఉత్తరాంధ్రలో అనకాపల్లి నూకాంబిక అమ్మవారి జాతర అంటే అది కేవలం ఒక పండుగ మాత్రమే కాదు, లక్షలాది మంది భక్తుల నమ్మకం, ఒక ఉద్వేగం. ప్రతి సంవత్సరం ఉగాది ముందు వచ్చే “కొత్త అమావాస్య” రోజున జరిగే ఈ జాతర వైభవం వర్ణనాతీతం.
ఈ బ్లాగ్ పోస్ట్లో మనం అమ్మవారి చరిత్ర, జాతర విశేషాలు, మరియు భక్తులు పాటించే ఆచారాల గురించి లోతుగా తెలుసుకుందాం.
1. అమ్మవారి పురాణ నేపథ్యం మరియు చరిత్ర
శ్రీ నూకాంబిక అమ్మవారిని “కోటశక్తి”గా పిలుస్తారు. చరిత్ర ప్రకారం, ఈ ప్రాంతాన్ని పాలించిన ఆర్కాట్ నవాబుల కాలంలో ఈ ఆలయ ప్రాముఖ్యత పెరిగింది. అయితే, అమ్మవారి మూలాలు అంతకంటే ప్రాచీనమైనవని భక్తుల నమ్మకం.
- కాకర్లపూడి వంశీయులు: విజయనగర రాజుల సేనాని అయిన కాకర్లపూడి అప్పలరాజు పాయకరావు ఈ ఆలయాన్ని నిర్మించినట్లు చరిత్ర చెబుతోంది. పూర్వం ఈమెను ‘నూకమ్మ’ అని పిలిచేవారు, కాలక్రమేణా అది ‘నూకాంబిక’గా రూపాంతరం చెందింది.
- శక్తి స్వరూపిణి: అమ్మవారు సాక్షాత్తు పార్వతీ దేవి అవతారమని, లోక కల్యాణం కోసం ఇక్కడ కొలువుదీరారని పురాణాలు వివరిస్తున్నాయి.
2. జాతర ఎప్పుడు జరుగుతుంది?
నూకాంబిక అమ్మవారి జాతర ప్రతి సంవత్సరం ఫాల్గుణ బహుళ అమావాస్య (కొత్త అమావాస్య) నాడు అత్యంత వైభవంగా ప్రారంభమవుతుంది. ఉగాది పండుగకు సరిగ్గా ఒక రోజు ముందు వచ్చే ఈ అమావాస్య రోజున ఉత్తరాంధ్ర నలుమూలల నుండి భక్తులు అనకాపల్లికి పోటెత్తుతారు.
ఈ జాతర సుమారు నెల రోజుల పాటు సాగుతుంది. అయితే ప్రధాన ఉత్సవం మాత్రం అమావాస్య రోజున జరుగుతుంది. ఈ రోజున అమ్మవారిని దర్శించుకుంటే ఏడాది పొడవునా కష్టాలు తొలగిపోతాయని భక్తుల గాఢ విశ్వాసం.
3. జాతర విశేషాలు మరియు ఆచారాలు
అనకాపల్లి జాతరలో కనిపించే కొన్ని విశిష్టమైన ఆచారాలు మరెక్కడా కనిపించవు. అవేంటో చూద్దాం:
అ. సిరిమాను ఉత్సవం
జాతరలో ప్రధాన ఆకర్షణ సిరిమాను. అమ్మవారి పూజారి సిరిమానుపై కూర్చుని గాలిలో ఊగుతూ భక్తులను ఆశీర్వదించడం చూస్తుంటే ఒళ్లు గగుర్పొడుస్తుంది. ఇది అమ్మవారి శక్తికి నిదర్శనంగా భావిస్తారు.
ఆ. ఘటాల ఊరేగింపు
అమ్మవారి ప్రతిరూపాలుగా భావించే ఘటాలను ఊరంతా ఊరేగిస్తారు. డప్పు వాయిద్యాలు, తీన్మార్ స్టెప్పులు, మరియు వేషధారణలతో అనకాపల్లి వీధులన్నీ కోలాహలంగా మారుతాయి.
ఇ. నైవేద్యం – చద్ది నైవేద్యం
అమ్మవారికి భక్తులు సమర్పించే అత్యంత ప్రీతికరమైన నైవేద్యం “చద్ది అన్నం”. కుండల్లో వండిన అన్నాన్ని, పెరుగును కలిపి అమ్మవారికి నివేదిస్తారు. ఇలా చేయడం వల్ల ఆరోగ్యం చేకూరుతుందని, వేసవి తాపం నుండి ఉపశమనం లభిస్తుందని నమ్ముతారు.
4. భక్తుల విశ్వాసాలు – మొక్కుబడులు
నూకాంబిక అమ్మవారు “చల్లని తల్లి”. కోరిన కోర్కెలు తీర్చే కల్పవల్లి. భక్తులు తమ కోరికలు నెరవేరితే రకరకాలుగా మొక్కులు చెల్లించుకుంటారు:
- తలనీలాలు సమర్పించడం: భక్తితో తమ తలనీలాలను అమ్మవారికి ఇస్తారు.
- తులం బంగారం/వెండి: శక్తి ఉన్నవారు అమ్మవారికి ఆభరణాలను కానుకగా ఇస్తారు.
- పిండి దీపాలు: బియ్యం పిండితో చేసిన దీపాలను వెలిగించి అమ్మవారి చుట్టూ ప్రదక్షిణలు చేస్తారు.
5. అనకాపల్లి – బెల్లం పట్టణం మరియు జాతర
అనకాపల్లి అంటే మనకు వెంటనే గుర్తుకు వచ్చేది బెల్లం మార్కెట్. ఆసియాలోనే రెండో అతిపెద్ద బెల్లం మార్కెట్ ఇక్కడ ఉంది. జాతర సమయంలో బెల్లం వ్యాపారులు, రైతులు అమ్మవారికి ప్రత్యేక పూజలు నిర్వహిస్తారు. తమ వ్యాపారం బాగుండాలని, పంటలు బాగా పండాలని అమ్మవారిని వేడుకుంటారు.
6. పర్యాటకులు మరియు భక్తుల కోసం సూచనలు
మీరు మొదటిసారి నూకాంబిక అమ్మవారి జాతరకు వెళ్తున్నట్లయితే, ఈ క్రింది విషయాలు గుర్తుంచుకోండి:
| అంశం | వివరాలు |
| రవాణా | అనకాపల్లి రైల్వే స్టేషన్ నుండి ఆలయం కేవలం 2-3 కి.మీ దూరంలో ఉంటుంది. ఆటోలు సులభంగా దొరుకుతాయి. |
| వసతి | అనకాపల్లిలో మరియు విశాఖపట్నంలో (30 కి.మీ దూరం) మంచి హోటళ్లు అందుబాటులో ఉన్నాయి. |
| దర్శనం | జాతర రోజున విపరీతమైన రద్దీ ఉంటుంది. ఉదయాన్నే వెళ్లడం ఉత్తమం. ప్రభుత్వ ప్రత్యేక క్యూ లైన్లు ఉంటాయి. |
| జాగ్రత్తలు | ఎండ తీవ్రత ఎక్కువగా ఉంటుంది కాబట్టి తగినంత నీరు త్రాగండి. పిల్లల పట్ల జాగ్రత్త వహించండి. |
అనకాపల్లి నూకాంబిక అమ్మవారి జాతర కేవలం ఒక మతపరమైన కార్యక్రమం మాత్రమే కాదు, అది తెలుగు వారి సంస్కృతికి, ఆచారాలకు ప్రతిబింబం. కులమతాలకు అతీతంగా అందరూ కలిసి జరుపుకునే ఈ ఉత్సవం సమాజంలో ఐక్యతను పెంపొందిస్తుంది. ఆ తల్లి ఆశీస్సులు అందరిపై ఉండాలని, అందరూ సుఖసంతోషాలతో ఉండాలని కోరుకుందాం.
“ఓం శ్రీ నూకాంబికా దేవ్యై నమః”