రచన: శ్రీ తాళ్లపాక అన్నమాచార్యులు
రాగం: యమునా కళ్యాణి
తాళం: ఖండ చాపు
దైవం: బాల గోపాల కృష్ణుడు / శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి
“భావయామి గోపాలబాలం” అన్నమయ్య రచించిన అత్యంత మధురమైన భక్తి కీర్తనల్లో ఒకటి. ఈ కీర్తనలో చిన్ననాటి శ్రీకృష్ణుడైన బాల గోపాలుని అన్నమాచార్యులు మనసులో దర్శించుకుంటారు. నడుముకు కట్టుకున్న మేఖలలోని మణులు, గంటల ధ్వని, చిలిపి అడుగులతో చేసే నాట్యం, చేతిలో పట్టుకున్న వెన్న—ఇలా బాలకృష్ణుని అందమైన బాల్య రూపాన్ని కళ్లముందు నిలిపేలా సాహిత్యం సాగుతుంది.
ఈ కీర్తనలో ప్రత్యేకత ఏమిటంటే, చివరికి అదే బాల గోపాలుడు తిరువేంకటాచలంపై నిలిచిన పరమపురుషుడైన శ్రీహరి అని అన్నమయ్య తెలియజేస్తారు. అంటే గోకులంలోని బాలకృష్ణుడు, తిరుమలలోని శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు వేర్వేరు దేవతలు కాదనే వైష్ణవ తాత్త్విక భావాన్ని కీర్తన అందంగా వ్యక్తపరుస్తుంది.
అన్నమాచార్యులు 15వ శతాబ్దానికి చెందిన మహా వాగ్గేయకారుడు. తిరుమల శ్రీవేంకటేశ్వర స్వామిపై వేలాది సంకీర్తనలు రచించిన ఆయనను తెలుగు భక్తి సాహిత్యంలో అత్యంత ప్రముఖులలో ఒకరిగా గుర్తిస్తారు. తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం ప్రకారం ఆయన 15వ శతాబ్దానికి చెందినవారు మరియు శ్రీ వేంకటేశ్వరుని స్తుతిస్తూ సుమారు 32,000 సంకీర్తనలు రచించినట్లు సంప్రదాయం చెబుతుంది.
“భావయామి గోపాలబాలం”కు యమునా కళ్యాణి రాగంలో ప్రసిద్ధి చెందిన సంగీత రూపం ఉంది. ముఖ్యంగా ఎం.ఎస్. సుబ్బులక్ష్మి గారి గానం ద్వారా ఈ కీర్తన మరింత విస్తృతంగా ప్రజలకు పరిచయమైంది.
రాగం / తాళం
యమునా కళ్యాణి
ఈ కీర్తనను సాధారణంగా యమునా కళ్యాణి రాగంలో పాడుతారు. యమునా కళ్యాణి మధురమైన, భక్తి మరియు శాంత భావాలను వ్యక్తపరచడానికి అనుకూలమైన రాగం. బాలకృష్ణుని చిలిపితనం, మాధుర్యం, దైవత్వం—ఈ మూడు భావాలను ఒకేసారి వ్యక్తపరచడానికి ఈ రాగం ఎంతో అందంగా సరిపోతుంది.
ఈ కీర్తనకు లభించే సంగీత వనరులలో యమునా కళ్యాణి రాగం స్థిరంగా కనిపిస్తుంది.
తాళం
ఈ కీర్తనకు ప్రాచుర్యంలో ఉన్న సంగీత రూపం ఖండ చాపు తాళంగా ఎక్కువగా నమోదైంది. ఎం.ఎస్. సుబ్బులక్ష్మి గారి ప్రసిద్ధ ప్రదర్శనలతో సంబంధం ఉన్న వనరులు కూడా యమునా కళ్యాణి–ఖండ చాపు రూపాన్నే సూచిస్తున్నాయి.
అయితే వివిధ పుస్తకాలు, వెబ్ ప్రచురణలు లేదా పాడే సంప్రదాయాల్లో తాళం విషయంలో భిన్నమైన వివరాలు కనిపించవచ్చు. అందువల్ల సంగీత ప్రదర్శన కోసం ఉపయోగించే నోటేషన్ను అనుసరించడం మంచిది.
పూర్తి సాహిత్యం
పల్లవి
భావయామి గోపాలబాలం మన-
స్సేవితం తత్పదం చింతయేహం సదా ॥
చరణం 1
కటి ఘటిత మేఖలా ఖచితమణి ఘంటికా-
పటల నినదేన విభ్రాజమానమ్ ।
కుటిల పద ఘటిత సంకుల శింజితేనతం
చటుల నటనా సముజ్జ్వల విలాసమ్ ॥
చరణం 2
నిరతకర కలిత నవనీతం బ్రహ్మాది
సుర నికర భావనా శోభిత పదమ్ ।
తిరువేంకటాచల స్థితమ్ అనుపమం హరిం
పరమ పురుషం గోపాలబాలమ్ ॥
ఈ కీర్తనకు పాఠభేదాలు కూడా కనిపిస్తాయి. ముఖ్యంగా “కటి ఘటిత…” మరియు “నిరతకర…” పంక్తుల్లో అక్షర, పద విభజనలో స్వల్ప భేదాలు వివిధ ప్రచురణల్లో కనిపిస్తాయి.
పద అర్థాలు
ఈ కీర్తనలోని పదాలు సంస్కృత సమాసాలతో కూడి ఉండటంతో, విడదీసి అర్థం చేసుకుంటే భావం మరింత స్పష్టమవుతుంది.
| పదం | అర్థం |
|---|---|
| భావయామి | ధ్యానిస్తున్నాను, మనసులో దర్శించుకుంటున్నాను |
| గోపాలబాలం | గోపాలుడైన బాలకృష్ణుడు |
| మనస్సేవితం | మనస్సుచే సేవించబడే / మనస్సులో సేవించే |
| తత్పదం | ఆ భగవంతుని పాదాలను |
| చింతయేహం సదా | నేను ఎల్లప్పుడూ ధ్యానిస్తాను |
| కటి | నడుము |
| ఘటిత | ధరించిన, అమర్చిన |
| మేఖలా | నడుముకు ధరించే అలంకారం |
| ఖచిత | పొదిగిన |
| మణి | రత్నం |
| ఘంటికా | చిన్న గంట |
| పటల | సమూహం |
| నినద | ధ్వని, శబ్దం |
| విభ్రాజమానం | ప్రకాశిస్తూ ఉన్నది |
| కుటిల | వంకరైన, వంపుతో కూడిన |
| పద | పాదం / అడుగు |
| శింజితం | మ్రోగే శబ్దం |
| చటుల | చురుకైన, చలాకీగా ఉండే |
| నటన | నాట్యం |
| సముజ్జ్వల | అత్యంత ప్రకాశమానమైన |
| విలాసం | లీలా, అందమైన కదలిక |
| నిరతకర | ఎల్లప్పుడూ చేతిలో ఉన్న |
| కలిత | కలిగిన, పట్టుకున్న |
| నవనీతం | తాజా వెన్న |
| బ్రహ్మాది | బ్రహ్మ మొదలైన |
| సుర నికర | దేవతల సమూహం |
| భావనా | ధ్యానం, మనోభావం |
| శోభిత | శోభిల్లే, అలంకరించబడిన |
| తిరువేంకటాచల | పవిత్రమైన వేంకట పర్వతం |
| స్థితమ్ | నిలిచిన, నివసిస్తున్న |
| అనుపమం | సాటిలేనిది |
| హరి | శ్రీమహావిష్ణువు |
| పరమ పురుషం | పరమాత్మ, సర్వోన్నత పురుషుడు |
భావం – పల్లవి
“భావయామి గోపాలబాలం మనస్సేవితం తత్పదం చింతయేహం సదా”
“బాల గోపాలుడైన శ్రీకృష్ణుడిని నేను ధ్యానిస్తున్నాను. నా మనస్సు ఎల్లప్పుడూ సేవించే ఆ భగవంతుని పవిత్ర పాదాలను నేను నిరంతరం చింతిస్తున్నాను” అని అన్నమయ్య అంటారు.
ఇక్కడ భక్తి యొక్క మొదటి మెట్టు ధ్యానం. భగవంతుని గురించి కేవలం వినడం మాత్రమే కాకుండా, ఆయన రూపాన్ని మనసులో నిలుపుకోవడం అన్నమయ్య చూపిస్తున్నారు.
భావం – మొదటి చరణం
మొదటి చరణంలో అన్నమయ్య బాలకృష్ణుడి రూపాన్ని ఒక సజీవమైన దృశ్యంలా మన ముందుకు తీసుకొస్తారు.
బాలకృష్ణుడి నడుముకు మేఖల కట్టబడి ఉంది. అందులో రత్నాలు పొదిగిన చిన్న చిన్న గంటలు ఉన్నాయి. బాలుడు కదులుతున్న కొద్దీ ఆ గంటలు మ్రోగుతున్నాయి. ఆ ధ్వనులతో బాలకృష్ణుని రూపం మరింత ప్రకాశవంతంగా కనిపిస్తోంది.
తర్వాత ఆయన అడుగుల గురించి చెబుతారు. బాలుడి అడుగులు సూటిగా కాకుండా చిలిపిగా, వంకర వంకరగా కదులుతున్నాయి. ఆ పాదాల కదలికలతో వచ్చే శబ్దం, చురుకైన నాట్యకదలికలతో కలిసి ఒక అద్భుతమైన బాలలీలను సృష్టిస్తోంది.
ఇక్కడ అన్నమయ్య కృష్ణుడిని కేవలం పరమాత్మగా కాకుండా చిలిపిగా ఆడుకునే చిన్న బాలుడిగా దర్శిస్తున్నారు. ఇదే ఈ కీర్తనలోని మాధుర్యం.
బాలకృష్ణుని అడుగులను నాట్యంతో పోల్చడం ద్వారా ఆయనలోని బాలలీలను భక్తుడు ప్రత్యక్షంగా అనుభవించేలా కవి చేస్తారు. ఈ దృశ్యాత్మకత కారణంగానే ఈ కీర్తనకు నృత్యరూపకాల్లో కూడా ప్రత్యేక స్థానం లభించింది.
భావం – రెండవ చరణం
రెండవ చరణంలో బాలకృష్ణుడి చేతిలో ఉన్న నవనీతం, అంటే తాజా వెన్నను అన్నమయ్య ప్రస్తావిస్తారు.
వెన్నను చేతిలో పట్టుకుని ఆడుకునే చిన్న కృష్ణుడిని మనం ఊహించుకోవచ్చు. గోకులంలో వెన్న దొంగిలించే చిలిపి బాలుడిగా ప్రసిద్ధి చెందిన కృష్ణుడి బాలలీల ఇక్కడ కనిపిస్తుంది.
అయితే అన్నమయ్య వెంటనే ఈ బాలుడి దైవత్వాన్ని మనకు గుర్తుచేస్తారు.
“బ్రహ్మాది సుర నికర భావనా శోభిత పదమ్” — బ్రహ్మ మొదలైన దేవతలందరూ ధ్యానించే పవిత్ర పాదాలు ఈ బాలకృష్ణుడివే.
అంటే బయటికి చూస్తే వెన్న పట్టుకున్న చిన్న పిల్లవాడిలా కనిపించినా, ఆయన పాదాలను బ్రహ్మాది దేవతలు కూడా ధ్యానిస్తారు. బాల్యం మరియు పరబ్రహ్మత్వం రెండూ ఒకే రూపంలో కలిసిపోతాయి.
చివరి రెండు పాదాల్లో కీర్తన మరింత గొప్ప తాత్త్విక స్థాయికి చేరుతుంది:
“తిరువేంకటాచల స్థితమ్ అనుపమం హరిం
పరమ పురుషం గోపాలబాలమ్”
తిరువేంకటాచలంపై కొలువై ఉన్న సాటిలేని శ్రీహరి, సర్వోన్నతుడైన పరమపురుషుడే ఈ గోపాలబాలుడు అని అన్నమయ్య ప్రకటిస్తున్నారు.
అందువల్ల ఈ కీర్తనలోని కృష్ణుడు కేవలం గోకుల బాలుడు మాత్రమే కాదు; తిరుమలలో శ్రీ వేంకటేశ్వరుడిగా వెలసిన అదే పరమాత్మ.
ఈ కీర్తనలోని ప్రధాన భక్తి భావం
“భావయామి గోపాలబాలం”లో మూడు స్థాయిలు కనిపిస్తాయి:
- బాలలీల – గంటలు మోగేలా నడిచే చిన్న కృష్ణుడు.
- మాధుర్యం – చేతిలో వెన్నతో కనిపించే బాల గోపాలుడు.
- పరబ్రహ్మత్వం – బ్రహ్మాది దేవతలు ధ్యానించే శ్రీహరి, తిరువేంకటాచల వాసి.
ఇదే అన్నమయ్య కవిత్వంలోని ప్రత్యేకత. సాధారణంగా కనిపించే బాలుడి రూపం వెనుక ఉన్న పరమాత్మను భక్తుడికి చూపించడం.
సందర్భం – ఎక్కడ పాడతారు?
అన్నమాచార్యుల సంకీర్తనలు తిరుమల శ్రీవేంకటేశ్వరుని భక్తి సంప్రదాయంలో ముఖ్యమైన స్థానం కలిగి ఉన్నాయి. తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం ఆధ్వర్యంలోని అన్నమాచార్య ప్రాజెక్ట్ ఆయన సంకీర్తనలను సంగీతం, పరిశోధన, ప్రచురణ మరియు రికార్డింగ్ ద్వారా ప్రజల్లోకి తీసుకువెళ్తోంది.
“భావయామి గోపాలబాలం” మాత్రం శ్రీకృష్ణుని బాలరూపాన్ని వర్ణించే కీర్తన కావడంతో కృష్ణ భక్తి కార్యక్రమాలు, హరికథలు, భజనలు, కర్ణాటక సంగీత కచేరీలు మరియు నృత్య ప్రదర్శనల్లో కూడా వినిపిస్తుంది.
భరతనాట్యంలో బాలకృష్ణుని చిలిపి అడుగులు, వెన్న పట్టుకున్న బాలుడి రూపం, బ్రహ్మాది దేవతలు పూజించే పరమాత్మ అనే భావాలను అభినయించడానికి ఈ కీర్తన ఎంతో అనుకూలంగా ఉంటుంది.
ఈ కీర్తనకు ఎం.ఎస్. సుబ్బులక్ష్మి గారి ప్రసిద్ధ గానం ప్రత్యేక గుర్తింపును తెచ్చింది. ఆమె గానం చేసిన రికార్డింగ్లు ఇప్పటికీ కర్ణాటక సంగీతం మరియు భక్తి సంగీత శ్రోతలలో విస్తృతంగా వినబడుతున్నాయి.
ప్రసిద్ధ గానం
ఈ కీర్తనను శ్రీమతి ఎం.ఎస్. సుబ్బులక్ష్మి గారు ఆలపించిన రూపం అత్యంత ప్రసిద్ధమైన వాటిలో ఒకటి. Saregama ప్రచురించిన రికార్డింగ్లో కూడా ఈ కీర్తనకు అన్నమాచార్యులనే రచయితగా పేర్కొంటూ, ఎం.ఎస్. సుబ్బులక్ష్మి మరియు రాధా విశ్వనాథన్ గానం చేసినట్లు నమోదైంది.
ఈ కీర్తనను విన్నప్పుడు కేవలం సంగీతాన్ని ఆస్వాదించడం కాకుండా, గంటలు మోగిస్తూ నడుస్తున్న బాలకృష్ణుడిని మనసులో దర్శించుకోవడం అన్నమయ్య కోరిన “భావన”కు దగ్గరగా ఉంటుంది.
సంబంధిత అన్నమయ్య కీర్తనలు
విష్ణుముఖంలో మరిన్ని అన్నమయ్య మరియు శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి కీర్తనలను కూడా చదవవచ్చు:
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు
1. ఈ కీర్తన ఏ దేవుడి గురించి?
“భావయామి గోపాలబాలం” ప్రధానంగా బాలకృష్ణుడు లేదా బాల గోపాలుడి గురించి. అయితే చివరి చరణంలో అన్నమయ్య ఈ బాల గోపాలుడే తిరువేంకటాచలంపై కొలువైన శ్రీహరి, శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు, పరమపురుషుడు అని స్పష్టం చేస్తారు.
2. “భావయామి గోపాలబాలం” అంటే ఏమిటి?
“భావయామి గోపాలబాలం” అంటే “గోపాలుడైన బాలకృష్ణుడిని నేను ధ్యానిస్తున్నాను / మనసులో దర్శించుకుంటున్నాను” అని అర్థం.
3. ఈ కీర్తనను ఎప్పుడు పాడతారు?
ఈ కీర్తనను కర్ణాటక సంగీత కచేరీలు, భక్తి కార్యక్రమాలు, కృష్ణునికి సంబంధించిన ఆధ్యాత్మిక కార్యక్రమాలు, భజనలు మరియు నృత్య ప్రదర్శనల్లో పాడుతారు. ముఖ్యంగా బాలకృష్ణుని లీలలను అభినయించడానికి ఇది ఎంతో అనుకూలమైన కీర్తన.
“భావయామి గోపాలబాలం” కేవలం బాలకృష్ణుని అందాన్ని వర్ణించే కీర్తన కాదు. మొదట మన కళ్ల ముందు గంటలు మోగిస్తూ నడిచే చిన్న బాలుడిని నిలబెట్టి, చేతిలో వెన్న పట్టుకున్న ఆ బాలుడే బ్రహ్మాది దేవతలు ధ్యానించే పరమాత్మ అని చివరికి తెలియజేస్తుంది.
గోకులంలో గోపాలబాలుడు — తిరువేంకటాచలంలో శ్రీహరి.
ఈ రెండు రూపాలను ఒకే దైవస్వరూపంగా దర్శింపజేయడమే ఈ కీర్తనలోని అంతరార్థం. అందుకే శతాబ్దాలు గడిచినా “భావయామి గోపాలబాలం” భక్తి, సంగీతం, సాహిత్యం మరియు నృత్యం—ఈ నాలుగు రంగాల్లోనూ తన మాధుర్యాన్ని కోల్పోకుండా నిలిచింది.