రచన: ఋషి మార్కండేయ
|| దేవీ మాహాత్మ్యమ్ ||
|| శ్రీదుర్గాయై నమః ||
|| అథ శ్రీదుర్గాసప్తశతీ ||
|| మధుకైటభవధో నామ ప్రథమోஉధ్యాయః ||
అస్య శ్రీ ప్రధమ చరిత్రస్య బ్రహ్మా ఋషిః | మహాకాళీ దేవతా | గాయత్రీ ఛందః | నందా శక్తిః | రక్త దంతికా బీజమ్ | అగ్నిస్తత్వమ్ | ఋగ్వేదః స్వరూపమ్ | శ్రీ మహాకాళీ ప్రీత్యర్ధే ప్రధమ చరిత్ర జపే వినియోగః |
ధ్యానం
ఖడ్గం చక్ర గదేషుచాప పరిఘా శూలం భుశుండీం శిరః
శంంఖం సందధతీం కరైస్త్రినయనాం సర్వాంంగభూషావృతామ్ |
యాం హంతుం మధుకైభౌ జలజభూస్తుష్టావ సుప్తే హరౌ
నీలాశ్మద్యుతి మాస్యపాదదశకాం సేవే మహాకాళికాం||
ఓం నమశ్చండికాయై
ఓం ఐం మార్కండేయ ఉవాచ ||1||
సావర్ణిః సూర్యతనయో యోమనుః కథ్యతేஉష్టమః|
నిశామయ తదుత్పత్తిం విస్తరాద్గదతో మమ ||2||
మహామాయానుభావేన యథా మన్వంతరాధిపః
స బభూవ మహాభాగః సావర్ణిస్తనయో రవేః ||3||
స్వారోచిషేஉంతరే పూర్వం చైత్రవంశసముద్భవః|
సురథో నామ రాజాஉభూత్ సమస్తే క్షితిమండలే ||4||
తస్య పాలయతః సమ్యక్ ప్రజాః పుత్రానివౌరసాన్|
బభూవుః శత్రవో భూపాః కోలావిధ్వంసినస్తదా ||5||
తస్య తైరభవద్యుద్ధమ్ అతిప్రబలదండినః|
న్యూనైరపి స తైర్యుద్ధే కోలావిధ్వంసిభిర్జితః ||6||
తతః స్వపురమాయాతో నిజదేశాధిపోஉభవత్|
ఆక్రాంతః స మహాభాగస్తైస్తదా ప్రబలారిభిః ||7||
అమాత్యైర్బలిభిర్దుష్టై ర్దుర్బలస్య దురాత్మభిః|
కోశో బలం చాపహృతం తత్రాపి స్వపురే తతః ||8||
తతో మృగయావ్యాజేన హృతస్వామ్యః స భూపతిః|
ఏకాకీ హయమారుహ్య జగామ గహనం వనమ్ ||9||
సతత్రాశ్రమమద్రాక్షీ ద్ద్విజవర్యస్య మేధసః|
ప్రశాంతశ్వాపదాకీర్ణ మునిశిష్యోపశోభితమ్ ||10||
తస్థౌ కంచిత్స కాలం చ మునినా తేన సత్కృతః|
ఇతశ్చేతశ్చ విచరంస్తస్మిన్ మునివరాశ్రమే ||11||
సోஉచింతయత్తదా తత్ర మమత్వాకృష్టచేతనః| ||12||
మత్పూర్వైః పాలితం పూర్వం మయాహీనం పురం హి తత్
మద్భృత్యైస్తైరసద్వృత్తైః ర్ధర్మతః పాల్యతే న వా ||13||
న జానే స ప్రధానో మే శూర హస్తీసదామదః
మమ వైరివశం యాతః కాన్భోగానుపలప్స్యతే ||14||
యే మమానుగతా నిత్యం ప్రసాదధనభోజనైః
అనువృత్తిం ధ్రువం తేஉద్య కుర్వంత్యన్యమహీభృతాం ||15||
అసమ్యగ్వ్యయశీలైస్తైః కుర్వద్భిః సతతం వ్యయం
సంచితః సోஉతిదుఃఖేన క్షయం కోశో గమిష్యతి ||16||
ఏతచ్చాన్యచ్చ సతతం చింతయామాస పార్థివః
తత్ర విప్రాశ్రమాభ్యాశే వైశ్యమేకం దదర్శ సః ||17||
స పృష్టస్తేన కస్త్వం భో హేతుశ్చ ఆగమనేஉత్ర కః
సశోక ఇవ కస్మాత్వం దుర్మనా ఇవ లక్ష్యసే| ||18||
ఇత్యాకర్ణ్య వచస్తస్య భూపతేః ప్రణాయోదితమ్
ప్రత్యువాచ స తం వైశ్యః ప్రశ్రయావనతో నృపమ్ ||19||
వైశ్య ఉవాచ ||20||
సమాధిర్నామ వైశ్యోஉహముత్పన్నో ధనినాం కులే
పుత్రదారైర్నిరస్తశ్చ ధనలోభాద్ అసాధుభిః ||21||
విహీనశ్చ ధనైదారైః పుత్రైరాదాయ మే ధనమ్|
వనమభ్యాగతో దుఃఖీ నిరస్తశ్చాప్తబంధుభిః ||22||
సోஉహం న వేద్మి పుత్రాణాం కుశలాకుశలాత్మికామ్|
ప్రవృత్తిం స్వజనానాం చ దారాణాం చాత్ర సంస్థితః ||23||
కిం ను తేషాం గృహే క్షేమమ్ అక్షేమం కింను సాంప్రతం
కథం తేకింనుసద్వృత్తా దుర్వృత్తా కింనుమేసుతాః ||24||
రాజోవాచ ||25||
యైర్నిరస్తో భవాఁల్లుబ్ధైః పుత్రదారాదిభిర్ధనైః ||26||
తేషు కిం భవతః స్నేహ మనుబధ్నాతి మానసమ్ ||27||
వైశ్య ఉవాచ ||28||
ఏవమేతద్యథా ప్రాహ భవానస్మద్గతం వచః
కిం కరోమి న బధ్నాతి మమ నిష్టురతాం మనః ||29||
ఐః సంత్యజ్య పితృస్నేహం ధన లుబ్ధైర్నిరాకృతః
పతిఃస్వజనహార్దం చ హార్దితేష్వేవ మే మనః| ||30||
కిమేతన్నాభిజానామి జానన్నపి మహామతే
యత్ప్రేమ ప్రవణం చిత్తం విగుణేష్వపి బంధుషు ||31||
తేషాం కృతే మే నిఃశ్వాసో దౌర్మనస్యం చజాయతే ||32||
అరోమి కిం యన్న మనస్తేష్వప్రీతిషు నిష్ఠురమ్ ||33||
మాకండేయ ఉవాచ ||34||
తతస్తౌ సహితౌ విప్ర తంమునిం సముపస్థితౌ ||35||
సమాధిర్నామ వైశ్యోஉసౌ స చ పార్ధివ సత్తమః ||36||
కృత్వా తు తౌ యథాన్యాయ్యం యథార్హం తేన సంవిదమ్|
ఉపవిష్టౌ కథాః కాశ్చిత్‌చ్చక్రతుర్వైశ్యపార్ధివౌ ||37||
రాజో‌ఉవాచ ||38||
భగవ్ంస్త్వామహం ప్రష్టుమిచ్ఛామ్యేకం వదస్వతత్ ||39||
దుఃఖాయ యన్మే మనసః స్వచిత్తాయత్తతాం వినా ||40||
మఆనతోஉపి యథాఙ్ఞస్య కిమేతన్మునిసత్తమః ||41||
అయం చ ఇకృతః పుత్రైః దారైర్భృత్యైస్తథోజ్ఘితః
స్వజనేన చ సంత్యక్తః స్తేషు హార్దీ తథాప్యతి ||42||
ఏవ మేష తథాహం చ ద్వావప్త్యంతదుఃఖితౌ|
దృష్టదోషేஉపి విషయే మమత్వాకృష్టమానసౌ ||43||
తత్కేనైతన్మహాభాగ యన్మోహొ ఙ్ఞానినోరపి
మమాస్య చ భవత్యేషా వివేకాంధస్య మూఢతా ||44||
ఋషిరువాచ ||45||
ఙ్ఞాన మస్తి సమస్తస్య జంతోర్వ్షయ గోచరే|
విషయశ్చ మహాభాగ యాంతి చైవం పృథక్పృథక్ ||46||
కేచిద్దివా తథా రాత్రౌ ప్రాణినః స్తుల్యదృష్టయః ||47||
ఙ్ఞానినో మనుజాః సత్యం కిం తు తే న హి కేవలమ్|
యతో హి ఙ్ఞానినః సర్వే పశుపక్షిమృగాదయః ||48||
ఙ్ఞానం చ తన్మనుష్యాణాం యత్తేషాం మృగపక్షిణాం
మనుష్యాణాం చ యత్తేషాం తుల్యమన్యత్తథోభయోః ||49||
ఙ్ఞానేஉపి సతి పశ్యైతాన్ పతగాఞ్ఛాబచంచుషు|
కణమోక్షాదృతాన్ మోహాత్పీడ్యమానానపి క్షుధా ||50||
మానుషా మనుజవ్యాఘ్ర సాభిలాషాః సుతాన్ ప్రతి
లోభాత్ ప్రత్యుపకారాయ నన్వేతాన్ కిం న పశ్యసి ||51||
తథాపి మమతావర్తే మోహగర్తే నిపాతితాః
మహామాయా ప్రభావేణ సంసారస్థితికారిణా ||52||
తన్నాత్ర విస్మయః కార్యో యోగనిద్రా జగత్పతేః|
మహామాయా హరేశ్చైషా తయా సమ్మోహ్యతే జగత్ ||53||
జ్ఙానినామపి చేతాంసి దేవీ భగవతీ హి సా
బలాదాక్ష్యమోహాయ మహామాయా ప్రయచ్ఛతి ||54||
తయా విసృజ్యతే విశ్వం జగదేతచ్చరాచరమ్ |
సైషా ప్రసన్నా వరదా నృణాం భవతి ముక్తయే ||55||
సా విద్యా పరమా ముక్తేర్హేతుభూతా సనాతనీ
సంసారబంధహేతుశ్చ సైవ సర్వేశ్వరేశ్వరీ ||56||
రాజోవాచ ||57||
భగవన్ కాహి సా దేవీ మామాయేతి యాం భవాన్ |
బ్రవీతి క్థముత్పన్నా సా కర్మాస్యాశ్చ కిం ద్విజ ||58||
యత్ప్రభావా చ సా దేవీ యత్స్వరూపా యదుద్భవా|
తత్సర్వం శ్రోతుమిచ్ఛామి త్వత్తో బ్రహ్మవిదాం వర ||59||
ఋషిరువాచ ||60||
నిత్యైవ సా జగన్మూర్తిస్తయా సర్వమిదం తతమ్ ||61||
తథాపి తత్సముత్పత్తిర్బహుధా శ్రూయతాం మమః ||62||
దేవానాం కార్యసిద్ధ్యర్థమ్ ఆవిర్భవతి సా యదా|
ఉత్పన్నేతి తదా లోకే సా నిత్యాప్యభిధీయతే ||63||
యోగనిద్రాం యదా విష్ణుర్జగత్యేకార్ణవీకృతే|
ఆస్తీర్య శేషమభజత్ కల్పాంతే భగవాన్ ప్రభుః ||64||
తదా ద్వావసురౌ ఘోరౌ విఖ్యాతౌ మధుకైటభౌ|
విష్ణుకర్ణమలోద్భూతౌ హంతుం బ్రహ్మాణముద్యతౌ ||65||
స నాభి కమలే విష్ణోః స్థితో బ్రహ్మా ప్రజాపతిః
దృష్ట్వా తావసురౌ చోగ్రౌ ప్రసుప్తం చ జనార్దనమ్ ||66||
తుష్టావ యోగనిద్రాం తామేకాగ్రహృదయః స్థితః
విబోధనార్ధాయ హరేర్హరినేత్రకృతాలయామ్ ||67||
విశ్వేశ్వరీం జగద్ధాత్రీం స్థితిసంహారకారిణీమ్|
నిద్రాం భగవతీం విష్ణోరతులాం తేజసః ప్రభుః ||68||
బ్రహ్మోవాచ ||69||
త్వం స్వాహా త్వం స్వధా త్వంహి వషట్కారః స్వరాత్మికా|
సుధా త్వమక్షరే నిత్యే త్రిధా మాత్రాత్మికా స్థితా ||70||
అర్ధమాత్రా స్థితా నిత్యా యానుచ్చార్యావిశేషతః
త్వమేవ సా త్వం సావిత్రీ త్వం దేవ జననీ పరా ||71||
త్వయైతద్ధార్యతే విశ్వం త్వయైతత్ సృజ్యతే జగత్|
త్వయైతత్ పాల్యతే దేవి త్వమత్స్యంతే చ సర్వదా ||72||
విసృష్టౌ సృష్టిరూపాత్వం స్థితి రూపా చ పాలనే|
తథా సంహృతిరూపాంతే జగతోஉస్య జగన్మయే ||73||
మహావిద్యా మహామాయా మహామేధా మహాస్మృతిః|
మహామోహా చ భవతీ మహాదేవీ మహాసురీ ||74||
ప్రకృతిస్త్వం చ సర్వస్య గుణత్రయ విభావినీ|
కాళరాత్రిర్మహారాత్రిర్మోహరాత్రిశ్చ దారుణా ||75||
త్వం శ్రీస్త్వమీశ్వరీ త్వం హ్రీస్త్వం బుద్ధిర్భోధలక్షణా|
లజ్జాపుష్టిస్తథా తుష్టిస్త్వం శాంతిః క్షాంతి రేవ చ ||76||
ఖడ్గినీ శూలినీ ఘోరా గదినీ చక్రిణీ తథా|
శంఖిణీ చాపినీ బాణాభుశుండీపరిఘాయుధా ||77||
సౌమ్యా సౌమ్యతరాశేషసౌమ్యేభ్యస్త్వతిసుందరీ
పరాపరాణాం పరమా త్వమేవ పరమేశ్వరీ ||78||
యచ్చ కించిత్క్వచిద్వస్తు సదసద్వాఖిలాత్మికే|
తస్య సర్వస్య యా శక్తిః సా త్వం కిం స్తూయసేమయా ||79||
యయా త్వయా జగత్ స్రష్టా జగత్పాతాత్తి యో జగత్|
సోஉపి నిద్రావశం నీతః కస్త్వాం స్తోతుమిహేశ్వరః ||80||
విష్ణుః శరీరగ్రహణమ్ అహమీశాన ఏవ చ
కారితాస్తే యతోஉతస్త్వాం కః స్తోతుం శక్తిమాన్ భవేత్ ||81||
సా త్వమిత్థం ప్రభావైః స్వైరుదారైర్దేవి సంస్తుతా|
మోహయైతౌ దురాధర్షావసురౌ మధుకైటభౌ ||82||
ప్రబోధం చ జగత్స్వామీ నీయతామచ్యుతా లఘు ||83||
బోధశ్చ క్రియతామస్య హంతుమేతౌ మహాసురౌ ||83||
ఋషిరువాచ ||84||
ఏవం స్తుతా తదా దేవీ తామసీ తత్ర వేధసా
విష్ణోః ప్రభోధనార్ధాయ నిహంతుం మధుకైటభౌ ||85||
నేత్రాస్యనాసికాబాహుహృదయేభ్యస్తథోరసః|
నిర్గమ్య దర్శనే తస్థౌ బ్రహ్మణో అవ్యక్తజన్మనః ||86||
ఉత్తస్థౌ చ జగన్నాథః స్తయా ముక్తో జనార్దనః|
ఏకార్ణవే అహిశయనాత్తతః స దదృశే చ తౌ ||87||
మధుకైటభౌ దురాత్మానా వతివీర్యపరాక్రమౌ
క్రోధరక్తేక్షణావత్తుం బ్రహ్మణాం జనితోద్యమౌ ||88||
సముత్థాయ తతస్తాభ్యాం యుయుధే భగవాన్ హరిః
పంచవర్షసహస్త్రాణి బాహుప్రహరణో విభుః ||89||
తావప్యతిబలోన్మత్తౌ మహామాయావిమోహితౌ ||90||
ఉక్తవంతౌ వరోஉస్మత్తో వ్రియతామితి కేశవమ్ ||91||
శ్రీ భగవానువాచ ||92||
భవేతామద్య మే తుష్టౌ మమ వధ్యావుభావపి ||93||
కిమన్యేన వరేణాత్ర ఏతావృద్ది వృతం మమ ||94||
ఋషిరువాచ ||95||
వంచితాభ్యామితి తదా సర్వమాపోమయం జగత్|
విలోక్య తాభ్యాం గదితో భగవాన్ కమలేక్షణః ||96||
ఆవాం జహి న యత్రోర్వీ సలిలేన పరిప్లుతా| ||97||
ఋషిరువాచ ||98||
తథేత్యుక్త్వా భగవతా శంఖచక్రగదాభృతా|
కృత్వా చక్రేణ వై ఛిన్నే జఘనే శిరసీ తయోః ||99||
ఏవమేషా సముత్పన్నా బ్రహ్మణా సంస్తుతా స్వయమ్|
ప్రభావమస్యా దేవ్యాస్తు భూయః శృణు వదామి తే ||100||
|| జయ జయ శ్రీ స్వస్తి శ్రీమార్కండేయపురాణే సావర్ణికే మన్వంతరే దేవీమహాత్మ్యే మధుకైటభవధో నామ ప్రధమోஉధ్యాయః ||
ఆహుతి
ఓం ఏం సాంగాయై సాయుధాయై సశక్తికాయై సపరివారాయై సవాహనాయై ఏం బీజాధిష్టాయై మహా కాళికాయై మహా అహుతిం సమర్పయామి నమః స్వాహా ||