శుక్లాంబరధరం విష్ణుం శశివర్ణం చతుర్భుజమ్ ।
ప్రసన్నవదనం ధ్యాయేత్స ర్వవిఘ్నోపశాంతయే ॥
తేదీ: సోమవారం సెప్టెంబర్ 14, 2026
ముహూర్తం: ఉదయం 11:05 నుండి మధ్యాహ్నం 01:35 వరకు
భాద్రపద శుద్ధ చవితి రోజున జరుపుకునే వినాయక చవితి లేదా గణేష్ చతుర్థి హిందూ ధర్మంలో అత్యంత పవిత్రమైన మరియు ఆనందోత్సాహాలతో జరుపుకునే పండుగలలో ఒకటి. ఈ రోజు విఘ్నాలను తొలగించే దేవుడు, బుద్ధి-జ్ఞానాలకు అధిపతి అయిన శ్రీ మహాగణపతిని భక్తిశ్రద్ధలతో ఆరాధిస్తారు.
ఏ శుభకార్యం ప్రారంభించే ముందు మొదటగా గణపతిని పూజించడం భారతీయ సంప్రదాయం. అందుకే గణపతిని విఘ్నేశ్వరుడు, వినాయకుడు, గణనాయకుడు, సిద్ధి వినాయకుడు వంటి అనేక నామాలతో పిలుస్తారు.
వినాయకుని జననం
శివపార్వతుల కుమారుడైన వినాయకుని జననం హిందూ పురాణాలలో, ముఖ్యంగా శివ పురాణంలో చాలా ప్రాముఖ్యమైన కథ. పార్వతీదేవి తన ఒంటి నలుగు పిండితో ఒక బాలుని ప్రతిమను చేసి, దానికి ప్రాణం పోసింది. ఆ బాలునికి కాపలాగా ఉంచి ఆమె స్నానానికి వెళ్ళింది. అప్పుడే అక్కడకి వచ్చిన శివుని ఆ బాలుడు లోపలికి వెళ్లకుండా అడ్డుకున్నాడు. కోపంతో శివుడు ఆ బాలుని తల నరికాడు. జరిగినది తెలుసుకుని పార్వతి దుఃఖించగా, శివుడు ఉత్తర దిశగా వెళ్లి మొదటిగా కనిపించిన ఏనుగు తలను తీసుకువచ్చి ఆ బాలునికి అమర్చి పునర్జీవితుడిని చేశాడు.
వినాయక చవితి పండుగ విశిష్టత
వినాయక చవితి పండుగకు ఆధ్యాత్మిక, సాంస్కృతిక మరియు కుటుంబ పరంగా ఎంతో ప్రాముఖ్యత ఉంది.
ఈ రోజున భక్తులు మట్టితో తయారుచేసిన గణపతి విగ్రహాన్ని ఇంటికి తీసుకువచ్చి ప్రతిష్ఠించి, వేద మంత్రాలతో పూజలు నిర్వహిస్తారు. భక్తి, శ్రద్ధ, వినయం మరియు పరిశుభ్రతతో చేసే గణపతి పూజ వల్ల కుటుంబంలో శాంతి, ఐశ్వర్యం, విద్య, వ్యాపారాభివృద్ధి, ఆరోగ్యం కలుగుతాయని శాస్త్రాలు చెబుతున్నాయి.
శివపార్వతుల కుమారుడైన గణపతి భక్తులకు సకల శుభాలను ప్రసాదించి, అడ్డంకులను తొలగిస్తాడనే విశ్వాసం ఉంది.
వినాయక చవితి రోజున శ్రీ గణేశుడిని భక్తిశ్రద్ధలతో పూజిస్తూ ఆయనకు ఇష్టమైన స్తోత్రాలు, మంత్రాలు మరియు నామాలను పఠించడం శుభప్రదంగా భావిస్తారు. ఈ సందర్భంగా శ్రీ గణేశుని 108 పవిత్ర నామాలను భక్తితో స్మరించేందుకు గణేశ అష్టోత్తర శత నామావళిని పఠించవచ్చు.
వినాయక చవితి పూజలో శ్రీ గణేశుని 32 పవిత్ర నామాలను (ద్వాత్రింశత్ గణపతి నామాలు) స్మరించడం అత్యంత శుభప్రదం. ముద్గల పురాణం ప్రకారం, ఈ 32 రూపాలు వినాయకుని యొక్క విభిన్న శక్తులను, తత్వాలను మరియు అనుగ్రహ రూపాలను తెలియజేస్తాయి.
శ్రీ గణేశుని ఈ 32 నామాలను పఠించడం ద్వారా విఘ్నాలు తొలగి, జ్ఞానం, బుద్ధి, ఐశ్వర్యం, శుభం మరియు విజయాలు కలుగుతాయని భక్తుల విశ్వాసం.
ఈ పవిత్ర నామాలలో ప్రతి ఒక్కటి గణపతిదేవుని ప్రత్యేకమైన రూపాన్ని, గుణాన్ని మరియు దైవిక శక్తిని సూచిస్తుంది. భక్తులు తమ కుటుంబ శ్రేయస్సు, ఆరోగ్యం, సుఖశాంతులు, విద్యాభివృద్ధి మరియు కార్యసిద్ధి కోసం ఈ 32 నామాలను శ్రద్ధతో జపిస్తారు.
గణేశుని 32 పవిత్ర నామాలతో పాటు, ప్రతి నామం యొక్క విశిష్టతను క్రింద చూడవచ్చు:
బాల గణపతి
చిన్న పిల్లవాని రూపం. చేతిలో అరటిపండు, మామిడిపండు, చెరకుగడ కలిగి ఉండి, భవిష్యత్తుపై ఆశను సూచిస్తాడు.
తరుణ గణపతి
నవయవ్వన రూపం. ఎనిమిది చేతులతో, సూర్యుని వంటి తేజస్సుతో ప్రకాశిస్తూ, ఉత్సాహాన్ని ఇస్తాడు.
భక్తి గణపతి
స్వచ్ఛమైన తెల్లని వర్ణంతో, ప్రశాంతమైన ముఖవర్చస్సుతో దర్శనమిస్తాడు. భక్తుల కోరికలను నెరవేర్చి, విఘ్నాలను తొలగిస్తాడని విశ్వాసం.
వీర గణపతి
ఈ రూపంలో స్వామి వారు పదహారు చేతులతో, రకరకాల ఆయుధాలను ధరించి, ధైర్యసాహసాలకు మరియు శత్రునాశనానికి ప్రతీకగా రౌద్ర రూపంలో దర్శనమిస్తారు.
శక్తి గణపతి
ఈ రూపంలో స్వామి వారు తన దేవేరి అయిన శక్తి దేవితో కలిసి, నాలుగు చేతులతో భక్తులకు రక్షణ మరియు లక్ష్మీ కటాక్షాన్ని ప్రసాదిస్తూ ప్రశాంతంగా దర్శనమిస్తారు.
ద్విజ గణపతి
‘ద్విజ’ అంటే రెండు సార్లు జన్మించినవాడని అర్థం; ఈ రూపంలో స్వామి వారు నాలుగు ముఖాలతో, చేతుల్లో పుస్తకం, అక్షమాల, కమండలం మరియు దండాన్ని ధరించి బ్రహ్మతేజస్సుతో జ్ఞానాన్ని ప్రసాదిస్తూ దర్శనమిస్తారు.
సిద్ధి గణపతి
ఈయన తన భక్తులకు అష్టసిద్ధులను, సకల కార్యాలలో విజయాన్ని మరియు ఆధ్యాత్మిక ఉన్నతిని ప్రసాదిస్తాడు. ఐశ్వర్యం, విజయాన్ని ఇచ్చే రూపం. పసుపు వర్ణంలో ఉండి, కార్యానుకూలతను ప్రసాదిస్తాడు.
ఉచ్ఛిష్ట గణపతి
ఈయనను పూజించడం వల్ల శీఘ్ర ఫలితాలు, తలపెట్టిన పనులలో ఆటంకాలు తొలగిపోవడం మరియు సకల ఐశ్వర్యాలు లభిస్తాయని భక్తుల నమ్మకం.
విఘ్న గణపతి
విఘ్నాలను తొలగించి, భక్తుల కార్యాలు విజయవంతంగా పూర్తయ్యేలా అనుగ్రహించే స్వరూపం.
క్షిప్ర గణపతి
త్వరగా అనుగ్రహాన్ని ప్రసాదించే రూపంగా క్షిప్ర గణపతిని భక్తులు విశ్వసిస్తారు.
హేరంబ గణపతి
సింహ వాహనంపై కొలువై ఉండి భక్తులకు అభయాన్ని, బలహీనులకు రక్షణను ప్రసాదిస్తాడు.
లక్ష్మీ గణపతి
ఇరువైపులా బుద్ధి, సిద్ధిలతో (లేదా లక్ష్మీదేవితో) కూడి, అఖండ ఐశ్వర్యాన్ని ఇచ్చే రూపం.
మహా గణపతి
ఈ రూపం సృష్టి, స్థితి, లయకారకమైన శక్తులను కలిగి ఉంటుందని, ఈయన్ను ఆరాధిస్తే పరమపదంతో పాటు సర్వశక్తులు సిద్ధిస్తాయని ప్రతీతి.
విజయ గణపతి
‘విజయ’ అనగా విజయాన్ని ఇచ్చేవాడు అని అర్థం; ఈయన్ను ఆరాధించడం వల్ల సకల కార్యాలలో అఖండ విజయం మరియు శతృవులపై జయం సిద్ధిస్తాయని భక్తుల నమ్మకం..
నృత్య గణపతి
నృత్యం (నాట్యం) చేస్తున్నట్లుగా ఉండే ఈ రూపాన్ని ఆరాధించడం వల్ల కళాకారులకు నైపుణ్యం, సృజనాత్మకత మరియు జీవితంలో ఆనందం, ఉల్లాసం లభిస్తాయని ప్రతీతి.
ఊర్ధ్వ గణపతి
‘ఊర్ధ్వ’ అనగా ఉన్నతమైన అని అర్థం; ఈయన్ను ఆరాధించడం వల్ల భక్తులకు ఉన్నతమైన ఆధ్యాత్మిక శక్తులు, తంత్ర సాధనలో సిద్ధి మరియు సమాజంలో ఉన్నత స్థానం లభిస్తాయని ప్రతీతి.
ఏకాక్షర గణపతి
‘ఏకాక్షర’ అనగా ప్రణవ స్వరూపమైన “ఓం” కారానికి ప్రతీక; ఈయన్ను ధ్యానించడం వల్ల మనస్సుపై నియంత్రణ, ఏకాగ్రత మరియు మోక్ష మార్గం సుగమం అవుతాయి. నుదుటిపై అర్ధచంద్రుని ధరించి ఉంటాడు.
వర గణపతి
ఈ రూపంలో స్వామివారు తన భక్తులు కోరిన కోర్కెలను (వరాలను) వెంటనే తీర్చే కరుణామయుడిగా దర్శనమిస్తారు.
త్ర్యక్షర గణపతి
ఈ రూపంలో స్వామివారు “ఐం”, “క్లీం”, “సౌః” అనే మూడు పవిత్ర అక్షరాల (బీజాక్షరాల) స్వరూపంగా భాసిల్లుతూ, జ్ఞానాన్ని మరియు మోక్షాన్ని ప్రసాదిస్తారు. ‘అ-ఉ-మ’ (ఓంకారం) అనే మూడు అక్షరాల కలయిక రూపం.
క్షిప్ర ప్రసాద గణపతి
భక్తులు చేసే పూజలకు అత్యంత త్వరగా అనుగ్రహాన్ని (ప్రసాదాన్ని) ప్రసాదించే కరుణామయ రూపంగా ఈయన ప్రసిద్ధి చెందారు. చాలా తక్కువ పూజకే తృప్తి చెంది, ప్రసన్నుడయ్యే శాంత రూపం.
హరిద్ర గణపతి
పసుపు వర్ణంతో దర్శనమిచ్చే ఈ రూపం శుభం, ఐశ్వర్యం మరియు మంగళానికి ప్రతీకగా భావిస్తారు.
ఏకదంత గణపతి
ఒకే దంతంతో దర్శనమిచ్చే ఈ రూపం ఏకాగ్రత, జ్ఞానం మరియు సంకల్పబలానికి ప్రతీక.
సృష్టి గణపతి
సృష్టి, అభివృద్ధి మరియు సృజనాత్మక శక్తికి ప్రతీకగా ఈ గణపతి రూపాన్ని భావిస్తారు.
ఉద్దండ గణపతి
అధర్మాన్ని తొలగించి ధర్మాన్ని రక్షించే శక్తివంతమైన స్వరూపంగా ఉద్దండ గణపతిని ఆరాధిస్తారు.
రుణమోచన గణపతి
రుణబాధలు మరియు ఆర్థిక సమస్యల నుంచి విముక్తిని ప్రసాదించే రూపంగా భక్తులు ఆరాధిస్తారు.
ధుంఢి గణపతి
ఆధ్యాత్మిక అన్వేషణ మరియు అంతరంగ శుద్ధికి ప్రతీకగా భావించే గణపతి స్వరూపం.
ద్విముఖ గణపతి
రెండు ముఖాలతో దర్శనమిచ్చే ఈ రూపం వివేకం, జాగరూకత మరియు సమతుల్యతకు ప్రతీక.
త్రిముఖ గణపతి
మూడు ముఖాలతో దర్శనమిచ్చే ఈ రూపం మూడు కాలాల తత్వాన్ని మరియు జ్ఞానాన్ని సూచిస్తుంది.
సింహ గణపతి
సింహవాహనంతో దర్శనమిచ్చే ఈ రూపం ధైర్యం, శక్తి మరియు రక్షణకు ప్రతీక.
యోగ గణపతి
ధ్యానం మరియు యోగ సాధనలో మనస్సును ఏకాగ్రం చేసే ఆధ్యాత్మిక స్వరూపంగా యోగ గణపతిని పూజిస్తారు.
దుర్గా గణపతి
దుర్గతులను తొలగించి భక్తులను రక్షించే శక్తివంతమైన గణపతి స్వరూపంగా దుర్గా గణపతిని ఆరాధిస్తారు.
సంకష్టహర గణపతి
సంకష్టాలను, కష్టాలను తొలగించి భక్తులకు శాంతి, ధైర్యం మరియు శుభఫలితాలను ప్రసాదించే స్వరూపం.
వినాయక చవితి పూజలో చెప్పవలసిన ముఖ్య మంత్రాలు:
గణపతి ధ్యాన మంత్రం
ఓం గం గణపతయే నమః ॥
గణేశ గాయత్రీ
ఓం ఏకదంతాయ విద్మహే
వక్రతుండాయ ధీమహి
తన్నో దంతిః ప్రచోదయాత్ ॥
గణపతి మూల మంత్రం
ఓం శ్రీం హ్రీం క్లీం గ్లౌం
గం గణపతయే వరవరద
సర్వజనం మే వశమానయ స్వాహా ॥
వక్రతుండ మహాకాయ
వక్రతుండ మహాకాయ
సూర్యకోటి సమప్రభ ।
నిర్విఘ్నం కురు మే దేవ
సర్వకార్యేషు సర్వదా ॥
పత్రి పూజ ప్రాముఖ్యత
వినాయక పూజలో ఏకవింశతి పత్రి (21 రకాల ఆకులు) సమర్పించడం ప్రత్యేక విశిష్టత కలిగిన ఆచారం. ప్రతి పత్రం ఒక ప్రత్యేక శక్తికి ప్రతీకగా భావించబడుతుంది. భక్తితో పత్రి సమర్పించిన వారికి విఘ్నాలు తొలగి, సకల శుభాలు కలుగుతాయని పురాణాలు చెబుతున్నాయి.
వినాయక చవితి నాడు విఘ్నేశ్వరుడిని 21 రకాల ఆకులతో పూజిస్తారు.
- మాచీ పత్రం/మాచిపత్రి
- బృహతీ పత్రం/ములక
- బిల్వ పత్రం/మారేడు
- దూర్వా పత్రం/గరిక
- దత్తూర పత్రం/ఉమ్మెత్త
- బదరీ పత్రం/రేగు
- అపామార్గ పత్రం/ఉత్తరేణి
- తులసీ పత్రం/తులసి
- చూత పత్రం/మామిడి
- కరవీర పత్రం/గన్నేరు
- విష్ణుక్రాంత పత్రం/శంఖపుష్పం
- దాడిమీ పత్రం/దానిమ్మ
- దేవదారు పత్రం/దేవదారు
- మరువక పత్రం/ధవనం, మరువం
- సింధువార పత్రం/వావిలి
- జాజి పత్రం/జాజిమల్లి
- గండకీ పత్రం/లతాదూర్వా (కామంచి ఆకులు)
- శమీ పత్రం/జమ్మి
- అశ్వత్థ పత్రం/ రావి
- అర్జున పత్రం/ తెల్ల మద్ది
- అర్క పత్రం/జిల్లేడు.
గణపతికి ఇష్టమైన నైవేద్యాలు
శ్రీ గణపతికి మధురమైన నైవేద్యాలు అత్యంత ప్రీతికరమైనవి. వినాయక చవితి పూజలో ఉండ్రాళ్లు, మోదకాలు, కుడుములు, లడ్డూలు, పానకం, వడపప్పు, బెల్లం, కొబ్బరికాయ, అరటిపండ్లు, చెరకు ముక్కలు, పాయసం, అప్పాలు, పులిహోర, దద్దోజనం వంటి నైవేద్యాలను భక్తిశ్రద్ధలతో సమర్పిస్తారు. ముఖ్యంగా 21 మోదకాలు, 21 దుర్వా (గరిక) గడ్డి కట్టలు, 21 పత్రాలు సమర్పించడం గణపతికి అత్యంత ప్రీతికరమైనదిగా భావించబడుతుంది. ఇవి భక్తుని కోరికలు నెరవేరేందుకు, విఘ్నాలు తొలగేందుకు, ఐశ్వర్యం మరియు శుభఫలాలు కలగేందుకు దోహదపడతాయని శాస్త్రాలు పేర్కొంటున్నాయి.
వినాయక చవితి రోజున శ్రీ గణేశుడిని భక్తిశ్రద్ధలతో పూజించి, గణపతి స్తోత్రాలు మరియు మంత్రాలను పఠించడం ద్వారా విఘ్నాలు తొలగి, శుభఫలితాలు కలుగుతాయని భక్తుల విశ్వాసం. ఈ సందర్భంగా భక్తితో గణేశ మంగళాష్టకం ను పఠించవచ్చు.
వినాయక నిమజ్జనం:
ఇంట్లో ప్రతిష్ఠించిన గణపతిని సంప్రదాయం ప్రకారం 1, 3, 5, 7, 9 లేదా 11 రోజుల తర్వాత భక్తిశ్రద్ధలతో నిమజ్జనం చేయాలి. పర్యావరణ పరిరక్షణ దృష్ట్యా ఇంట్లోనే బకెట్ లేదా టబ్లో మట్టి గణపతిని నిమజ్జనం చేసి, ఆ మట్టిని మొక్కలకు ఉపయోగించడం ఉత్తమమైన ఆచరణ.
వినాయక చవితి అనేది కేవలం ఒక పండుగ మాత్రమే కాదు—భక్తి, జ్ఞానం, వినయం, కుటుంబ ఐక్యత మరియు శుభారంభాలకు ప్రతీక. విఘ్నాలను తొలగించి విజయ మార్గాన్ని చూపే శ్రీ మహాగణపతి అనుగ్రహం ప్రతి ఇంటిపై ఉండాలని మనస్ఫూర్తిగా ప్రార్థిద్దాం.
“ఓం గం గణపతయే నమః” అనే మహామంత్రాన్ని భక్తితో జపిస్తూ, పర్యావరణ హితమైన మట్టి గణపతిని ప్రతిష్ఠించి, శాస్త్రోక్తంగా పూజలు నిర్వహించి, వినాయకుని కృపకు పాత్రులమవుదాం.