విఘ్నేశ్వరుడైన గణపతిని కేవలం 16 నామాలతో స్తుతించే అతి చిన్న, అత్యంత శక్తివంతమైన స్తోత్రం ఇది. ఏ శుభకార్యం ప్రారంభించినా మొదట గణపతిని స్మరించే సంప్రదాయం వెనుక ఈ షోడశనామ స్తోత్రం ఒక ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తుంది — తక్కువ సమయంలో పూర్తి భక్తితో స్వామిని ప్రార్థించుకోవడానికి అనువైనది.
నామాల అర్థాలు
- సుముఖః — “మంచి ముఖము కలవాడు,” శుభకరమైన, ప్రసన్నమైన రూపాన్ని సూచిస్తుంది
- ఏకదంతః — “ఒకే దంతము కలవాడు” — పరశురాముడితో యుద్ధంలో ఒక దంతం విరిగిన గణపతి రూపాన్ని సూచిస్తుంది
- లంబోదరః — “పొడవైన ఉదరము (బొజ్జ) కలవాడు” — విశ్వమంతటినీ తనలో ఇముడ్చుకున్న సృష్టికర్తగా భావించే సంకేతం
- గజాననః — “గజ ముఖము కలవాడు” — గణపతి ఏనుగు ముఖాన్ని పొందిన కథను సూచిస్తుంది
- విఘ్నరాజః — “విఘ్నాలకు అధిపతి” — విఘ్నాలను సృష్టించగలడు, తొలగించగలడు అనే ద్విపార్శ్వ శక్తిని సూచించే నామం
పారాయణ ఫలితం
మూడవ శ్లోకంలో స్వయంగా చెప్పినట్టు, ఈ 16 నామాలను పఠించినా లేదా విన్నా — విద్యారంభంలో, వివాహంలో, ప్రయాణంలో బయలుదేరేటప్పుడు, ఇంట్లోకి ప్రవేశించేటప్పుడు, యుద్ధ సమయంలో, ఏ కార్యంలోనైనా విఘ్నాలు కలగవని పేర్కొనబడింది. అందుకే దీన్ని ఏ శుభకార్యానికైనా ముందు పఠించే సంప్రదాయం ఏర్పడింది.
ఎప్పుడు, ఎలా పఠించాలి
- కొత్త పని ప్రారంభించే ముందు, ప్రయాణానికి బయలుదేరే ముందు పఠించడం ఆనవాయితీ
- బుధవారాలు, సంకష్ట చతుర్థి రోజుల్లో పఠించడం విశేషం
- చిన్న స్తోత్రం కావడం వల్ల పిల్లలకు కూడా సులభంగా నేర్పించవచ్చు — విద్యారంభానికి ముందు ఉపయోగపడుతుంది
శ్రీ విఘ్నేశ్వర షోడశ నామావళిః
ఓం సుముఖాయ నమః
ఓం ఏకదంతాయ నమః
ఓం కపిలాయ నమః
ఓం గజకర్ణకాయ నమః
ఓం లంబోదరాయ నమః
ఓం వికటాయ నమః
ఓం విఘ్నరాజాయ నమః
ఓం గణాధిపాయ నమః
ఓం ధూమ్రకేతవే నమః
ఓం గణాధ్యక్షాయ నమః
ఓం ఫాలచంద్రాయ నమః
ఓం గజాననాయ నమః
ఓం వక్రతుండాయ నమః
ఓం శూర్పకర్ణాయ నమః
ఓం హేరంబాయ నమః
ఓం స్కందపూర్వజాయ నమః
శ్రీ విఘ్నేశ్వర షోడశనామ స్తోత్రమ్
సుముఖశ్చైకదంతశ్చ కపిలో గజకర్ణకః |
లంబోదరశ్చ వికటో విఘ్నరాజో గణాధిపః || 1 ||
ధూమ్ర కేతుః గణాధ్యక్షో ఫాలచంద్రో గజాననః |
వక్రతుండ శ్శూర్పకర్ణో హేరంబః స్కందపూర్వజః || 2 ||
షోడశైతాని నామాని యః పఠేత్ శృణు యాదపి |
విద్యారంభే వివాహే చ ప్రవేశే నిర్గమే తథా |
సంగ్రామే సర్వ కార్యేషు విఘ్నస్తస్య న జాయతే || 3 ||