రచన: అన్నమాచార్య

పరిచయం

“కంటి శుక్రవారము గడియ లేడింట…” అనే ప్రసిద్ధ అన్నమయ్య కీర్తనలో తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామివారి శుక్రవారం జరిగే విశేష సేవ, అలంకారం, సుగంధ ద్రవ్యాల సమర్పణ వంటి ఆరాధనా వైభవం ఎంతో అందంగా వర్ణించబడింది. ఈ కీర్తనలో స్వామివారిని ప్రత్యక్షంగా దర్శిస్తున్న భక్తుడి అనుభూతి కనిపిస్తుంది. శుక్రవారం తిరుమలలో జరిగే అభిషేక సేవకు సంబంధించిన సంప్రదాయాన్ని గుర్తుచేసే ఈ కీర్తనలో, స్వామివారి అలంకరణను అన్నమయ్య కళ్లముందు జరుగుతున్న దృశ్యంలా చిత్రించారు.

అన్నమాచార్యులు 15వ శతాబ్దానికి చెందిన మహాభక్త కవి. తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామిని కేంద్రంగా చేసుకుని వేలాది సంకీర్తనలు రచించారు. ఆయన రచనల్లో భక్తి, తత్త్వం, శృంగారం, సామాజిక పరిశీలనతో పాటు ఆలయ సేవా సంప్రదాయాల ప్రతిబింబం కూడా కనిపిస్తుంది. “కంటి శుక్రవారము” కీర్తన ప్రత్యేకంగా శుక్రవారం స్వామివారి విశేష అభిషేకం, అలంకరణను కళ్లకు కట్టినట్లు వర్ణించడం వల్ల ఎంతో ప్రసిద్ధి చెందింది.

పూర్తి సాహిత్యం

పల్లవి

కంటి శుక్రవారము గడియ లేడింట |
అంటి అలమేల్మంగ అండనుండే స్వామిని ||

చరణం 1

సొమ్ములన్నీ కడపెట్టి సొంపుతో గోణముగట్టి |
కమ్మని కదంబము కప్పు కన్నీరు |
చెమ్మతోను వేష్టువలు రొమ్ముతల మొలజుట్టి |
తుమ్మెద మైచాయతోన నెమ్మదినుండే స్వామిని ||

చరణం 2

పచ్చకప్పురమే నూరిపసిడి గిన్నెలనించి |
తెచ్చి శిరసాదిగ దిగనలది |
అచ్చెరపడి చూడనందరి కనులకింపై |
నిచ్చమల్లె పూవువలె నిటుతానుండే స్వామిని ||

చరణం 3

తట్టుపునుగే కూరిచిచట్టలు చేరిచినిప్పు |
పట్టి కరిగించు వెండి పళ్యాలనించి |
దట్టముగ మేను నిండపట్టించి దిద్ది |
బిట్టు వేడుక మురియు చుండేబిత్తరి స్వామిని ||

పద అర్థాలు

పదం	అర్థం
కంటి	చూశాను, దర్శించాను
శుక్రవారము	శుక్రవారం; తిరుమలలో స్వామివారికి విశేషమైన సేవ జరిగే రోజు
గడియ	సమయం, ఘడియ
లేడింట	ఆ సమయానికి, ఆ వేళలో
అంటి	దగ్గరగా, సమీపంలో
అలమేల్మంగ	శ్రీ మహాలక్ష్మీదేవి; తిరుచానూరులో వెలసిన పద్మావతి అమ్మవారిని కూడా ఈ పేరుతో సూచిస్తారు
అండ	ఆశ్రయం, తోడు, సమీపం
సొమ్ములు	ఆభరణాలు, అలంకార వస్తువులు
సొంపు	అందం, శోభ, సౌందర్యం
గోణము	వస్త్రం; కట్టుకునే బట్ట
కమ్మని	మధురమైన, సువాసనగల, ఆహ్లాదకరమైన
కదంబము	సుగంధ ద్రవ్యాల సమ్మేళనం/లేపనం
కన్నీరు	ఇక్కడ నీటి/సుగంధ ద్రవ్యపు తడిని సూచించే సందర్భార్థం
చెమ్మ	తడి, తేమ
వేష్టువలు	వస్త్రాలు, చుట్టుకునే బట్టలు
రొమ్ముతల	ఛాతీ భాగం
మొలజుట్టి	శరీరంపై సహజంగా ఉన్న రోమాలు
తుమ్మెద	నల్లని రంగులో ఉండే తుమ్మెద; నలుపుకు ఉపమానం
మైచాయ	శరీర ఛాయ, దేహవర్ణం
నెమ్మది	ప్రశాంతత, సౌకర్యం
పచ్చకప్పురము	పచ్చ కర్పూరం; పూజలో ఉపయోగించే సుగంధ ద్రవ్యం
పసిడి గిన్నె	బంగారు పాత్ర
శిరసు	తల
అచ్చెర	ఆశ్చర్యం
కనులకింపై	కళ్లకు ఇంపుగా, చూడటానికి ఎంతో అందంగా
నిచ్చమల్లె	మల్లెపువ్వు వంటి స్వచ్ఛమైన, తెల్లని సౌందర్యానికి సూచన
తట్టు పునుగు	పునుగు సుగంధ ద్రవ్యం
కూర్చి	కలిపి, సిద్ధం చేసి
చట్టలు	పాత్రలు/పరికరాలు; సందర్భానుసారం సేవలో ఉపయోగించే వస్తువులు
వెండి పళ్యాలు	వెండి పాత్రలు
దట్టముగ	గాఢంగా, పూర్తిగా
మేను	శరీరం, దేహం
పట్టించి	పూసి, అంటించి, అలంకరించి
వేడుక	ఉత్సవం, ఆనందకరమైన వేడుక
మురియు	ఆనందించు, సంతోషించు
స్వామిని	శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామివారిని

పల్లవి భావం

“కంటి శుక్రవారము గడియ లేడింట…”

అన్నమయ్య శుక్రవారం ప్రత్యేక సమయంలో శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామివారిని దర్శించిన అనుభూతిని వ్యక్తం చేస్తున్నారు. స్వామివారి పక్కనే అలమేలుమంగమ్మ ఆశ్రయంగా ఉన్న దివ్య దృశ్యం ఆయనకు కనిపిస్తుంది. ఇక్కడ “కంటి” అనే పదం కేవలం చూడటాన్ని మాత్రమే కాకుండా దైవదర్శనం ద్వారా కలిగిన ఆనందాన్ని కూడా సూచిస్తుంది.

శుక్రవారం స్వామివారికి జరిగే విశేష ఆరాధనలో అభిషేకం, సుగంధ ద్రవ్యాల సమర్పణ, అలంకరణ వంటి సేవలను భక్తి భావంతో అన్నమయ్య వర్ణిస్తున్నారు.

మొదటి చరణం భావం

మొదటి చరణంలో స్వామివారి అలంకరణను కవి వర్ణిస్తున్నారు. స్వామివారికి ఆభరణాలు అలంకరించి, అందమైన వస్త్రాలను ధరింపజేసి, సుగంధ ద్రవ్యాలను సమర్పిస్తున్నారు.

సుగంధం, వస్త్రాల తడి, స్వామివారి నల్లని దేహకాంతి—ఇవన్నీ కలిపి ఒక అద్భుతమైన దివ్యరూపాన్ని సృష్టిస్తున్నాయి. తుమ్మెదలాంటి నల్లని దేహకాంతి అనే ఉపమానం స్వామివారి రూపసౌందర్యాన్ని మరింత స్పష్టంగా చూపిస్తుంది.

ఇది కేవలం అలంకరణ వర్ణన కాదు. భక్తుడి కళ్లకు కనిపిస్తున్న స్వామివారి రూపం ప్రతి అంశంతో మరింత మంగళమయంగా మారుతున్న దృశ్యం.

రెండవ చరణం భావం

రెండవ చరణంలో పచ్చకర్పూరం వంటి సుగంధ ద్రవ్యాలతో స్వామివారికి జరిగే సేవను వర్ణిస్తున్నారు. బంగారు పాత్రలలో తీసుకొచ్చిన సుగంధ ద్రవ్యాలను స్వామివారి శిరస్సుపై సమర్పిస్తున్నారు.

ఆ సేవను చూసే భక్తులందరి కళ్లకు స్వామివారి రూపం ఎంతో ఇంపుగా, అద్భుతంగా కనిపిస్తుంది. మల్లెపువ్వులా తెల్లని, నిర్మలమైన సౌందర్యంతో స్వామివారు దర్శనమిస్తారు అని అన్నమయ్య భావాన్ని అందంగా చిత్రించారు.

ఈ చరణంలో భక్తుడి దృష్టి పూర్తిగా స్వామివారి దివ్యరూపంపైనే నిలిచిపోతుంది.

మూడవ చరణం భావం

మూడవ చరణంలో పునుగు వంటి సుగంధ ద్రవ్యాలతో స్వామివారి దేహానికి జరిగే అలంకరణను కవి వివరిస్తున్నారు. వెండి పాత్రలలో సిద్ధం చేసిన సుగంధ ద్రవ్యాలను ఉపయోగించి స్వామివారి మేనంతా దట్టంగా అలంకరిస్తారు.

అలా సుగంధభరితమైన అలంకరణతో స్వామివారు మరింత దివ్యంగా, వైభవంగా కనిపిస్తారు. ఆ అందాన్ని చూసి భక్తుడి హృదయం ఆనందంతో నిండిపోతుంది.

మొత్తం కీర్తనలో అభిషేకం → సుగంధ ద్రవ్యాల సమర్పణ → అలంకరణ → దివ్యదర్శనం అనే అనుభూతి క్రమం కనిపిస్తుంది.

కీర్తన సందర్భం

“కంటి శుక్రవారము” కీర్తనకు తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామివారి శుక్రవారం సేవా సంప్రదాయంతో ప్రత్యేక అనుబంధం ఉంది. తిరుమల ఆలయంలో శుక్రవారం జరిగే విశేష అభిషేక సేవను అభిషేకం లేదా శుక్రవార అభిషేక సేవగా భక్తులు ఎంతో పవిత్రంగా భావిస్తారు.

అన్నమయ్య తన కీర్తనలో ఆ సేవను పొడిగా వివరించకుండా, తాను స్వయంగా ఆ దృశ్యాన్ని చూస్తున్నట్లుగా కవిత్వంలోకి తీసుకువచ్చారు. అందుకే ఈ కీర్తన వింటున్న భక్తుడికి తిరుమల ఆలయంలో స్వామివారి సేవను దర్శిస్తున్న అనుభూతి కలుగుతుంది.

ఈ కీర్తనను భక్తి సంగీత కార్యక్రమాలు, తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి సంబంధిత సేవా సందర్భాలు, అన్నమయ్య సంకీర్తన కార్యక్రమాల్లో ఆలపిస్తారు. అనేక మంది ప్రముఖ కర్ణాటక సంగీత, భక్తి గాయకులు ఈ కీర్తనను తమదైన శైలిలో ఆలపించారు.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

1. ఈ కీర్తన ఏ దేవుడి గురించి?

“కంటి శుక్రవారము” కీర్తన ప్రధానంగా తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామివారి గురించి. ఇందులో శుక్రవారం స్వామివారికి జరిగే విశేష సేవ, సుగంధ ద్రవ్యాల సమర్పణ, అలంకరణ, దివ్యదర్శనాన్ని అన్నమయ్య వర్ణించారు.

2. ఈ కీర్తన ఎప్పుడు పాడతారు?

శుక్రవారం స్వామివారికి జరిగే విశేష సేవను గుర్తుచేసే సందర్భాల్లో, అన్నమయ్య సంకీర్తన కార్యక్రమాల్లో, భక్తి సంగీత కచేరీల్లో ఈ కీర్తనను ఆలపిస్తారు. శుక్రవారం కావడంతో ఈ కీర్తనకు ప్రత్యేకమైన ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యత ఉంది.

3. “కంటి శుక్రవారము” అనే పేరుకు అర్థం ఏమిటి?

“కంటి” అంటే చూశాను లేదా దర్శించాను. “శుక్రవారము” అంటే శుక్రవారం. కాబట్టి పల్లవి ప్రారంభంలోని “కంటి శుక్రవారము” అనే భావం “శుక్రవారం ఆ పవిత్ర సమయంలో స్వామివారిని దర్శించాను” అనే భక్తిపూర్వక అనుభూతిని వ్యక్తం చేస్తుంది.

అన్నమయ్య “కంటి శుక్రవారము” కీర్తనలో ఒక ఆలయ సేవను కేవలం వర్ణించలేదు; దానిని ఒక దివ్యదర్శన అనుభవంగా మలిచారు. బంగారు పాత్రలు, పచ్చకర్పూరం, పునుగు, సుగంధ ద్రవ్యాలు, వస్త్రాలు, ఆభరణాలు—ప్రతి అంశం చివరకు భక్తుడి చూపును శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామివారి దివ్యరూపం వైపు తీసుకెళ్తుంది.

శుక్రవారం తిరుమలలో స్వామివారి సేవను స్మరించుకుంటూ ఈ కీర్తనను ఆలకించినప్పుడు, అన్నమయ్య చూసిన ఆ దివ్య దృశ్యం మన మనసులోనూ ఒకసారి ప్రత్యక్షమైనట్లుగా అనిపిస్తుంది. అదే ఈ కీర్తనకు ఉన్న భక్తి మాధుర్యం, అన్నమయ్య కవిత్వానికి ఉన్న చిరస్థాయి మహిమ.