అన్నమయ్య కీర్తన ముద్దుగారే యశోద

రచన: అన్నమాచార్య
రాగం: సాళంగనాట
ప్రధాన దైవం: శ్రీకృష్ణుడు / శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి
కీర్తన భావం: బాలకృష్ణుని దివ్య సౌందర్యాన్ని వివిధ రత్నాలతో పోలుస్తూ కీర్తించడం

పరిచయం

“ముద్దుగారే యశోద ముంగిటి ముత్యము వీడు” అనేది తాళ్లపాక అన్నమాచార్యుల ప్రసిద్ధ శ్రీకృష్ణ భక్తి కీర్తనల్లో ఒకటి. ఈ కీర్తనలో యశోదమ్మ ముంగిట ఆడుకునే బాలకృష్ణుడిని ఒక అమూల్యమైన ముత్యంగా భావించి, ఆయన మహిమను అనేక విలువైన రత్నాలతో పోల్చి వర్ణించారు. కంసునికి వజ్రంలా, గోపికల అరచేతిలో మాణిక్యంలా, రుక్మిణికి పగడంలా, గోవర్ధనానికి గోమేధికంలా, కాళింగుని తలపై పుష్యరాగంలా శ్రీకృష్ణుని వివిధ లీలలను కవి అద్భుతమైన ఉపమానాలతో చూపించారు.

అన్నమాచార్యులు 15వ శతాబ్దానికి చెందిన మహాభక్తుడు, వాగ్గేయకారుడు. ఆయన తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామిని ప్రధానంగా కీర్తించినప్పటికీ, తన సంకీర్తనల్లో శ్రీకృష్ణుని బాలలీలలు, మాధుర్యభావం, విష్ణు తత్త్వాన్ని కూడా ఎంతో అందంగా వ్యక్తీకరించారు. “ముద్దుగారే యశోద” కీర్తన కూడా ఆ భక్తి, సౌందర్యం, తాత్త్వికత కలిసిన అద్భుతమైన రచన.

పూర్తి సాహిత్యం

పల్లవి

ముద్దుగారే యశోద ముంగిటి ముత్యము వీడు |
తిద్దరాని మహిమల దేవకీ సుతుడు ||

మెదటి చరణం

అంత నింత గొల్లెతల అరచేతి మాణిక్యము |
పంత మాడే కంసుని పాలి వజ్రము |
కాంతుల మూడు లోకాల గరుడ పచ్చ బూస |
చెంతల మాలో నున్న చిన్ని కృష్ణుడు ||

రెండవ చరణం

రతికేళి రుక్మిణికి రంగు మోవి పగడము |
మితి గోవర్ధనపు గోమేధికము |
సతమై శంఖ చక్రాల సందుల వైడూర్యము |
గతియై మమ్ము గాచేటి కమలాక్షుడు ||

మూడవ చరణం

కాళింగుని తలలపై గప్పిన పుష్యరాగము |
యేలేటి శ్రీ వేంకటాద్రి యింద్రనీలము |
పాల జలనిధి లోన బాయని దివ్య రత్నము |
బాలునివలె దిరిగీ బద్మ నాభుడు ||

పద అర్థాలు

ఈ కీర్తనలోని ప్రత్యేకత ఏమిటంటే, శ్రీకృష్ణుని ఒక్కొక్క లీలను ఒక్కొక్క రత్నంతో పోల్చడం. అందువల్ల ఇందులోని కొన్ని పదాల అర్థాలు తెలుసుకుంటే కీర్తనలోని అంతరార్థం మరింత అందంగా అర్థమవుతుంది.

పదం	అర్థం
ముద్దుగారే	ముద్దుగా ఉన్న, ఎంతో అందమైన, ప్రేమను కలిగించే.
యశోద	శ్రీకృష్ణుని పెంచిన తల్లి. బాలకృష్ణుని వాత్సల్యానికి ప్రతీక.
ముంగిటి	ఇంటి ముందు భాగం లేదా ఇంటి వాకిలి.
ముత్యము	సముద్రంలో లభించే అమూల్యమైన రత్నం. ఇక్కడ బాలకృష్ణుని నిర్మలమైన, అందమైన రూపానికి ఉపమానం.
తిద్దరాని	సరిదిద్దలేనంత, మార్చలేనంత, కొలవలేనంత.
మహిమలు	దైవికమైన గొప్పతనాలు, అద్భుత శక్తులు.
దేవకీ సుతుడు	దేవకీదేవికి జన్మించిన కుమారుడు — శ్రీకృష్ణుడు.
గొల్లెతలు	గోపికలు, గోపాలక స్త్రీలు.
అరచేతి మాణిక్యము	అరచేతిలో పెట్టుకున్న మాణిక్యం. అత్యంత విలువైన, దగ్గరగా ఉంచుకునే అమూల్యమైన వస్తువు అనే భావం.
పంత మాడే	పగ పెంచుకునే, శత్రుత్వం చూపించే.
కంసుని పాలి	కంసుని విషయంలో, కంసునికి.
వజ్రము	అత్యంత గట్టి మరియు విలువైన రత్నం. కంసుని సంహరించిన శ్రీకృష్ణుని శక్తికి ఇక్కడ వజ్రం ఉపమానం.
గరుడ పచ్చ	మరకతం లేదా పచ్చని విలువైన రత్నం. విష్ణువుకు సంబంధించిన పచ్చని కాంతి, దివ్యత్వానికి సూచనగా భావించవచ్చు.
మూడు లోకాలు	స్వర్గం, భూమి, పాతాళం అనే త్రిలోకాలు.
రతికేళి	ప్రేమతో కూడిన క్రీడ, మాధుర్యమైన ప్రేమలీలా.
రుక్మిణి	శ్రీకృష్ణుని పట్టమహిషి, మహాలక్ష్మి స్వరూపిణిగా భావించబడే దేవి.
రంగు మోవి పగడము	ఎర్రని రంగుతో మెరిసే పగడంలా ఉన్న పెదవులు అనే భావం.
గోమేధికము	నవరత్నాలలో ఒకటి. గోధుమ-తేనె రంగులో మెరిసే రత్నం.
గోవర్ధనము	శ్రీకృష్ణుడు గోకుల ప్రజలను రక్షించడానికి తన చిటికెన వేలిపై ఎత్తిన గోవర్ధన పర్వతం.
సతమై	ఎల్లప్పుడూ, శాశ్వతంగా.
శంఖ చక్రాలు	శ్రీమహావిష్ణువు ధరించే రెండు ప్రధాన ఆయుధాలు — పాంచజన్య శంఖం, సుదర్శన చక్రం.
సందులు	మధ్య భాగాలు, ఖాళీలు లేదా సంధులు.
వైడూర్యము	నవరత్నాలలో ఒకటి. ప్రకాశవంతమైన విలువైన రత్నం.
గతియై	ఆధారంగా, దిక్కుగా, శరణుగా.
కమలాక్షుడు	కమలం వంటి అందమైన కన్నులు కలవాడు. శ్రీమహావిష్ణువు, శ్రీకృష్ణునికి ప్రసిద్ధ నామం.
కాళింగుడు	కాళింగ సర్పం. శ్రీకృష్ణుడు దాని పడగలపై నృత్యం చేసి దాని గర్వాన్ని అణచివేశాడు.
పుష్యరాగము	నవరత్నాలలో ఒకటి. పసుపు లేదా బంగారు వర్ణంలో మెరిసే రత్నం.
శ్రీ వేంకటాద్రి	తిరుమల కొండ. శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి కొలువైన పవిత్ర పర్వతం.
ఇంద్రనీలము	నీలమణి. గాఢమైన నీలి రంగులో ప్రకాశించే రత్నం.
పాల జలనిధి	క్షీరసాగరం — పాల సముద్రం.
దివ్య రత్నము	సాధారణ రత్నం కాదు; దైవికమైన, అమూల్యమైన రత్నం.
పద్మనాభుడు	నాభి నుండి పద్మం ఉద్భవించినవాడు. శ్రీమహావిష్ణువుకు ప్రసిద్ధ నామం.

భావం – చరణాల వారీగా వివరణ

పల్లవి – బాలకృష్ణుని ముద్దు రూపం

“ముద్దుగారే యశోద ముంగిటి ముత్యము వీడు |
తిద్దరాని మహిమల దేవకీ సుతుడు ||”

యశోదమ్మ ఇంటి ముంగిట ముద్దుగా ఆడుకుంటున్న బాలకృష్ణుడు ఎంతో అమూల్యమైన ముత్యంలా కనిపిస్తున్నాడు. ఆయన రూపం, చిరునవ్వు, బాలలీలలు చూసి యశోదమ్మకు అపారమైన ఆనందం కలుగుతుంది. అయితే ఈ చిన్నబాలుడు సాధారణమైనవాడు కాదు. దేవకీదేవికి జన్మించిన శ్రీకృష్ణుడు, అనంతమైన మహిమలు కలిగిన పరమాత్మ. చిన్నబిడ్డ రూపంలో కనిపిస్తున్నప్పటికీ, ఆయనలో దైవికమైన అపారశక్తి నిండి ఉంది. బాలుడి మాధుర్యం, పరమాత్మ యొక్క మహిమ — ఈ రెండింటినీ అన్నమయ్య ఈ పల్లవిలో ఎంతో అందంగా కలిపి చూపించారు.

మొదటి చరణం – గోపికలకు మాణిక్యం, కంసునికి వజ్రం

శ్రీకృష్ణుడు గోపికలకు ఎంతో ప్రియమైనవాడు. వారి అరచేతిలో పెట్టుకున్న అమూల్యమైన మాణిక్యంలా ఆయనను భావించారు. గోపికల హృదయాల్లో కృష్ణుడి పట్ల ఉన్న ప్రేమ, భక్తి ఎంత అపారమో ఈ ఉపమానం తెలియజేస్తుంది.

అదే కృష్ణుడు తనను శత్రువుగా భావించిన కంసునికి మాత్రం వజ్రంలా మారాడు. వజ్రం ఎంత గట్టిదో, కృష్ణుని శక్తి కూడా అంతే అజేయమైనది. కంసుని దుష్టత్వాన్ని అంతం చేసి ధర్మాన్ని రక్షించాడు.

మూడు లోకాలకు తన దివ్య కాంతితో ప్రకాశించే కృష్ణుడు గరుడ పచ్చ రత్నంలా వెలుగుతున్నాడు. విశ్వమంతా ప్రకాశింపజేసే పరమాత్మ అయినప్పటికీ, మనకు మాత్రం ఎంతో దగ్గరగా ఉండే చిన్ని కృష్ణుడిగా కనిపిస్తున్నాడు.

ఈ చరణంలో కృష్ణుని ప్రేమ, శౌర్యం, దివ్యత్వం, బాలసౌందర్యం అనే నాలుగు రూపాలను అన్నమయ్య ఒకదానితో ఒకటి మేళవించారు.

రెండవ చరణం – రుక్మిణికి పగడం, గోవర్ధనానికి గోమేధికం

రుక్మిణీదేవికి ప్రేమమూర్తిగా ఉన్న శ్రీకృష్ణుని ఎర్రటి పెదవులు పగడంలా అందంగా ఉన్నాయి. ఇక్కడ అన్నమయ్య కృష్ణుని మాధుర్యాన్ని, రుక్మిణీదేవితో ఆయనకున్న ప్రేమను సుందరమైన ఉపమానంతో వర్ణించారు.

తరువాత గోవర్ధన పర్వతాన్ని తన చిటికెన వేలిపై ఎత్తి గోకుల ప్రజలను ఇంద్రుడి కోపం నుంచి రక్షించిన కృష్ణుడిని గోమేధిక రత్నంతో పోలుస్తారు. ఇక్కడ కృష్ణుని అద్భుతమైన శక్తి, ప్రజలను రక్షించే దైవత్వం వ్యక్తమవుతుంది.

శ్రీమహావిష్ణువు చేతుల్లోని శంఖం, చక్రం మధ్య ప్రకాశించే వైడూర్య రత్నంలా కృష్ణుడు దివ్యంగా వెలుగుతున్నాడు. బాలకృష్ణుడే సాక్షాత్తూ విష్ణుమూర్తి అని ఈ భావం తెలియజేస్తుంది.

చివరగా, “గతియై మమ్ము గాచేటి కమలాక్షుడు” అంటూ అన్నమయ్య కృష్ణుడే తమకు దిక్కు, శరణు, రక్షకుడు అని చెబుతున్నారు. కమలాల వంటి అందమైన కన్నులు కలిగిన ఆ పరమాత్మ తన భక్తులను ఎల్లప్పుడూ కాపాడుతాడనే విశ్వాసం ఇందులో కనిపిస్తుంది.

మూడవ చరణం – కాళింగునిపై పుష్యరాగం, వేంకటాద్రిపై ఇంద్రనీలం

కాళింగ సర్పం తన విషంతో యమునా నదిని కలుషితం చేసి ప్రజలను భయపెట్టినప్పుడు, శ్రీకృష్ణుడు దాని పడగలపై నృత్యం చేసి దాని గర్వాన్ని అణచివేశాడు. ఆ సమయంలో కాళింగుని తలలపై నాట్యం చేసిన కృష్ణుడు పుష్యరాగ రత్నంలా ప్రకాశించాడు.

అదే పరమాత్మ శ్రీ వేంకటాద్రిపై ఇంద్రనీలమణిలా వెలుగుతున్నాడు. ఇక్కడ అన్నమయ్య శ్రీకృష్ణుడిని తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామితో అనుసంధానిస్తున్నారు. రూపాలు వేరుగా కనిపించినా, తత్త్వం ఒక్కటేనని సూచిస్తున్నారు.

“పాల జలనిధి లోన బాయని దివ్య రత్నము” అనే మాటల్లో క్షీరసాగరంలో వెలసిన అమూల్యమైన దివ్యరత్నమైన శ్రీమహావిష్ణువు భావం కనిపిస్తుంది.

చివరగా, ఇంతటి మహోన్నతమైన పద్మనాభుడే, సర్వలోకాలను కాపాడే పరమాత్మయే, మన మధ్య ఒక చిన్న బాలుడిలా తిరుగుతున్నాడు అని అన్నమయ్య అద్భుతమైన ముగింపును ఇస్తారు.

ఈ మూడు చరణాల్లో అన్నమయ్య ఒకే శ్రీకృష్ణుడిని అనేక రత్నాలతో పోలుస్తూ, ఆయన వివిధ రూపాలను చూపించారు:

యశోదకు – ముత్యం
గోపికలకు – మాణిక్యం
కంసునికి – వజ్రం
మూడు లోకాలకు – గరుడ పచ్చ
రుక్మిణికి – పగడం
గోవర్ధనానికి – గోమేధికం
శంఖచక్రాల మధ్య – వైడూర్యం
కాళింగునిపై – పుష్యరాగం
వేంకటాద్రిపై – ఇంద్రనీలం
క్షీరసాగరంలో – దివ్యరత్నం

అందువల్ల “ముద్దుగారే యశోద” కీర్తనలోని ప్రధాన సందేశం — బాలుడిగా కనిపించే శ్రీకృష్ణుడే సర్వలోకాల పరమాత్మ; భక్తునికి ప్రేమగా, దుష్టునికి శక్తిగా, విశ్వానికి దివ్యరత్నంగా వెలుగుతున్నాడు.

ఈ కీర్తన ప్రత్యేకత ఏమిటి?

ఈ కీర్తనలో అన్నమయ్య ఉపయోగించిన రత్నాల ఉపమానాలు ప్రధాన ఆకర్షణ.

ముత్యం → మాణిక్యం → వజ్రం → గరుడ పచ్చ → పగడం → గోమేధికం → వైడూర్యం → పుష్యరాగం → ఇంద్రనీలం → దివ్యరత్నం

ఇలా ప్రతి చరణంలో ఒక రత్నాన్ని ఉపయోగించి శ్రీకృష్ణుని ఒక ప్రత్యేకమైన గుణాన్ని లేదా లీలను కవి ఆవిష్కరించారు. అందుకే ఈ కీర్తన వినడానికి మధురంగా ఉండటమే కాకుండా, అర్థం చేసుకున్నకొద్దీ మరింత లోతైన భక్తి భావాన్ని కలిగిస్తుంది.

ఎక్కడ పాడుతారు?

“ముద్దుగారే యశోద” కీర్తనను శ్రీకృష్ణుని బాలలీలలు, మాధుర్యభావం, భక్తిని వ్యక్తపరిచే సందర్భాల్లో విస్తృతంగా ఆలపిస్తారు. తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి భక్తి సంప్రదాయంలో అన్నమాచార్య కీర్తనలకు ఉన్న ప్రత్యేక స్థానం కారణంగా ఈ పాటకు కూడా ఎంతో ప్రాచుర్యం ఉంది.

భజనలు, కృష్ణాష్టమి వేడుకలు, దేవాలయ కార్యక్రమాలు, హరికథలు, శాస్త్రీయ సంగీత కచేరీలు, నృత్య ప్రదర్శనల్లో కూడా ఈ కీర్తన వినిపిస్తుంది. ముఖ్యంగా భరతనాట్యం, కూచిపూడి వంటి నృత్యరూపాల్లో బాలకృష్ణుని లీలలను చూపించడానికి ఈ కీర్తన ఎంతో అనువుగా ఉంటుంది.

అన్నమాచార్య కీర్తనలను అనేకమంది ప్రముఖ కర్ణాటక సంగీత కళాకారులు, భక్తి గాయకులు తమ తమ శైలుల్లో ఆలపించారు. అందువల్ల ఈ కీర్తనకు సంగీతపరంగానూ, భక్తిపరంగానూ ప్రత్యేక స్థానం ఏర్పడింది.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

1. “ముద్దుగారే యశోద” కీర్తన ఏ దేవుడి గురించి?

ఈ కీర్తన ప్రధానంగా శ్రీకృష్ణుని గురించి. బాలకృష్ణుని యశోదమ్మ ముంగిటి ముత్యంగా, గోపికలకు మాణిక్యంగా, కంసునికి వజ్రంగా, చివరికి తిరుమల వేంకటేశ్వర స్వామి స్వరూపంగా అన్నమయ్య వర్ణించారు.

2. “ముద్దుగారే యశోద” కీర్తనను ఎవరు రచించారు?

ఈ ప్రసిద్ధ కీర్తనను తాళ్లపాక అన్నమాచార్యులు రచించారు. ఆయన 15వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ తెలుగు వాగ్గేయకారుడు మరియు శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి పరమభక్తుడు.

3. ఈ కీర్తన ఎప్పుడు పాడతారు?

కృష్ణాష్టమి, దేవాలయ ఉత్సవాలు, భజనలు, భక్తి కార్యక్రమాలు, కర్ణాటక సంగీత కచేరీలు మరియు నృత్య ప్రదర్శనల్లో ఈ కీర్తనను పాడుతారు. బాలకృష్ణుని మాధుర్యాన్ని వ్యక్తపరచడానికి ఇది ఎంతో అనువైన కీర్తన.

“ముద్దుగారే యశోద” కేవలం బాలకృష్ణుని అందాన్ని వర్ణించే కీర్తన మాత్రమే కాదు. అన్నమయ్య ప్రతి రత్నం ద్వారా కృష్ణుని ఒక ప్రత్యేకమైన రూపాన్ని మన కళ్లముందు నిలిపారు. యశోదకు ముత్యమైన బాలుడు, గోపికలకు మాణిక్యం, కంసునికి వజ్రం, రుక్మిణికి పగడం, గోవర్ధనాన్ని కాపాడిన గోమేధికం, కాళింగునిపై పుష్యరాగం, వేంకటాద్రిపై ఇంద్రనీలం — చివరికి ఇవన్నీ ఒకే పరమాత్మ స్వరూపం.

అందుకే ఈ కీర్తనలోని ప్రతి పదం భక్తికి ఒక రత్నంలాంటిది. బాలకృష్ణుని మధురమైన రూపాన్ని ధ్యానిస్తూ ఈ కీర్తనను ఆలపించడం మనసుకు ఆనందాన్ని, భక్తిని కలిగిస్తుంది.