రచన: అన్నమాచార్య
ప్రధాన దైవం: శ్రీ అలమేలు మంగమ్మ / పద్మావతి దేవి
ప్రధాన భావం: అమ్మవారి దివ్య సౌందర్యం, నడక, అలంకారాలు, ఆభరణాల కదలికలను ప్రేమతో, భక్తితో వర్ణించడం.

పరిచయం

“కులుకక నడవరో కొమ్మలాలా” అనే ఈ మధురమైన అన్నమాచార్య కీర్తనలో శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామివారి సతీమణి శ్రీ అలమేలు మంగమ్మ (పద్మావతి దేవి) యొక్క అందమైన నడకను, అలంకారాలను, సౌందర్యాన్ని కవి ఎంతో సున్నితంగా వర్ణించారు. ఇందులో అమ్మవారు నడుస్తూ వస్తున్నప్పుడు ఆమె ధరించిన పూలు, ఆభరణాలు, గాజులు, ముత్యాలు కదలడం, వాటి వల్ల కలిగే సౌందర్యాన్ని కవితాత్మకంగా చిత్రించారు.

అన్నమాచార్యులు 15వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ వాగ్గేయకారుడు. తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామివారి మహిమను, ఆయనతో సంబంధం ఉన్న శ్రీ అలమేలు మంగమ్మ వైభవాన్ని అనేక సంకీర్తనల్లో గానం చేశారు. ఈ కీర్తనలో భక్తి మాత్రమే కాకుండా నాయికా భావం, శృంగార సౌందర్యం, దేవీ వైభవం కలగలిసి కనిపిస్తాయి. అమ్మవారి ప్రతి అడుగు ఒక అందమైన దృశ్యంలా కవి మన కళ్ల ముందు నిలుపుతారు.

పూర్తి సాహిత్యం
పల్లవి

కులుకక నడవరో కొమ్మలాలా |
జలజల రాలీని జాజులు మాయమ్మకు ||

చరణం 1

ఒయ్యనే మేను గదలీ నొప్పుగా నడవరో
గయ్యాళి శ్రీపాదతాకు కాంతులాలా |
పయ్యెద చెఱగు జారీ భారపు గుబ్బల మిద
అయ్యో చెమరించె మా యమ్మకు నెన్నుదురు ||

చరణం 2

చల్లెడి గందవొడియై జారీ నిలువరో
పల్లకి వట్టిన ముద్దు బణతులాల |
మొల్లమైన కుందనపు ముత్యాల కుచ్చులదర
గల్లనుచు గంకణాలు గదలీమాయమ్మకు ||

చరణం 3

జమళి ముత్యాల తోడి చమ్మాళిగ లిడరో
రమణికి మణుల నారతు లెత్తరో |
అమరించి కౌగిట నలమేలు మంగనిదె
సమకూడె వేంకటేశ్వరుడు మా యమ్మకు ||

పద అర్థాలు

పదం	అర్థం
కులుకక	కదలకుండా, ఒయ్యారంగా కదలకుండా
నడవరో	నడవవద్దు / నడవకండి అనే మృదువైన సంబోధన
కొమ్మలాలా	లేత కొమ్మవంటి సుందరీమణులారా; సున్నితమైన స్త్రీలను ఉద్దేశించిన సంబోధన
జలజల	ఆభరణాలు, పూలు మొదలైనవి కదిలినప్పుడు వినిపించే మృదువైన శబ్దం
జాజులు	మల్లెపూల వంటి సువాసన గల పూలు
ఒయ్యనే	అయ్యో! / ఓహో! అనే ఆశ్చర్యం, ఆప్యాయతను వ్యక్తపరిచే పదం
మేను	శరీరం, దేహం
గదలీ	కదిలి
గయ్యాళి	చలాకీగా, సరదాగా, ఒయ్యారంగా ఉండే స్త్రీ
శ్రీపాదతాకు	పవిత్రమైన పాదాలకు తగిలే / పాదాల వద్ద ధరించే అలంకారం
కాంతులు	వెలుగులు, మెరుపులు
పయ్యెద	పైట, చీర కొంగు
చెఱగు	చీర అంచు లేదా కొంగు
జారీ	జారిపడి, జారుతూ
గుబ్బలు	ఉబ్బిన, గుండ్రని భాగాలు; ఇక్కడ స్త్రీ సౌందర్యాన్ని సూచించే కవితా ప్రయోగం
చెమరించె	చెమట పట్టింది / చెమటతో తడిసింది
గందవొడియై	గంధపు సువాసనతో కూడిన అలంకారం లేదా గంధం పూసుకున్న స్థితి
పల్లకి	పల్లకీ; రాజసంగా ప్రయాణించేందుకు ఉపయోగించే వాహనం
బణతులు	స్త్రీలు, సేవకురాళ్లు లేదా పరిచారికలు
మొల్లమైన	మృదువైన, సున్నితమైన
కుందనపు	కుందనం అనే స్వచ్ఛమైన బంగారంతో చేసిన
కుచ్చులు	వేలాడే ఆభరణాల భాగాలు
కంకణాలు	చేతులకు ధరించే బంగారు లేదా రత్నాభరణాలు
జమళి ముత్యాలు	వరుసగా అమర్చిన ముత్యాల ఆభరణాలు
చమ్మాళిగ	ఒక రకమైన అలంకార ఆభరణం / ముత్యాల అలంకరణ
రమణి	సుందరి, ప్రియమైన స్త్రీ
మణులు	రత్నాలు, విలువైన ఆభరణ రాళ్లు
నారతి	హారతి
అమరించి	సిద్ధం చేసి, అలంకరించి
కౌగిట	కౌగిలిలో, ఆలింగనంలో
నలమేలు మంగ	అలమేలు మంగమ్మ; శ్రీ వేంకటేశ్వరుని దివ్య సతీమణి
సమకూడె	చేరాడు, కలిశాడు
వేంకటేశ్వరుడు	తిరుమల శ్రీవేంకటేశ్వర స్వామి

పల్లవి – భావం

అమ్మవారు ఒయ్యారంగా నడుస్తూ వస్తున్నారు. ఆమె నడకలోని సౌందర్యాన్ని చూసి చుట్టూ ఉన్నవారు మైమరచిపోతున్నారు. ఆమె ధరించిన జాజిపూలు కదులుతూ జలజలమని రాలుతున్నాయి. పూల పరిమళం, ఆభరణాల మెరుపు, అమ్మవారి నడక—ఇవన్నీ కలసి ఒక అపూర్వమైన దివ్య దృశ్యాన్ని సృష్టిస్తున్నాయి.

ఇక్కడ “కొమ్మలాలా” అనే సంబోధన ద్వారా అమ్మవారి శరీర సౌందర్యాన్ని లేత కొమ్మతో పోల్చినట్లుగా భావించవచ్చు. ఆమె నడకలోని సున్నితత్వం, లాలిత్యం ఈ పల్లవిలో ప్రధానంగా కనిపిస్తాయి.

చరణం 1 – భావం

అమ్మవారి దేహం నడకకు అనుగుణంగా సున్నితంగా కదులుతోంది. ఆమె పవిత్రమైన పాదాల వద్ద ఉన్న ఆభరణాలు మెరుస్తూ ప్రత్యేకమైన అందాన్ని ఇస్తున్నాయి. నడుస్తున్నప్పుడు చీర కొంగు జారుతూ ఆమె అలంకార సౌందర్యాన్ని మరింత పెంచుతోంది.

అమ్మవారి అలంకరణ ఎంత అందంగా ఉన్నప్పటికీ, ఆమె దివ్యమైన సౌందర్యం ముందు ఆభరణాలన్నీ కూడా చిన్నవిగానే కనిపిస్తున్నాయి. నడకలో కలిగే సహజమైన శ్రమను కూడా కవి ఎంతో సుందరంగా చిత్రించారు. “అయ్యో” అనే పదం ద్వారా కవి అమ్మవారి పట్ల ఉన్న ఆప్యాయతను వ్యక్తపరుస్తారు.

చరణం 2 – భావం

అమ్మవారి చుట్టూ గంధపు సువాసన వ్యాపిస్తోంది. పల్లకిని మోసే పరిచారికలు, ఆమెకు సేవ చేసే స్త్రీలు చుట్టూ ఉన్నారు. అమ్మవారి అలంకరణలోని కుందనపు బంగారం, ముత్యాల కుచ్చులు, కంకణాలు ఆమె కదలికకు అనుగుణంగా మృదువుగా మోగుతున్నాయి.

ఇక్కడ కవి కేవలం అమ్మవారి రూపాన్ని మాత్రమే కాకుండా శబ్దం, సువాసన, కాంతి, కదలిక—ఈ నాలుగు అనుభూతులను ఒకేసారి మనకు అందిస్తున్నారు. ముత్యాల మెరుపు, బంగారు ఆభరణాల కాంతి, కంకణాల శబ్దం కలిసి అమ్మవారి దివ్య వైభవాన్ని తెలియజేస్తాయి.

చరణం 3 – భావం

అమ్మవారి కోసం ముత్యాల ఆభరణాలను అలంకరిస్తున్నారు. రత్నాలతో కూడిన హారతులను ఆమెకు సమర్పిస్తున్నారు. వివిధ రకాల ఆభరణాలతో అలంకరించబడిన అలమేలు మంగమ్మ దివ్యమైన కాంతితో ప్రకాశిస్తున్నారు.

చివరగా కవి అత్యంత మధురమైన దృశ్యాన్ని చూపిస్తారు—అలమేలు మంగమ్మను శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు తన కౌగిలిలో చేర్చుకున్నాడు. ఇక్కడ కీర్తనలోని సౌందర్య వర్ణన భక్తి భావంగా మారుతుంది. శ్రీదేవి, శ్రీనివాసుల దివ్య కలయికను కవి ఎంతో ప్రేమతో చిత్రించారు.

ఈ కీర్తనలోని ప్రత్యేకత

“కులుకక నడవరో కొమ్మలాలా” కీర్తనలో అన్నమాచార్యుల కవితా ప్రతిభ స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అమ్మవారి అందాన్ని చెప్పేటప్పుడు కవి కేవలం రూపాన్ని వర్ణించలేదు. జాజిపూల పరిమళం, ఆభరణాల కాంతి, కంకణాల శబ్దం, పల్లకీ, పరిచారికలు, ముత్యాలు, హారతి వంటి అనేక దృశ్యాలను ఒకదానితో ఒకటి కలిపారు.

ఈ కారణంగా ఈ కీర్తనను వింటున్నప్పుడు అలమేలు మంగమ్మ ఒక దివ్య అలంకారంతో మన ముందుకు నడుస్తూ వస్తున్నట్లుగా భావించవచ్చు.

సందర్భం

అన్నమాచార్య సంకీర్తనల్లో శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి మరియు అలమేలు మంగమ్మల దివ్య సంబంధం ప్రత్యేకమైన స్థానం కలిగి ఉంది. ఈ కీర్తనను అలమేలు మంగమ్మ వైభవాన్ని, అమ్మవారి అలంకరణను, శ్రీనివాస–పద్మావతి దివ్య దాంపత్య భావాన్ని ప్రతిబింబించే కీర్తనగా భావించవచ్చు.

అన్నమయ్య సంకీర్తనలు తిరుమల–తిరుపతి ఆలయ సంప్రదాయంలో విశేష ప్రాధాన్యం పొందాయి. ఈ తరహా నాయికా భావం కలిగిన కీర్తనలు ఆలయ సంగీత కార్యక్రమాలు, భక్తి సంగీత కచేరీలు, నృత్య ప్రదర్శనలు, అన్నమాచార్య జయంతి వంటి సందర్భాల్లో కూడా ఆలపించబడుతుంటాయి.

ఈ కీర్తనకు కూచిపూడి లేదా భరతనాట్యం వంటి శాస్త్రీయ నృత్య రూపాల్లో కూడా అందమైన అభినయాన్ని చూపించే అవకాశం ఉంది. అమ్మవారి నడక, ఆభరణాల కదలిక, హారతి, చివరలో శ్రీనివాసునితో దివ్య కలయిక వంటి దృశ్యాలు నృత్యాభినయానికి అనుకూలంగా ఉంటాయి.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

1. ఈ కీర్తన ఏ దేవుడి గురించి?

ఈ కీర్తన ప్రధానంగా శ్రీ అలమేలు మంగమ్మ / పద్మావతి దేవి దివ్య సౌందర్యాన్ని వర్ణిస్తుంది. చివరి చరణంలో ఆమెతో శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామివారి దివ్య కలయికను కవి ప్రస్తావించారు.

2. ఈ కీర్తనలో ప్రధానంగా ఏమి వర్ణించారు?

అమ్మవారి నడక, జాజిపూలు, చీర కొంగు, ముత్యాలు, కుందనపు ఆభరణాలు, కంకణాలు, హారతి మరియు దివ్య అలంకరణను అన్నమాచార్యులు ఎంతో అందంగా వర్ణించారు.

3. ఈ కీర్తన ఎప్పుడు పాడతారు?

ఈ కీర్తనను అన్నమాచార్య సంకీర్తనల గాన కార్యక్రమాలు, ఆలయ సంగీత కార్యక్రమాలు, భక్తి సంగీత కచేరీలు, నృత్య ప్రదర్శనలు మరియు అమ్మవారి వైభవాన్ని ప్రతిబింబించే ప్రత్యేక కార్యక్రమాల్లో ఆలపించవచ్చు. నిర్దిష్టమైన ఒకే పండుగకు మాత్రమే పరిమితమైన కీర్తనగా చూడాల్సిన అవసరం లేదు.

“కులుకక నడవరో కొమ్మలాలా”లో అన్నమాచార్యులు అలమేలు మంగమ్మను ఒక దివ్య సుందరిగా మాత్రమే కాకుండా, శ్రీ వేంకటేశ్వరుని ప్రియమైన దేవేరిగా మన ముందుకు తీసుకువస్తారు. పూల పరిమళం నుంచి కంకణాల శబ్దం వరకు, ముత్యాల మెరుపు నుంచి హారతి వరకు ప్రతి అంశం అమ్మవారి దివ్య వైభవాన్ని తెలియజేస్తుంది. చివరగా శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు అలమేలు మంగమ్మను కౌగిలించుకునే దృశ్యంతో కీర్తన ముగుస్తుంది. అందువల్ల ఈ కీర్తనలో సౌందర్యం, ప్రేమ, భక్తి, దైవ దాంపత్య భావం సమన్వయమై కనిపిస్తాయి.