రచన: అన్నమాచార్య

పరిచయం

“లాలి శ్రీ క్రిష్ణయ్య నీల మేఘవర్ణ” అన్నది బాలకృష్ణుని లాలించి నిద్రపుచ్చే మధురమైన అన్నమాచార్య కీర్తన. ఈ కీర్తనలో కృష్ణుని నీలమేఘ శ్యామల వర్ణం, బాలగోపాలుని అందం, బంగారు ఊయల, రుక్మిణీ–సత్యభామల సాన్నిధ్యం వంటి సుందరమైన దృశ్యాలను అన్నమయ్య ఎంతో హృద్యంగా వర్ణించారు. చివరి చరణంలో అదే బాలకృష్ణుడు తిరుమల శ్రీవేంకటేశ్వరునిగా దర్శనమిస్తాడు. అన్నమాచార్యులు 15వ శతాబ్దంలో తిరుమల శ్రీవేంకటేశ్వరుని వైభవాన్ని అనేక సంకీర్తనల ద్వారా గానం చేశారు. భక్తి, మాతృవాత్సల్యం, శృంగార సౌందర్యం, ఊయలలో పవ్వళించే బాలుడి రూపం కలిసిన ఈ లాలిపాట భక్తుల హృదయాల్లో ప్రత్యేక స్థానం సంపాదించింది.

పూర్తి సాహిత్యం

రచన: అన్నమాచార్య

పల్లవి

లాలి శ్రీ క్రిష్ణయ్య నీల మేఘవర్ణ
నవ నీల మేఘవర్ణ
బాలగోపాలపాల పవ్వళింపరా

చరణం 1

సింగారించిన మంచి బంగారు ఊయలలోన
మరి బంగారు ఊయలలోన
శంఖు చక్రథరస్వామి నిదురపోరా

చరణం 2

లలితాంగి రుక్మిణీ లలనాయె కావలెనా
నీకు లలనాయె కావలెనా
పలుకు కోయిల సత్యభామయె కావలెనా

చరణం 3

అందెలూ మువ్వలూ సందడిగ మ్రోయగను
అతి సందడిగ మ్రోయగను
అందముగాను నీవు పవ్వలింపరా

చరణం 4

పగడాల పతకాలు కంఠనా ధరియించి
నీ కంఠనా ధరియించి
వంగేవు తొంగేవు నిదురపోరా

చరణం 5

అలుకలు పోనెల అలవేలు మంగతో
శ్రీ అలవేలు మంగతో
కులుకుచు శయ్యనించు వెంకటేశ్వరుడా

పద అర్థాలు

పదం	అర్థం
లాలి	బాలుడిని నిద్రపుచ్చేందుకు ప్రేమగా పాడే జోలపాట; నిద్రపో అనే ఆప్యాయమైన సంబోధన
క్రిష్ణయ్య	శ్రీకృష్ణుడు; కృష్ణుడిని ప్రేమగా పిలిచే సంబోధన
నీల మేఘవర్ణ	నల్లని వర్షమేఘం వంటి నీలిరంగు శరీరకాంతి కలవాడు
నవ నీల మేఘవర్ణ	తాజాగా ఏర్పడిన నీలిమేఘం వంటి అందమైన శ్యామల వర్ణం కలవాడు
బాలగోపాల	బాలుడైన గోపాలకృష్ణుడు
పవ్వళింపరా	శయనించు, విశ్రాంతిగా నిద్రించు అనే ప్రేమపూర్వకమైన సంబోధన
సింగారించిన	అలంకరించిన, అందంగా తీర్చిదిద్దిన
బంగారు ఊయల	బంగారంతో అలంకరించిన ఊయల
శంఖు చక్రధర	శంఖం, చక్రం ధరించిన శ్రీమహావిష్ణువు; ఇక్కడ శ్రీకృష్ణుని దైవస్వరూపం
లలితాంగి	సున్నితమైన, సుందరమైన అవయవాలు కలిగిన స్త్రీ
రుక్మిణీ	శ్రీకృష్ణుని ప్రధాన భార్యలలో ఒకరు; మహాలక్ష్మి అంశంగా భావించబడే దేవి
లలన	స్త్రీ, ప్రియురాలు లేదా ప్రియమైన సుందరి
పలుకు కోయిల	కోయిలలా మధురంగా మాట్లాడే స్త్రీ; ఇక్కడ సత్యభామను సూచిస్తుంది
సత్యభామ	శ్రీకృష్ణుని భార్య; ధైర్యం, సౌందర్యం కలిగిన కృష్ణుని ప్రియసఖి
అందెలు	కాళ్లకు ధరించే చిన్న మువ్వలు లేదా గజ్జెల వంటి ఆభరణాలు
మువ్వలు	ఆభరణాలలో అమర్చే చిన్న గంటలు లేదా ముత్యాల వంటి అలంకారాలు
మ్రోయగను	మోగుతూ, ధ్వని చేస్తూ ఉండటం
పగడాలు	ఎరుపు రంగులో ఉండే విలువైన పగడ రత్నాలు
పతకాలు	మెడలో ధరించే అలంకారమైన హారపు భాగాలు లేదా లాకెట్లు
కంఠనా	కంఠంలో, మెడపై
వంగేవు తొంగేవు	ఊయలలో మెల్లగా కదులుతూ, ఒరిగుతూ, తొంగిచూస్తూ ఉండటం
అలుకలు	చిన్న కోపం, అలక, ప్రేమతో కూడిన చిరుకోపం
అలవేలు మంగ	శ్రీ అలమేలు మంగమ్మ; తిరుమల శ్రీవేంకటేశ్వరుని దేవేరి పద్మావతి అమ్మవారు
కులుకుచు	మెల్లగా కదులుతూ, ఒయ్యారంగా ఊగుతూ
శయ్యనించు	శయ్యపై శయనించు, విశ్రాంతిగా పడుకో
వెంకటేశ్వరుడు	తిరుమల శ్రీవేంకటేశ్వర స్వామి; శ్రీమహావిష్ణువు అవతారస్వరూపంగా ఆరాధించబడే దేవుడు

పల్లవి భావం

అన్నమయ్య ముందుగా బాలకృష్ణుడిని ఎంతో ఆప్యాయంగా “లాలి శ్రీకృష్ణయ్య” అని పిలుస్తున్నారు. నీలమేఘంలా మెరిసే కృష్ణుని శ్యామలమైన దివ్యరూపాన్ని తలచుకుంటూ, “ఓ బాలగోపాలా! నీవు ప్రశాంతంగా పవ్వళించు” అని జోల పాడుతున్నారు.

ఇక్కడ కృష్ణుడు కేవలం సర్వలోకాలను రక్షించే పరమాత్మగా కాకుండా, ఇంటి బాలుడిలా భక్తునికి అత్యంత దగ్గరగా కనిపిస్తాడు. భక్తుడు తల్లిలా మారి భగవంతుడిని నిద్రపుచ్చుతున్న భావం ఈ పల్లవిలో కనిపిస్తుంది.

చరణం 1 భావం

అందంగా అలంకరించిన బంగారు ఊయల సిద్ధంగా ఉంది. ఆ బంగారు ఊయలలో శంఖచక్రాలను ధరించిన దివ్యస్వరూపుడైన కృష్ణుడు నిద్రించాలని అన్నమయ్య కోరుతున్నారు.

బాలుడి కోసం అలంకరించిన ఊయల ఒకవైపు కనిపిస్తుండగా, అదే బాలుడు శంఖచక్రధారి మహావిష్ణువు అనే గొప్ప తాత్త్విక భావం మరోవైపు కనిపిస్తుంది. బాలలీల మరియు పరమాత్మత్వం ఒకే రూపంలో కలిసిపోతాయి.

చరణం 2 భావం

“నీకు రుక్మిణీదేవి తోడుగా కావాలా? లేక కోయిలలా మధురంగా మాట్లాడే సత్యభామ కావాలా?” అని కృష్ణుడిని ప్రేమగా ప్రశ్నిస్తున్నారు.

ఇది ఒక సాధారణ తల్లి తన చిన్నారిని ప్రేమగా ఊరడించే విధానాన్ని గుర్తుకు తెస్తుంది. రుక్మిణీ, సత్యభామ వంటి కృష్ణుని దేవేరుల ప్రస్తావనతో కీర్తనలోని దృశ్యం మరింత వైభవంగా మారుతుంది.

చరణం 3 భావం

అందెలు, మువ్వలు మోగుతూ మధురమైన శబ్దాలు చేస్తున్నాయి. ఆ ఆభరణాల సందడి మధ్యలో కృష్ణుడు అందంగా ఊయలలో పవ్వళించాలని అన్నమయ్య కోరుతున్నారు.

ఇక్కడ శబ్ద సౌందర్యం ఎంతో ప్రత్యేకమైనది. ఊయల మెల్లగా ఊగడం, ఆభరణాలు మోగడం, బాలకృష్ణుడు నిద్రించడం—ఈ మూడు దృశ్యాలు కలిసి ఒక ప్రశాంతమైన లాలిపాట వాతావరణాన్ని సృష్టిస్తాయి.

చరణం 4 భావం

కృష్ణుని కంఠంలో పగడాలతో చేసిన అందమైన పతకాలు అలంకరిస్తున్నాయి. ఆ ఆభరణాలతో మరింత అందంగా కనిపిస్తున్న స్వామిని ఊయలలో మెల్లగా ఊగుతూ నిద్రపోవాలని అన్నమయ్య కోరుతున్నారు.

“వంగేవు తొంగేవు” వంటి పదాలు ఊయలలో బాలుడు మెల్లగా కదులుతున్న దృశ్యాన్ని మన కళ్లముందు నిలుపుతాయి. దైవాన్ని ఒక అందమైన శిశువుగా దర్శించే వాత్సల్యభక్తి ఇక్కడ స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.

చరణం 5 భావం

చివరి చరణంలో కీర్తనకు ఒక అద్భుతమైన మలుపు వస్తుంది. బాలకృష్ణుడిగా ప్రారంభమైన స్వామి ఇప్పుడు వెంకటేశ్వరుడిగా దర్శనమిస్తాడు. అలమేలు మంగమ్మతో కలిసి, ఒయ్యారంగా కదులుతూ శయ్యపై శయనించాలని అన్నమయ్య కోరుతున్నారు.

ఇది కీర్తనలోని ముఖ్యమైన భావసంధానం. బాలకృష్ణుడు, శ్రీమహావిష్ణువు, తిరుమల వెంకటేశ్వరుడు—వేర్వేరు రూపాల్లో కనిపించినా ఒకే పరమాత్మ స్వరూపం అనే భక్తి భావాన్ని అన్నమయ్య అందంగా సూచిస్తున్నారు.

ఈ కీర్తన ప్రత్యేకత

“లాలి శ్రీ కృష్ణయ్య”లో ప్రధానంగా కనిపించే భావం వాత్సల్యభక్తి. సాధారణంగా భక్తుడు దేవుడిని తండ్రిగా, తల్లిగా, ప్రభువుగా లేదా స్నేహితునిగా భావిస్తాడు. కానీ ఇక్కడ భక్తుడు తల్లి స్థానాన్ని స్వీకరించి బాలకృష్ణుడిని ఊయలలో ఊపుతూ జోల పాడుతున్నట్లు అనిపిస్తుంది.

కీర్తనలోని బంగారు ఊయల, మువ్వల మ్రోగింపు, పగడాల పతకాలు, రుక్మిణీ, సత్యభామ, అలమేలు మంగ వంటి చిత్రణలు భక్తికి దృశ్యరూపాన్ని ఇస్తాయి.

అన్నమయ్య ప్రత్యేకత ఏమిటంటే, బాలకృష్ణుడి లీలను వర్ణిస్తూ చివరకు తిరుమల శ్రీవేంకటేశ్వరుని వద్దకు తీసుకువెళ్లడం. అందువల్ల కృష్ణభక్తి, వైష్ణవ భక్తి, తిరుమల క్షేత్రభావన—మూడు అంశాలు ఈ కీర్తనలో సహజంగా కలిసిపోతాయి.

సందర్భం

లాలి లేదా జోలపాటల రూపంలో పాడే భక్తి కీర్తనలకు తెలుగు భక్తి సంప్రదాయంలో ప్రత్యేకమైన స్థానం ఉంది. “లాలి శ్రీ కృష్ణయ్య” వంటి కీర్తనలు శ్రీకృష్ణుని బాలరూపాన్ని ఆరాధించే సందర్భాల్లో, భజనల్లో, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాల్లో, దేవాలయ సంగీత కార్యక్రమాల్లో ఆలపించడానికి అనుకూలంగా ఉంటాయి.

కృష్ణుని ఊయల సేవ, ఉయ్యాల సేవ వంటి భక్తి కార్యక్రమాల సందర్భంలో కూడా ఈ తరహా కీర్తనల భావం ఎంతో సహజంగా సరిపోతుంది. వివాహాలు లేదా ఇతర శుభకార్యాల్లో భక్తి సంగీత కార్యక్రమాల్లోనూ అన్నమయ్య కీర్తనలు ఆలపించే సంప్రదాయం ఉంది.

ఈ కీర్తనను వివిధ సంగీత విద్వాంసులు, అన్నమయ్య సంకీర్తన గాయకులు తమ తమ సంగీత శైలుల్లో ఆలపించారు. ముఖ్యంగా లాలిపాట ధోరణిలోని మృదువైన గానం ఈ కీర్తనలోని వాత్సల్యభావాన్ని మరింత స్పష్టంగా అనుభూతి చేయిస్తుంది.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

1. “లాలి శ్రీ కృష్ణయ్య” కీర్తన ఏ దేవుడి గురించి?

ఈ కీర్తన ప్రధానంగా బాలకృష్ణుడి గురించి. అయితే చివరి చరణంలో కృష్ణుడినే తిరుమల శ్రీవేంకటేశ్వరుడిగా అన్నమయ్య దర్శించారు. అందువల్ల కృష్ణుడు–విష్ణువు–వేంకటేశ్వరుని ఏకత్వ భావన ఇందులో కనిపిస్తుంది.

2. ఈ కీర్తన ఎప్పుడు పాడతారు?

ఇది లాలిపాట భావంతో ఉన్నందున కృష్ణుని బాలరూప ఆరాధన, ఊయల సేవ, భజనలు, దేవాలయ సంగీత కార్యక్రమాలు మరియు భక్తి సాంస్కృతిక కార్యక్రమాల్లో పాడవచ్చు. శుభకార్యాల్లో జరిగే భక్తి సంగీత కార్యక్రమాల్లోనూ ఆలపిస్తారు.

3. ఈ కీర్తనలో “నీల మేఘవర్ణ” అని ఎందుకు అంటారు?

శ్రీకృష్ణుని దివ్యమైన శ్యామల వర్ణాన్ని వర్షంతో నిండిన నీలమేఘంతో పోల్చడం వైష్ణవ భక్తి సాహిత్యంలో కనిపించే అందమైన రూపకం. “నీల మేఘవర్ణ” అనే పదం కృష్ణుని ఆకర్షణీయమైన శ్యామల రూపాన్ని మనసులో నిలిపేలా చేస్తుంది.

“లాలి శ్రీ కృష్ణయ్య నీల మేఘవర్ణ” కేవలం ఒక లాలిపాట కాదు; బాలకృష్ణుని ముద్దుబాలుడిగా చూసే వాత్సల్యభక్తికి అద్భుతమైన ఉదాహరణ. బంగారు ఊయలలో పవ్వళించే కృష్ణుడు, మోగే మువ్వలు, పగడాల ఆభరణాలు, రుక్మిణీ–సత్యభామల సాన్నిధ్యం—ఇవన్నీ కీర్తనకు అపూర్వమైన సౌందర్యాన్ని ఇస్తాయి. చివరికి అదే బాలకృష్ణుడు అలమేలు మంగతో కూడిన వెంకటేశ్వరుడిగా దర్శనమివ్వడం అన్నమయ్య భక్తి దృష్టిలోని విశిష్టతను తెలియజేస్తుంది. ఈ కీర్తనను చదివినా, పాడినా, విన్నా మనసులో ఒక ప్రశాంతమైన ఊయలలో బాలగోపాలుడిని దర్శించిన అనుభూతి కలుగుతుంది.