నరక చతుర్దశి విశిష్టత – నరకాసుర వధ కథ, అభ్యంగన స్నానం, ఆచారాలు మరియు పండుగ ప్రాముఖ్యత

తిథి మరియు అభ్యంగ స్నాన ముహూర్తం వివరాలు:

• చతుర్దశి తిథి ప్రారంభం: నవంబర్ 7, 2026 (శనివారం) ఉదయం 10:47 నుండి
• చతుర్దశి తిథి ముగింపు: నవంబర్ 8, 2026 (ఆదివారం) ఉదయం 11:28 వరకు
• అభ్యంగ స్నానం (సూర్యోదయానికి ముందు): నవంబర్ 8, 2026, ఆదివారం ఉదయం

భారతీయ సంస్కృతిలో ప్రతి పండుగ వెనుక ఒక పురాణగాథ, ఆధ్యాత్మిక సందేశం, జీవితానికి ఉపయోగపడే విలువలు దాగి ఉంటాయి. అటువంటి విశిష్టమైన పండుగలలో నరక చతుర్దశి ఒకటి. దీపావళి పండుగకు ముందు వచ్చే ఈ పర్వదినం చెడుపై మంచి సాధించిన విజయానికి, అజ్ఞానంపై జ్ఞానం సాధించిన విజయానికి ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. ఈ రోజున శ్రీకృష్ణుడు నరకాసురుడిని సంహరించిన సంఘటనను స్మరించుకుంటూ భక్తులు పూజలు, అభ్యంగన స్నానాలు, దీపారాధనలు నిర్వహిస్తారు.

నరక చతుర్దశిని చిన్న దీపావళి (చోటీ దీపావళి), రూప చతుర్దశి, నరక చౌదస్ అని కూడా పిలుస్తారు. ముఖ్యంగా తెలుగు రాష్ట్రాలలో ఈ పండుగకు ప్రత్యేకమైన ఆచార వ్యవహారాలు ఉన్నాయి. తెల్లవారుజామునే నిద్రలేచి నువ్వుల నూనెతో తలంటు స్నానం చేయడం, ఇంటి ముందు దీపాలు వెలిగించడం, కుటుంబ సభ్యులతో కలిసి ఆనందంగా గడపడం ఈ పండుగలో కనిపించే ముఖ్యమైన సంప్రదాయాలు.

నరక చతుర్దశి 2026 ఎప్పుడు?

2026 సంవత్సరంలో నరక చతుర్దశి పండుగను నవంబర్ 8, ఆదివారం రోజున జరుపుకుంటారు. తెలుగు పంచాంగం ప్రకారం ఆశ్వయుజ మాస కృష్ణ పక్ష చతుర్దశి తిథి ఈ రోజున ఉంటుంది.

ఈ సంవత్సరం ఒక విశేషం ఏమిటంటే, నరక చతుర్దశి మరియు దీపావళి లక్ష్మీపూజ రెండూ నవంబర్ 8వ తేదీ ఆదివారం రోజునే వస్తున్నాయి. చతుర్దశి తిథి నవంబర్ 7వ తేదీ ఉదయం ప్రారంభమై నవంబర్ 8వ తేదీ ఉదయం 11:28 గంటలకు ముగుస్తుంది. స్థానిక సూర్యోదయం, తిథి వ్యాప్తి ఆధారంగా పండుగ ఆచరణ సమయం నిర్ణయించబడుతుంది.

హైదరాబాద్ ప్రాంతానికి 2026 సంవత్సరంలో అభ్యంగన స్నానానికి సూచించబడిన సమయం తెల్లవారుజామున సుమారు 5:15 నుంచి ఉదయం 6:18 వరకు. అయితే ఆచారాలు, ముహూర్తాల విషయంలో స్థానిక పంచాంగాన్ని అనుసరించడం మంచిది.

నరక చతుర్దశి అంటే ఏమిటి?

హిందూ చాంద్రమాన పంచాంగం ప్రకారం ప్రతి మాసంలో రెండు పక్షాలు ఉంటాయి. శుక్ల పక్షం పౌర్ణమితో, కృష్ణ పక్షం అమావాస్యతో ముగుస్తుంది. కృష్ణ పక్షంలోని పద్నాలుగవ తిథిని చతుర్దశి అంటారు.

ఆశ్వయుజ మాస కృష్ణ పక్ష చతుర్దశి రోజున శ్రీమహావిష్ణువు అవతారమైన శ్రీకృష్ణుడు నరకాసురుడిని సంహరించాడని పురాణాలు వివరిస్తాయి. నరకాసురుడి అకృత్యాల నుంచి దేవతలకు, ప్రజలకు విముక్తి కలిగిన సందర్భాన్ని గుర్తుచేసుకుంటూ ఈ రోజును నరక చతుర్దశిగా జరుపుకుంటారు.

ఈ పండుగ కేవలం ఒక రాక్షసుడి సంహారాన్ని గుర్తుచేసుకునే రోజు మాత్రమే కాదు. మనిషిలోని అహంకారం, దురాశ, క్రోధం, అజ్ఞానం వంటి చెడు లక్షణాలను తొలగించుకోవాలని సూచించే ఆధ్యాత్మిక పర్వదినం కూడా.

నరకాసురుడి జననం మరియు అతని కథ

పురాణ కథనాల ప్రకారం నరకాసురుడు భూదేవికి, శ్రీమహావిష్ణువు వరాహ అవతారానికి జన్మించిన కుమారుడు. భూదేవి కుమారుడు కావడంతో అతనికి భౌమాసురుడు అనే పేరు కూడా ఉంది.

నరకాసురుడు మొదట్లో శక్తివంతుడైనప్పటికీ మంచి లక్షణాలు కలిగినవాడిగా ఉండేవాడని కథనాలు చెబుతాయి. అయితే కాలక్రమేణా అతనిలో అధికారం, అహంకారం పెరిగాయి. తన శక్తిని దుర్వినియోగం చేస్తూ దేవతలను, ఋషులను, ప్రజలను ఇబ్బందులకు గురిచేయడం ప్రారంభించాడు.

అతను దేవమాత అదితి యొక్క కుండలాలను అపహరించడమే కాకుండా, అనేకమంది రాజకుమార్తెలను బంధించి తన రాజ్యంలో నిర్బంధించాడు. అతని దౌర్జన్యాలు రోజురోజుకూ పెరిగిపోవడంతో దేవతలు శ్రీకృష్ణుడిని ఆశ్రయించి తమను రక్షించాలని ప్రార్థించారు.

లోకకల్యాణం కోసం శ్రీకృష్ణుడు నరకాసురుడిపై యుద్ధానికి సిద్ధమయ్యాడు. ఈ యుద్ధంలో ఆయన భార్య సత్యభామ కూడా పాల్గొంది.

శ్రీకృష్ణుడు – సత్యభామ నరకాసుర సంహారం

నరకాసురుడికి ఒక వరం కారణంగా తన తల్లి చేతిలోనే మరణం సంభవిస్తుందని పురాణ కథనం. శ్రీకృష్ణుడితో యుద్ధం జరుగుతున్న సమయంలో సత్యభామ భూదేవి అంశగా ఉండటంతో నరకాసురుడి సంహారంలో కీలక పాత్ర పోషించింది.

యుద్ధం భీకరంగా సాగింది. నరకాసురుడి సైన్యాన్ని శ్రీకృష్ణుడు ఎదుర్కొంటూ అతనితో పోరాడాడు. కొన్ని పురాణ కథనాల్లో ఒక సందర్భంలో శ్రీకృష్ణుడు స్పృహ కోల్పోయినట్లు నటించగా, సత్యభామ ఆగ్రహంతో నరకాసురుడిపై బాణాలు ప్రయోగించి అతడిని సంహరించిందని చెబుతారు.

మరికొన్ని కథనాల్లో శ్రీకృష్ణుడే నరకాసురుడిని సంహరించాడని, సత్యభామ ఆయనకు సహకరించిందని వివరిస్తారు. ఈ కథనాలన్నింటిలోనూ ప్రధానంగా కనిపించే విషయం ధర్మం విజయం సాధించడం, అధర్మం అంతమవడం.

మరణించే సమయంలో నరకాసురుడు తన మరణదినాన్ని ప్రజలు ఆనందంగా జరుపుకోవాలని, ఆ రోజున దీపాలు వెలిగించి ఉత్సవాలు నిర్వహించాలని కోరినట్లు ప్రసిద్ధ పురాణ కథనం చెబుతుంది.

అప్పటి నుంచి నరకాసుర సంహారాన్ని స్మరించుకుంటూ నరక చతుర్దశి పర్వదినాన్ని జరుపుకుంటున్నారని సంప్రదాయం.

నరక చతుర్దశి రోజున అభ్యంగన స్నానం ఎందుకు చేస్తారు?

నరక చతుర్దశి రోజున పాటించే ముఖ్యమైన ఆచారం అభ్యంగన స్నానం. సాధారణంగా ఈ రోజున సూర్యోదయానికి ముందే నిద్రలేచి, శరీరానికి నువ్వుల నూనె రాసుకుని తలంటు స్నానం చేస్తారు.

హిందూ సంప్రదాయంలో అభ్యంగన స్నానానికి ఎంతో ప్రాముఖ్యత ఉంది. ముఖ్యంగా దీపావళి పర్వదిన సమయంలో చేసే ఈ స్నానం శరీరానికి, మనసుకు శుద్ధిని కలిగిస్తుందని విశ్వసిస్తారు.

ఈ రోజున సూర్యోదయానికి ముందే చేసే స్నానాన్ని నరక చతుర్దశి స్నానం లేదా నరక స్నానం అని కూడా అంటారు. కొన్ని సంప్రదాయాల్లో దీనిని గంగాస్నాన ఫలితాన్ని ఇచ్చే పవిత్ర స్నానంగా భావిస్తారు.

అభ్యంగన స్నానం చేసే సమయంలో పాటించే కొన్ని సంప్రదాయాలు:

• తెల్లవారుజామున నిద్రలేచి ఇంటిని శుభ్రం చేసుకోవాలి.
• తలపై, శరీరంపై నువ్వుల నూనె రాసుకోవాలి.
• సంప్రదాయం ప్రకారం సున్నిపిండి లేదా శీకాయతో స్నానం చేయాలి.
• స్నానం అనంతరం శుభ్రమైన వస్త్రాలు ధరించాలి.
• ఇష్టదైవాన్ని స్మరించుకుని దీపారాధన చేయాలి.

ఈ ఆచారాలు శారీరక శుభ్రతతో పాటు ఆధ్యాత్మిక పవిత్రతకు కూడా ప్రాధాన్యతనిస్తాయి.

నరక చతుర్దశి రోజున దీపాలు ఎందుకు వెలిగిస్తారు?

దీపావళి పండుగకు దీపాలకు విడదీయలేని సంబంధం ఉంది. నరక చతుర్దశి రోజున కూడా అనేక ప్రాంతాల్లో ఇంటి ముందు, తులసి కోట దగ్గర, దేవుని మందిరంలో దీపాలు వెలిగిస్తారు.

దీపం అనేది కేవలం వెలుగును ఇచ్చే వస్తువు మాత్రమే కాదు. హిందూ ధర్మంలో అది జ్ఞానానికి, పవిత్రతకు, శుభానికి ప్రతీకగా భావించబడుతుంది.

చీకటిని తొలగించి వెలుగును ప్రసరింపజేసినట్లే, మన జీవితంలోని అజ్ఞానం, అసూయ, ద్వేషం, అహంకారం వంటి చీకటి లక్షణాలను తొలగించుకోవాలని దీపారాధన మనకు సందేశాన్ని ఇస్తుంది.

నరకాసురుడి మరణం తరువాత ప్రజలు ఆనందంతో దీపాలు వెలిగించి పండుగ చేసుకున్నారని పురాణ కథనం. ఈ సంప్రదాయమే కాలక్రమేణా దీపావళి ఉత్సవాల్లో ఒక ముఖ్యమైన భాగంగా మారింది.

నరక చతుర్దశి రోజున పాటించే ఇతర ఆచారాలు

భారతదేశంలోని వివిధ ప్రాంతాల్లో నరక చతుర్దశిని వేర్వేరు పద్ధతుల్లో జరుపుకుంటారు. ప్రాంతీయ సంప్రదాయాలు మారినప్పటికీ పండుగ వెనుక ఉన్న ప్రధాన భావం మాత్రం ఒక్కటే.

1. ఇంటి శుభ్రత మరియు అలంకరణ

పండుగకు ముందు ఇంటిని శుభ్రం చేసి, గుమ్మానికి మామిడి ఆకుల తోరణాలు కట్టి, రంగవల్లులు వేస్తారు. ఇంటి పరిసరాలను పవిత్రంగా, అందంగా తీర్చిదిద్దుకుంటారు.

2. దీపారాధన

సాయంత్రం వేళ ఇంటి గుమ్మం వద్ద, తులసి కోట దగ్గర, దేవుని మందిరంలో నూనె దీపాలు వెలిగిస్తారు. కొన్ని ప్రాంతాల్లో యమదీపం పేరుతో కూడా దీపదానం చేసే సంప్రదాయం ఉంది.

3. నూతన వస్త్రధారణ

అభ్యంగన స్నానం అనంతరం కొత్త బట్టలు ధరించి కుటుంబ సభ్యులతో కలిసి దేవుని ప్రార్థిస్తారు. పెద్దల ఆశీర్వాదాలు తీసుకుంటారు.

4. నైవేద్యం మరియు మిఠాయిలు

ఇంట్లో వివిధ రకాల పిండివంటలు, మిఠాయిలు తయారుచేసి దేవునికి నైవేద్యంగా సమర్పిస్తారు. కుటుంబ సభ్యులు, బంధుమిత్రులతో వాటిని పంచుకుంటారు.

5. బాణసంచా మరియు ఉత్సవాలు

కొన్ని ప్రాంతాల్లో నరకాసురుడి సంహారాన్ని సూచిస్తూ బాణసంచా కాల్చే సంప్రదాయం ఉంది. అయితే పర్యావరణానికి హాని కలగకుండా, పిల్లల భద్రతను దృష్టిలో ఉంచుకుని ఈ కార్యక్రమాలను బాధ్యతాయుతంగా నిర్వహించడం మంచిది.

నరక చతుర్దశి మరియు దీపావళికి ఉన్న సంబంధం

నరక చతుర్దశి, దీపావళి రెండూ ఒకదానితో మరొకటి సంబంధం కలిగిన పండుగలు. నరక చతుర్దశి రోజున నరకాసుర సంహారాన్ని స్మరించుకుంటే, దీపావళి రోజున దీపాల వెలుగులతో ఆనందాన్ని పంచుకుంటారు.

సాధారణంగా నరక చతుర్దశి అమావాస్యకు ముందు రోజున వస్తుంది. అయితే పంచాంగంలోని తిథి వ్యాప్తి, అభ్యంగన స్నానానికి సంబంధించిన నియమాల కారణంగా కొన్ని సంవత్సరాల్లో రెండు పండుగలు ఒకే క్యాలెండర్ రోజున రావచ్చు.

2026 సంవత్సరంలో కూడా ఇదే పరిస్థితి ఏర్పడింది. నవంబర్ 8వ తేదీ ఆదివారం ఉదయం నరక చతుర్దశి ఆచారాలు నిర్వహించగా, అదే రోజు సాయంత్రం దీపావళి లక్ష్మీపూజ జరుపుకుంటారు.

దీపావళి పండుగ పూర్తి విశేషాలు, ధన త్రయోదశి, నరక చతుర్దశి, లక్ష్మీపూజ ఆచారాల గురించి వివరంగా తెలుసుకోండి.

దీపావళి 2026 పూర్తి వివరాలు చదవండి

నరక చతుర్దశి మనకు అందించే ఆధ్యాత్మిక సందేశం

నరకాసురుడు కేవలం పురాణాల్లో కనిపించే ఒక రాక్షసుడు మాత్రమే కాదు. మనిషిలో ఉండే అహంకారం, కోపం, దురాశ, ఇతరులను బాధించే స్వభావానికి కూడా ప్రతీకగా భావించవచ్చు.

మనలోని చెడు లక్షణాలను గుర్తించి వాటిని తొలగించుకోవడం నిజమైన నరకాసుర సంహారం అని చెప్పవచ్చు. ఇతరుల పట్ల దయ, ప్రేమ, కరుణ కలిగి ఉండటం, ధర్మబద్ధంగా జీవించడం, అవసరంలో ఉన్నవారికి సహాయం చేయడం వంటి మంచి లక్షణాలను అలవర్చుకోవాలి.

నరక చతుర్దశి సందర్భంగా చేసే అభ్యంగన స్నానం శరీర శుద్ధిని గుర్తుచేస్తే, దీపారాధన మనస్సులో జ్ఞానజ్యోతిని వెలిగించుకోవాలని సూచిస్తుంది.

పండుగలు కేవలం ఆనందం, ఆహ్లాదం కోసం మాత్రమే కాకుండా మన జీవితాన్ని మరింత మంచిగా మార్చుకునేందుకు కూడా ఒక అవకాశాన్ని కల్పిస్తాయి.

నరక చతుర్దశి పర్వదినం ధర్మానికి, దైవశక్తికి, సత్యానికి ఉన్న ప్రాముఖ్యతను తెలియజేస్తుంది. శ్రీకృష్ణుడు, సత్యభామలు నరకాసురుడిని సంహరించిన పురాణగాథ మనకు ఎప్పటికీ స్ఫూర్తినిస్తుంది.

ఈ పవిత్రమైన రోజున అభ్యంగన స్నానం చేసి, ఇష్టదైవాన్ని ప్రార్థించి, ఇంట్లో దీపాలు వెలిగించి, కుటుంబ సభ్యులతో ఆనందంగా గడుపుదాం. మనలోని చెడు ఆలోచనలను విడిచిపెట్టి, సత్ప్రవర్తనతో కూడిన జీవితాన్ని గడపడానికి సంకల్పం చేసుకుందాం.

ఈ నరక చతుర్దశి ప్రతి ఒక్కరి జీవితాల్లో సుఖసంతోషాలు, ఆరోగ్యం, శాంతి, సిరిసంపదలు తీసుకురావాలని శ్రీకృష్ణ పరమాత్మను ప్రార్థిద్దాం.

సర్వే జనాః సుఖినో భవంతు!