ధన త్రయోదశి ఎప్పుడు? | శుక్రవారం, నవంబర్ 6, 2026
హిందూ సంప్రదాయంలో దీపావళి పండుగకు శ్రీకారం చుట్టే అత్యంత పవిత్రమైన పర్వదినం ధన త్రయోదశి. దీనినే ధన్‌తేరస్, ధన్వంతరి జయంతి అని కూడా పిలుస్తారు. ఈ రోజున లక్ష్మీదేవి, కుబేరుడు, భగవాన్ ధన్వంతరిని భక్తిశ్రద్ధలతో పూజిస్తారు. సంపదతో పాటు ఆరోగ్యం, ఆయురారోగ్యం, ఐశ్వర్యం, సుఖశాంతులు కలగాలని ప్రార్థించడం ఈ పండుగ ప్రత్యేకత.
ధన త్రయోదశి అంటే ఏమిటి?
‘ధన’ అంటే సంపద, ‘త్రయోదశి’ అంటే చాంద్రమానంలోని పదమూడవ తిథి. ఆశ్వయుజ మాసంలోని కృష్ణ పక్ష త్రయోదశి నాడు ధన త్రయోదశిని ఆచరిస్తారు. కొన్ని సంప్రదాయాల్లో ఈ తిథిని కార్తీక కృష్ణ త్రయోదశిగా పేర్కొంటారు.
ఈ పర్వదినం సంపదను మాత్రమే కాకుండా ఆరోగ్యాన్ని, కుటుంబ సంక్షేమాన్ని, ఆధ్యాత్మిక శ్రేయస్సును కూడా సూచిస్తుంది. ఇళ్లను శుభ్రం చేసి, దీపాలతో అలంకరించి, లక్ష్మీదేవిని ఆహ్వానిస్తూ భక్తులు దీపావళి సంబరాలకు సిద్ధమవుతారు.
ధన త్రయోదశి ప్రాముఖ్యత
ధన త్రయోదశి రోజున మూడు ప్రధాన దైవ స్వరూపాలను విశేషంగా ఆరాధిస్తారు.
- శ్రీ మహాలక్ష్మీదేవి: ధనం, ఐశ్వర్యం, సౌభాగ్యం, శుభప్రదమైన జీవితం కోసం లక్ష్మీదేవిని పూజిస్తారు. ధన త్రయోదశి సందర్భంగా లక్ష్మీదేవిని భక్తిశ్రద్ధలతో పూజించడం శుభప్రదంగా భావిస్తారు. లక్ష్మీదేవి 108 నామాలను పఠించాలనుకునేవారు శ్రీ మహాలక్ష్మీ అష్టోత్తర శతనామావళి పేజీని సందర్శించవచ్చు.
- శ్రీ కుబేరుడు: సంపదకు అధిపతిగా భావించే కుబేరుడిని ఆరాధించి ఆర్థిక స్థిరత్వం, సంపద సద్వినియోగం కోసం ప్రార్థిస్తారు.
- భగవాన్ ధన్వంతరి: ఆయుర్వేదానికి అధిదేవతగా ప్రసిద్ధి చెందిన ధన్వంతరిని ఆరోగ్యం, దీర్ఘాయుష్షు, శారీరక–మానసిక శ్రేయస్సు కోసం పూజిస్తారు.
ఈ పర్వదినం మనకు నిజమైన సంపద అంటే కేవలం ధనం మాత్రమే కాదని, ఆరోగ్యం, సంతోషం, సంతృప్తి, కుటుంబ ఐక్యత కూడా అంతే విలువైనవని గుర్తుచేస్తుంది.
ధన్వంతరి అవతార కథ
హిందూ పురాణాల ప్రకారం, దేవతలు మరియు అసురులు అమృతాన్ని పొందేందుకు క్షీరసాగర మథనం చేశారు. ఆ మహత్తర మథనం నుంచి అనేక దివ్య వస్తువులు ఆవిర్భవించాయి. చివరగా భగవాన్ ధన్వంతరి అమృత కలశాన్ని చేతబూని దర్శనమిచ్చినట్లు పురాణ కథనం వివరిస్తుంది.
ధన్వంతరి భగవంతుడు దేవతల వైద్యుడిగా, ఆయుర్వేద జ్ఞానానికి ప్రతీకగా ప్రసిద్ధి చెందాడు. ఆయన అవతరించిన పవిత్ర తిథిని ధన్వంతరి జయంతిగా, ధన త్రయోదశిగా భక్తులు జరుపుకుంటారు.
ఈ కథ ఆరోగ్య పరిరక్షణ ప్రాముఖ్యతను, జీవితం పట్ల కృతజ్ఞతను, సమస్త జీవుల శ్రేయస్సును కోరుకోవాల్సిన ఆవశ్యకతను తెలియజేస్తుంది.
ధన త్రయోదశి రోజున బంగారం ఎందుకు కొనుగోలు చేస్తారు?
ధన త్రయోదశి రోజున బంగారం, వెండి, నాణేలు, కొత్త పాత్రలు లేదా ఇతర గృహోపకరణాలను కొనుగోలు చేయడం అనేక ప్రాంతాల్లో శుభప్రదమైన ఆచారంగా భావిస్తారు. కొత్త వస్తువులు ఇంటికి సంపదను, శుభాన్ని తీసుకువస్తాయని విశ్వసిస్తారు.
అయితే, బంగారం లేదా ఖరీదైన వస్తువులు కొనడం తప్పనిసరి కాదు. తమ ఆర్థిక స్థితికి అనుగుణంగా చిన్న పాత్ర, దీపం లేదా ఉపయోగకరమైన వస్తువును కొనుగోలు చేయవచ్చు. అవసరమైన వారికి సహాయం చేయడం, అన్నదానం చేయడం, దానధర్మాలు చేయడం కూడా ఈ పండుగలోని శుభభావనకు అనుగుణమైన ఆచరణలే.
యమ దీపదానం ప్రాముఖ్యత
ధన త్రయోదశి సందర్భంగా ఆచరించే ముఖ్యమైన సంప్రదాయాల్లో యమ దీపదానం ఒకటి. యమధర్మరాజును స్మరిస్తూ దీపాన్ని వెలిగించడం ద్వారా కుటుంబ సభ్యులకు అకాల మృత్యుభయం తొలగి, ఆయురారోగ్యాలు కలగాలని భక్తులు ప్రార్థిస్తారు.
రాజు హిముని కుమారుడి గురించి ఒక ప్రసిద్ధ జానపద పురాణ కథ ఉంది. అతని మరణం పాము కాటు వల్ల జరుగుతుందని ముందుగా చెప్పబడినప్పటికీ, అతని భార్య ఇంటి ద్వారం వద్ద దీపాలు వెలిగించి, బంగారు ఆభరణాలను గుమ్మం వద్ద ఉంచి, రాత్రంతా కథలు చెబుతూ అతడిని మేల్కొని ఉంచిందని కథనం చెబుతుంది. యముడు అతని ప్రాణాలను తీసుకోలేక తిరిగి వెళ్లాడని, అప్పటి నుంచి దీపదానం చేసే సంప్రదాయం ప్రాచుర్యంలోకి వచ్చిందని చెబుతారు.
ఈ కథను ప్రాంతీయ సంప్రదాయాల్లో భక్తి, దీపారాధన, కుటుంబ శ్రేయస్సుకు ప్రతీకగా భావిస్తారు.
ధన త్రయోదశి మంత్రాలు
శ్రీ మహాలక్ష్మీ మంత్రం
ఓం శ్రీం మహాలక్ష్మ్యై నమః॥
శ్రీ ధన్వంతరి మంత్రం
ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ ధన్వంతరయే అమృతకలశ హస్తాయ
సర్వామయ వినాశనాయ త్రైలోక్యనాథాయ శ్రీ మహావిష్ణవే నమః॥
శ్రీ కుబేర మంత్రం
ఓం యక్షాయ కుబేరాయ వైశ్రవణాయ ధనధాన్యాధిపతయే ధనధాన్య సమృద్ధిం మే దేహి దాపయ స్వాహా॥
భక్తులు తమకు తెలిసిన మంత్రాలను లేదా దైవ నామాలను స్మరిస్తూ ప్రశాంతంగా ప్రార్థించవచ్చు.
ధన త్రయోదశి అనేది సంపదను ఆహ్వానించే పండుగ మాత్రమే కాదు; ఆరోగ్యం, ఆనందం, కృతజ్ఞత, దానం, కుటుంబ శ్రేయస్సుకు ప్రాధాన్యతనిచ్చే పవిత్ర సందర్భం. ఈ శుభదినాన భగవాన్ ధన్వంతరి, శ్రీ మహాలక్ష్మీదేవి, కుబేరుని అనుగ్రహంతో ప్రతి ఇంటా ఆయురారోగ్యాలు, సుఖసంతోషాలు, శాంతి, సమృద్ధి వెల్లివిరియాలని మనస్ఫూర్తిగా ప్రార్థిద్దాం.
శుభ ధన త్రయోదశి!
ఓం శ్రీ మహాలక్ష్మ్యై నమః॥
ఓం నమో భగవతే ధన్వంతరయే నమః॥