రచన: అన్నమాచార్య

పరిచయం

“శ్రీమన్నారాయణ శ్రీమన్నారాయణ | శ్రీమన్నారాయణ నీ శ్రీపాదమే శరణు” అనేది తాళ్లపాక అన్నమాచార్య రచించిన ప్రసిద్ధ ఆధ్యాత్మిక సంకీర్తన. ఈ కీర్తనలో అన్నమయ్య శ్రీమహావిష్ణువును, ముఖ్యంగా తిరువేంకటగిరిపై కొలువైన శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామిని స్తుతిస్తూ, ఆయన పాదపద్మాలనే పరమ శరణుగా స్వీకరిస్తారు. అందుబాటులో ఉన్న అన్నమాచార్య సంకీర్తన సంపుటి వివరాల ప్రకారం ఇది ఆధ్యాత్మ సంకీర్తన, రేకు 25-7, సంపుటం 1-155గా నమోదైంది.

అన్నమయ్య 15వ శతాబ్దానికి చెందిన వాగ్గేయకారుడు. ఆయన రచనలు భక్తి, తత్త్వం, శరణాగతి వంటి భావాలను సులభమైన పదబంధాల్లో ప్రజలకు అందించాయి. “శ్రీమన్నారాయణ”లో సంస్కృతస్ఫూర్తి కలిగిన విశేషణాలను ఉపయోగిస్తూ, చివరకు భక్తుని మనసును “నీ పాదకమలమే శరణు” అనే ఒక్క భావంలో నిలిపారు. ఈ కీర్తనకు బౌళి రాగం, ఆది తాళం అని కొన్ని సంగీత వనరులు పేర్కొంటుండగా, అన్నమాచార్య కీర్తనల పాఠసంప్రదాయంలో మాళవి రాగంగా కూడా నమోదు ఉంది.

పూర్తి సాహిత్యం
పల్లవి

శ్రీమన్నారాయణ శ్రీమన్నారాయణ |
శ్రీమన్నారాయణ నీ శ్రీపాదమే శరణు ||

చరణం 1

కమలాసతీ ముఖకమల కమలహిత |
కమలప్రియ కమలేక్షణ |
కమలాసనహిత గరుడగమన శ్రీ |
కమలనాభ నీపదకమలమే శరణు ||

చరణం 2

పరమయోగిజన భాగధేయ శ్రీ |
పరమపూరుష పరాత్పర
పరమాత్మ పరమాణురూప శ్రీ |
తిరువేంకటగిరి దేవ శరణు ||

పద అర్థాలు

పదం	అర్థం
శ్రీమన్నారాయణ	శ్రీదేవితో కూడిన నారాయణుడు; లక్ష్మీసమేతుడైన శ్రీమహావిష్ణువు
శ్రీపాదము	భగవంతుని పవిత్రమైన పాదాలు
శరణు	ఆశ్రయం, రక్షణ; పూర్తిగా భగవంతుని ఆశ్రయించడం
కమలా	కమలంపై నివసించేది; శ్రీమహాలక్ష్మికి ఒక పేరు
సతీ	భార్య, సహధర్మచారిణి
ముఖకమలము	పద్మంలా అందమైన ముఖము
కమలహిత	కమల అనే లక్ష్మీదేవికి ప్రీతికరమైనవాడు
కమలప్రియ	లక్ష్మీదేవికి ప్రియమైనవాడు; అలాగే కమలాన్ని ఇష్టపడేవాడు అనే భావం
కమలేక్షణ	కమలముల వంటి నేత్రాలు కలవాడు
కమలాసన	కమలంపై ఆసీనుడైన బ్రహ్మదేవుడు
హిత	మేలు చేసేవాడు, ప్రీతికరమైనవాడు
గరుడగమన	గరుడునిపై విహరించేవాడు; గరుడవాహనుడు
కమలనాభ	నాభి నుండి కమలం ఉద్భవించినవాడు; విష్ణువు
పదకమలము	కమలంలా పవిత్రమైన దివ్య పాదాలు
పరమయోగిజన	ఉన్నతమైన యోగులు, మహాయోగులు
భాగధేయము	అదృష్టం, భాగ్యం; లభించిన గొప్ప వరం
పరమపురుష	సర్వోన్నతమైన పరమ పురుషుడు
పరాత్పర	పరమమైన దానికంటే కూడా ఉన్నతుడు; సర్వోన్నతుడు
పరమాత్మ	సమస్త జీవుల్లో అంతర్యామిగా ఉన్న పరమ చైతన్య స్వరూపుడు
పరమాణురూప	అతి సూక్ష్మమైన రూపాన్ని కూడా ధరించగలవాడు
తిరువేంకటగిరి	పవిత్రమైన వేంకటాద్రి; తిరుమల పర్వతం
దేవ	దివ్యుడు, పూజనీయుడు, భగవంతుడు

పల్లవి భావం

“శ్రీమన్నారాయణ శ్రీమన్నారాయణ | శ్రీమన్నారాయణ నీ శ్రీపాదమే శరణు”

అన్నమయ్య మొదటే తన భక్తి యొక్క తుది లక్ష్యాన్ని ప్రకటిస్తున్నారు. “ఓ శ్రీమన్నారాయణా! నీవే నా ఆశ్రయం. నీ పవిత్రమైన పాదపద్మాలే నాకు శరణు” అని అంటున్నారు.

ఇక్కడ “శరణు” అనే ఒక్క పదంలోనే సంపూర్ణ శరణాగతి భావం ఉంది. భగవంతుని వద్దకు వచ్చిన భక్తుడు తన అహంకారాన్ని, తనపై ఉన్న ఆధారభావాన్ని విడిచి, “నీ పాదాలే నాకు రక్షణ” అని అంగీకరించడం ఈ పల్లవి యొక్క ప్రధాన సందేశం.

మొదటి చరణం భావం

“కమలాసతీ ముఖకమల కమలహిత |
కమలప్రియ కమలేక్షణ”

ఇక్కడ అన్నమయ్య విష్ణుమూర్తిని అనేక కమల సంబంధమైన విశేషణాలతో వర్ణిస్తున్నారు.

కమల అంటే లక్ష్మీదేవికి కూడా ఒక పేరు. శ్రీమహావిష్ణువు లక్ష్మీదేవి భర్తగా శ్రీమన్నారాయణుడు. ఆయన ముఖం పద్మంలా ప్రకాశిస్తుంది. ఆయన లక్ష్మీదేవికి ప్రియమైనవాడు. ఆయన నేత్రాలు కూడా కమలాలవలె సుందరంగా ఉంటాయి.

తర్వాత అన్నమయ్య అంటారు:

“కమలాసనహిత గరుడగమన శ్రీ |
కమలనాభ నీపదకమలమే శరణు”

కమలాసనుడైన బ్రహ్మదేవునికి హితుడైనవాడు, గరుడుని వాహనంగా కలవాడు, కమలనాభుడు అయిన శ్రీహరి — నీ పాదకమలాలే నాకు శరణు.

ఇక్కడ ఒక అందమైన నిర్మాణం కనిపిస్తుంది. మొదట భగవంతుని ముఖం, నేత్రాలు, లక్ష్మీదేవితో సంబంధం, గరుడవాహనం, కమలనాభత్వం వంటి దివ్య లక్షణాలను వర్ణించిన అన్నమయ్య, చివరికి మళ్లీ అదే కేంద్ర భావానికి వస్తారు:

“నీ పాదకమలమే శరణు.”

అంటే భగవంతుని వైభవాన్ని ఎంత వర్ణించినా, భక్తునికి అంతిమంగా కావలసింది ఆయన పాదాశ్రయమే.

రెండవ చరణం భావం

“పరమయోగిజన భాగధేయ శ్రీ |
పరమపూరుష పరాత్పర”

శ్రీమన్నారాయణుడు మహాయోగులకు కూడా అత్యంత గొప్ప భాగ్యం. యోగులు ధ్యానించి అన్వేషించే పరమసత్యం ఆయనే. ఆయన పరమపురుషుడు, అందరికంటే ఉన్నతమైన పరాత్పరుడు.

తర్వాత:

“పరమాత్మ పరమాణురూప శ్రీ |
తిరువేంకటగిరి దేవ శరణు”

ఇక్కడ అన్నమయ్య విష్ణువు యొక్క విశ్వరూపమైన తత్త్వాన్ని, సూక్ష్మమైన తత్త్వాన్ని ఒకేసారి సూచిస్తున్నారు. ఆయన పరమాత్మ — సమస్తానికి అంతర్యామి. అదే సమయంలో పరమాణురూపుడు — అతి సూక్ష్మమైన రూపంలోనూ ఉండగలవాడు.

అలాంటి సర్వవ్యాపకుడైన పరమాత్మనే అన్నమయ్య తిరువేంకటగిరి దేవుడుగా దర్శిస్తున్నారు.

అందుకే చివరి మాట:

“తిరువేంకటగిరి దేవ శరణు”

తిరుమలలో కొలువైన శ్రీ వేంకటేశ్వరుడే ఆ పరబ్రహ్మ స్వరూపుడని భక్తి దృష్టితో కీర్తన ముగుస్తుంది.

ఈ కీర్తనలోని ప్రధాన భక్తి సందేశం

“శ్రీమన్నారాయణ” కీర్తనలో ఒక ముఖ్యమైన నిర్మాణాన్ని గమనించవచ్చు.

దేవుని వర్ణన → దివ్య గుణాల స్మరణ → పరమాత్మ తత్త్వం → పాదశరణాగతి

అన్నమయ్యకు భగవంతుని మహిమను తెలుసుకోవడం మాత్రమే సరిపోదు. ఆ జ్ఞానం చివరకు శరణాగతిగా మారాలి. అందుకే పల్లవిలోనూ, మొదటి చరణం ముగింపులోనూ, రెండవ చరణం ముగింపులోనూ “శరణు” భావం ప్రధానంగా నిలుస్తుంది.

కీర్తన సందర్భం

ఈ కీర్తనకు తిరుమల–వేంకటేశ్వర భక్తి పరంపరతో సహజమైన అనుబంధం ఉంది. రెండవ చరణంలోనే “తిరువేంకటగిరి దేవ” అని స్వామిని నేరుగా సంబోధించడం దీనికి ప్రత్యేకతను ఇస్తుంది. అన్నమాచార్య సంకీర్తనల కోసం తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం ప్రత్యేకంగా సంకీర్తనల డేటాబేస్ మరియు శ్రవణ కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తోంది.

ఈ కీర్తనను భక్తిగీతంగా, భజనల్లో, సంగీత కార్యక్రమాల్లో, శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి ఆరాధన సందర్భాల్లో ఆలపిస్తారు. దీని సరళమైన పల్లవి, పునరావృతమయ్యే “శ్రీమన్నారాయణ” నామస్మరణ, చివరగా వచ్చే “శరణు” భావం సామూహిక గానానికి కూడా అనుకూలంగా చేస్తాయి.

వివిధ సంగీత సంప్రదాయాల్లో ఈ కీర్తనకు రాగ–తాళ వివరాల్లో స్వల్ప భేదాలు కనిపిస్తాయి. ఉదాహరణకు, ఒక ప్రసిద్ధ పాఠ్య వనరు బౌళి–ఆదిగా పేర్కొంటుండగా, అన్నమాచార్య కీర్తనల మరొక సంపుటి మాళవిగా నమోదు చేస్తుంది.

శ్రీమన్నారాయణ కీర్తన ఎందుకు ప్రత్యేకం?

ఈ కీర్తన ప్రత్యేకత కేవలం దాని మాధుర్యంలో లేదు. చాలా తక్కువ పదాల్లో విష్ణువు యొక్క అనేక తత్త్వాలను పరిచయం చేయడం దీని ప్రధాన బలం.

• లక్ష్మీదేవితో ఆయన సంబంధం
• కమలనేత్రత్వం
• గరుడవాహనత్వం
• కమలనాభత్వం
• యోగులకు పరమ గమ్యత్వం
• పరమపురుషత్వం
• పరమాత్మత్వం
• తిరువేంకటగిరి దేవుడిగా ఆయన అవతరణ

ఇవన్నీ రెండు చిన్న చరణాల్లోనే అన్నమయ్య సమన్వయించారు.

అందుకే ఇది కేవలం ఒక స్తోత్రం కాదు; శ్రీమహావిష్ణువు యొక్క వైభవం నుంచి తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వరుని పాదశరణాగతి వరకు తీసుకెళ్లే చిన్న భక్తి తత్త్వగీతం.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

1. ఈ కీర్తన ఏ దేవుడి గురించి?

“శ్రీమన్నారాయణ” కీర్తన శ్రీమహావిష్ణువు గురించి. చివరి చరణంలో “తిరువేంకటగిరి దేవ” అని పేర్కొనడం ద్వారా తిరుమలలో కొలువైన శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామిని నారాయణ స్వరూపంగా స్తుతిస్తున్నారు.

2. ఈ కీర్తన ఎప్పుడు పాడతారు?

ఇది సాధారణంగా శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి భక్తి కార్యక్రమాలు, భజనలు, సంగీత కచేరీలు, దేవాలయ ఆరాధనా సందర్భాలు వంటి సందర్భాల్లో ఆలపించబడుతుంది. దీని పల్లవిలోని “శ్రీమన్నారాయణ” నామస్మరణ సామూహిక భక్తిగానానికి ప్రత్యేకంగా అనుకూలంగా ఉంటుంది.

3. “నీ శ్రీపాదమే శరణు” అంటే ఏమిటి?

“నీ పవిత్రమైన పాదాలే నాకు ఆశ్రయం” అని అర్థం. ఇది కేవలం రక్షణ కోరడం మాత్రమే కాదు; భగవంతునిపై సంపూర్ణ విశ్వాసంతో తనను తాను ఆయనకు అర్పించుకోవడం అనే శరణాగతి భావాన్ని సూచిస్తుంది.

“శ్రీమన్నారాయణ” కీర్తనలో అన్నమాచార్యులు శ్రీమహావిష్ణువు యొక్క అనేక దివ్య నామాలు, రూపాలు, తత్త్వాలను వరుసగా స్మరించారు. లక్ష్మీదేవికి ప్రియుడైన శ్రీమన్నారాయణుడి నుంచి, గరుడవాహనుడైన కమలనాభుడి వరకు; మహాయోగులకు పరమ గమ్యుడైన పరమాత్మ నుంచి, తిరువేంకటగిరిపై కొలువైన శ్రీ వేంకటేశ్వరుడి వరకు కీర్తన సాగుతుంది.

కానీ ఈ మహిమలన్నింటికీ ముగింపు మాత్రం ఒక్కటే — “నీ శ్రీపాదమే శరణు.”

అదే ఈ కీర్తన యొక్క హృదయం. అన్నమయ్య చూపించిన భక్తిమార్గంలో, భగవంతుని మహిమను స్మరించడం చివరకు ఆయన పాదపద్మాలపై సంపూర్ణ విశ్వాసంగా మారుతుంది.