అన్నమయ్య కీర్తన తెప్పగా మర్రాకు మీద

రచన: అన్నమాచార్య

పరిచయం

“తెప్పగా మర్రాకు మీద తేలాడువాడు” అనే కీర్తనలో అన్నమాచార్యులు శ్రీమహావిష్ణువు యొక్క అద్భుతమైన లీలలు, అవతారాలు, బాలకృష్ణుని చిలిపి చేష్టలు, జగద్రక్షకుడైన పరమాత్మ స్వరూపాన్ని ఒకే కీర్తనలో అందంగా చిత్రించారు. ఈ కీర్తనలో విష్ణువు ఒక సందర్భంలో ప్రళయకాలంలో మర్రి ఆకుపై బాలుడిగా తేలుతూ కనిపిస్తాడు; మరొక సందర్భంలో భూమిని రక్షించిన వరాహుడిగా, దుష్ట సంహారం చేసిన నరసింహుడిగా, గోపాలుడైన కృష్ణుడిగా దర్శనమిస్తాడు. చివరికి తిరుమలలో శ్రీ వేంకటేశ్వరునిగా శ్రీదేవి సమేతంగా నిత్యమూ కొలువై ఉన్న పరమాత్మను అన్నమయ్య స్తుతిస్తారు. అన్నమాచార్యులు 15వ శతాబ్దంలో తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వరునిపై వేలాది సంకీర్తనలు రచించిన మహాభక్తుడు. ఈ కీర్తనలోని ప్రత్యేకత ఏమిటంటే, విష్ణువు యొక్క అనేక రూపాలను సరళమైన తెలుగు పదాలతో, కొంత హాస్యరసంతో, మరికొంత భక్తి భావంతో కలిపి చూపించడం.

పూర్తి సాహిత్యం

పల్లవి

తెప్పగా మర్రాకు మీద తేలాడువాడు |
ఎప్పుడు లోకములెల్ల నేలేటివాడు ||

చరణం 1

మోతనీటి మడుగులో యీతగరచినవాడు |
పాతగిలే నూతిక్రింద బాయనివాడు |
మూతిదోసిపట్టి మంటిముద్ద పెల్లగించువాడు |
రోతయైన పేగుల పేరులు గలవాడు ||

చరణం 2

కోడికూత నోరివాని కుర్రతమ్ముడైనవాడు |
బూడిద బూసినవాని బుద్ధులవాడు |
మాడవన్నె లేడివెంట మాయలబడినవాడు |
దూడల నావులగాచి దొరయైనవాడు ||

చరణం 3

ఆకసానబారే వూరి అతివల మానముల |
కాకుసేయువాడు తురగముపైవాడు |
ఏకమై వేంకటగిరి నిందిరారమణి గూడి |
యేకాలముబాయని యెనలేనివాడు ||

పద అర్థాలు

పదం	అర్థం
తెప్పగా	తెప్పవలె; నీటిపై తేలే ఆధారంలా
మర్రాకు	మర్రిచెట్టు ఆకు
తేలాడువాడు	నీటిపై తేలుతూ కనిపించేవాడు
లోకములెల్ల	సమస్త లోకాలు, సర్వ ప్రపంచం
నేలేటివాడు	పాలించేవాడు, అధిపతిగా ఉండేవాడు
మోతనీటి మడుగు	ఉప్పొంగిన లేదా ప్రవాహంతో నిండిన నీటి మడుగు
యీతగరచినవాడు	ఈత కొట్టినవాడు, నీటిలో సంచరించినవాడు
నూతిక్రింద	బావి కింద లేదా లోతైన ప్రదేశంలో
బాయనివాడు	దాగినవాడు లేదా లోపలికి వెళ్లినవాడు అనే సందర్భార్థం
మూతి	ముఖం, నోరు
దోసిపట్టి	చేతితో పట్టుకుని లాగడం లేదా పైకి తీసుకురావడం
మంటిముద్ద	మట్టి ముద్ద; భూమిని ముద్దలా సూచించే పదప్రయోగం
పెల్లగించువాడు	బలంగా పైకి లాగేవాడు, వెలికి తీసేవాడు
రోత	భయంకరమైన, అసహ్యంగా కనిపించే
పేగుల పేరులు	పేగుల హారాలు; నరసింహుని ఉగ్రరూపాన్ని సూచించే పదప్రయోగం
కుర్రతమ్ముడు	చిన్న తమ్ముడు లేదా చిన్నవాడైన బాలుడు
బూడిద బూసినవాడు	శరీరానికి బూడిద పూసుకున్నవాడు; శైవ స్వరూపానికి సూచన
బుద్ధులు	ప్రవర్తన, స్వభావం, ఆలోచనా విధానం
మాయలబడినవాడు	మాయలో చిక్కుకున్నవాడు లేదా మాయచేసినవాడు అనే సందర్భార్థం
దూడల	లేగదూడల
నావులగాచి	కాపాడుతూ, సంరక్షిస్తూ
దొర	ప్రభువు, అధిపతి
ఆకసాన	ఆకాశంలో
అతివలు	స్త్రీలు, మహిళలు
మానములు	గౌరవం, మర్యాద; సందర్భానుసారం స్త్రీల మానాన్ని సూచిస్తుంది
కాకుసేయువాడు	కాపాడేవాడు, రక్షించేవాడు అనే సందర్భార్థం
తురగము	గుర్రం
తురగముపైవాడు	గుర్రంపై స్వారీ చేసేవాడు
ఏకమై	ఒక్కటై, ఏకరూపంగా
వేంకటగిరి	తిరుమల శేషాచలం
ఇందిరారమణి	శ్రీమహాలక్ష్మీదేవి భర్త; శ్రీమన్నారాయణుడు
గూడి	కలిసి, సమేతంగా
ఏకాలము	అన్ని కాలాలలో, ఎల్లప్పుడూ
బాయని	విడువని, దూరం కాని అనే భావం
యెనలేనివాడు	అంతు లేనివాడు; వర్ణించలేనంత మహిమ కలవాడు

కీర్తన భావం

పల్లవి భావం

అన్నమయ్య మొదట పరమాత్మ యొక్క విశ్వరూప స్వభావాన్ని ఒక అద్భుతమైన దృశ్యంతో చూపిస్తారు. ప్రళయకాలంలో సమస్త సృష్టి జలమయమైనప్పుడు, శ్రీమహావిష్ణువు చిన్న బాలుడి రూపంలో మర్రి ఆకుపై తేలుతూ కనిపిస్తాడనే పురాణ ప్రసిద్ధ చిత్రణ ఇక్కడ కనిపిస్తుంది.

అదే పరమాత్మ ఒక చిన్న శిశువుగా కనిపించినప్పటికీ, నిజానికి సమస్త లోకాలకు అధిపతి. ఈ విరుద్ధమైన రెండు రూపాలను — బాలుడి సరళత్వాన్ని, జగన్నాయకుడి మహత్తును — అన్నమయ్య ఒకే పల్లవిలో కలిపారు.

మొదటి చరణం భావం

మొదటి చరణంలో విష్ణువు యొక్క వివిధ లీలలు, అవతార స్వరూపాలు గుర్తుకు వస్తాయి. ఉప్పొంగిన నీటిలో ఈత కొట్టేవాడిగా, లోతైన ప్రదేశాలలో సంచరించేవాడిగా, భూమిని పైకి తీసుకువచ్చినవాడిగా ఆయనను కవి వర్ణిస్తున్నారు.

“మంటిముద్ద పెల్లగించువాడు” అనే భావం ప్రత్యేకంగా వరాహావతారాన్ని గుర్తుకు తెస్తుంది. హిరణ్యాక్షుడు పాతాళంలోకి తీసుకెళ్లిన భూమిని వరాహమూర్తి తన దంతాలపై ఎత్తి రక్షించిన పురాణకథ ఇందులో ప్రతిధ్వనిస్తుంది.

“రోతయైన పేగుల పేరులు గలవాడు” అనే భయంకరమైన చిత్రణ నరసింహావతారాన్ని సూచిస్తుంది. హిరణ్యకశిపుని సంహరించిన ఉగ్ర నరసింహ స్వరూపాన్ని అన్నమయ్య ఎంతో శక్తివంతమైన పదాలతో చూపించారు. భక్తుని రక్షించడానికి అవసరమైనప్పుడు పరమాత్మ ఎంత ఉగ్రరూపాన్ని అయినా ధరించగలడనే సందేశం ఇక్కడ కనిపిస్తుంది.

రెండవ చరణం భావం

రెండవ చరణంలో విష్ణువు యొక్క అనేక రూపాలు, లీలలు మరింత వైవిధ్యంగా దర్శనమిస్తాయి. ఒకచోట బాలుడిగా, మరొకచోట విభిన్న స్వభావంతో కనిపించే దైవస్వరూపాన్ని అన్నమయ్య చమత్కారమైన భాషలో వర్ణిస్తున్నారు.

“బూడిద బూసినవాని బుద్ధులవాడు” అనే పదప్రయోగం శివతత్త్వాన్ని గుర్తుచేస్తుంది. వైష్ణవ దైవాన్ని ఇతర దైవస్వరూపాల లక్షణాలతో అనుసంధానిస్తూ, పరమాత్మ తత్త్వం ఒక్క రూపానికే పరిమితం కాదనే విశాలమైన ఆధ్యాత్మిక భావాన్ని కవి వ్యక్తం చేస్తున్నారు.

“దూడల నావులగాచి దొరయైనవాడు” అన్న వాక్యంలో మాత్రం గోపాలకృష్ణుని రూపం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. లేగదూడలను కాపాడుతూ, గోవులను మేపుతూ తిరిగిన బాలకృష్ణుడే తరువాత సమస్త జగత్తుకు ప్రభువయ్యాడు.

ఇక్కడ అన్నమయ్య చెప్పే అందమైన భావం — దైవం చిన్నదిగా కనిపించినా దాని మహిమ అపారమైనది. బాలుడైన కృష్ణుడిలోనే జగన్నాయకుడైన శ్రీమహావిష్ణువు ఉన్నాడు.

మూడవ చరణం భావం

చివరి చరణంలో కీర్తన భావం తిరుమల వైపు చేరుతుంది. ఆకాశాన్ని తాకేంతటి మహిమ కలిగినవాడు, స్త్రీల గౌరవాన్ని కాపాడేవాడు, గుర్రంపై సంచరించేవాడు వంటి విభిన్న స్వరూపాల ద్వారా విష్ణువు యొక్క రక్షక తత్త్వాన్ని కవి సూచిస్తున్నారు.

“తురగముపైవాడు” అనే పదం కలియుగాంతంలో గుర్రంపై అవతరించే కల్కి స్వరూపాన్ని గుర్తు చేస్తుంది. ధర్మాన్ని పునఃస్థాపించేందుకు పరమాత్మ వివిధ రూపాలలో అవతరిస్తాడనే విష్ణు అవతార భావన ఇక్కడ కొనసాగుతుంది.

చివరగా అన్నమయ్య తన దృష్టిని వేంకటగిరి వైపు మళ్లిస్తారు. శ్రీమహాలక్ష్మీదేవి అయిన ఇందిరతో సమేతంగా తిరుమలలో కొలువై ఉన్న శ్రీ వేంకటేశ్వరుడే ఈ అన్ని రూపాల వెనుక ఉన్న ఏక పరమాత్మ అని తెలియజేస్తారు.

కాలం మారినా, రూపాలు మారినా, పరమాత్మ యొక్క రక్షణ స్వభావం మాత్రం మారదు. అందుకే ఆయన “యేకాలముబాయని” — ఎల్లప్పుడూ భక్తులకు అందుబాటులో ఉండే దైవంగా నిలుస్తాడు.

ఈ కీర్తనలోని ప్రధాన ఆధ్యాత్మిక సందేశం

ఈ కీర్తనలో అన్నమయ్య ఒకే దేవుడిని అనేక రూపాలలో దర్శిస్తారు. బాలుడిగా, వరాహుడిగా, నరసింహుడిగా, గోపాలకృష్ణుడిగా, చివరికి తిరుమల వేంకటేశ్వరుడిగా కనిపించే రూపాలన్నీ ఒకే పరబ్రహ్మ స్వరూపానికి భిన్నమైన వ్యక్తీకరణలు.

రూపం మారినా దైవత్వం ఒక్కటే — భక్తులను రక్షించడం, ధర్మాన్ని నిలబెట్టడం, లోకాన్ని కాపాడడం పరమాత్మ యొక్క నిత్య స్వభావం.

అందుకే ఈ కీర్తనలో పురాణ కథలు మాత్రమే కాకుండా, “అనేక రూపాలలో ఏకమైన పరమాత్మ” అనే వైష్ణవ తత్త్వం కూడా అంతర్లీనంగా కనిపిస్తుంది.

సందర్భం – ఎక్కడ పాడతారు?

ఈ కీర్తన అన్నమాచార్యుల శ్రీ వేంకటేశ్వర సంకీర్తనా సంప్రదాయంలో వినిపించే భక్తిగీతం. విష్ణువు అవతారాలు, కృష్ణలీలలు, వేంకటేశ్వర మహిమలను స్మరించే భజనలు, హరికథలు, అన్నమయ్య సంకీర్తనా కార్యక్రమాలు, దేవాలయ సంగీత కార్యక్రమాలు వంటి సందర్భాలలో దీనిని ఆలపించవచ్చు.

అన్నమయ్య కీర్తనలకు తిరుమల శ్రీవారి భక్తి సంప్రదాయంలో ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. ఈ పాటలో చివరికి వేంకటగిరిపై కొలువైన శ్రీ వేంకటేశ్వరుని స్మరణకు చేరుకోవడం వల్ల, తిరుమల భక్తి వాతావరణంలో దీనికి ప్రత్యేకమైన అనుభూతి కలుగుతుంది.

వివిధ గాయకులు, అన్నమయ్య సంకీర్తన కళాకారులు తమ తమ సంగీత శైలిలో ఈ కీర్తనను ఆలపించారు. భక్తి ప్రధానమైన సరళమైన ఆలాపన నుంచి శాస్త్రీయ సంగీత ప్రదర్శనల వరకు దీనికి అనేక విధాలైన సంగీత రూపకల్పనలు వినిపిస్తాయి.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

1. ఈ కీర్తన ఏ దేవుడి గురించి?

ఈ కీర్తన ప్రధానంగా శ్రీమహావిష్ణువు మరియు ఆయన వివిధ అవతార స్వరూపాల గురించి ఉంటుంది. చివరగా తిరుమల వేంకటగిరిపై శ్రీమహాలక్ష్మీ సమేతంగా కొలువైన శ్రీ వేంకటేశ్వరుడిని పరమాత్మగా స్మరిస్తుంది.

2. “తెప్పగా మర్రాకు మీద తేలాడువాడు” అంటే ఏమిటి?

ఇది ప్రళయకాలంలో సమస్త ప్రపంచం జలమయమైనప్పుడు మర్రి ఆకుపై బాలుడిగా తేలుతున్న విష్ణువు యొక్క ప్రసిద్ధ పురాణ చిత్రణను సూచిస్తుంది. చిన్న బాలుడి రూపంలో కనిపించినా, సమస్త లోకాలకు అధిపతి అయిన పరమాత్మనే అని పల్లవి తెలియజేస్తుంది.

3. ఈ కీర్తన ఎప్పుడు పాడతారు?

అన్నమాచార్య సంకీర్తనా కార్యక్రమాలు, విష్ణు/వేంకటేశ్వర భజనలు, దేవాలయ సంగీత కార్యక్రమాలు, హరికథలు వంటి భక్తి సందర్భాలలో దీనిని పాడవచ్చు. నిర్దిష్టంగా ఒకే పండుగకు పరిమితమైన కీర్తనగా కాకుండా, శ్రీమహావిష్ణువు అవతారాలు మరియు శ్రీ వేంకటేశ్వరుని మహిమను స్మరించే సందర్భాల్లో ఆలపించడానికి అనుకూలమైనది.

“తెప్పగా మర్రాకు మీద తేలాడువాడు” కీర్తనలో అన్నమయ్య పరమాత్మ యొక్క విశ్వరూపాన్ని చాలా ప్రత్యేకంగా ఆవిష్కరించారు. ప్రళయ జలాలపై మర్రి ఆకులో తేలే బాలుడి నుంచి భూమిని రక్షించిన వరాహుడు, ఉగ్ర నరసింహుడు, గోపాలకృష్ణుడు, గుర్రంపై వచ్చే కల్కి వరకు అనేక రూపాలను కవి ఒకే ప్రవాహంలో చూపించారు. చివరికి ఆ అనేక రూపాలన్నీ తిరుమల వేంకటగిరిపై కొలువైన శ్రీ వేంకటేశ్వరునిలో ఏకమవుతాయి. దైవం ఎన్నో రూపాలలో దర్శనమిచ్చినా, భక్తుని రక్షించే పరమాత్మ తత్త్వం ఒక్కటే — ఇదే ఈ కీర్తన అందించే ప్రధాన భక్తి సందేశం.