రచన: అన్నమాచార్య
ప్రధాన దైవం: శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి
ప్రధాన భావం: తిరుమల కొండలపై కొలువైన శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు సమస్త వైభవాలకు అధిపతి, భక్తులను అనుగ్రహించే కరుణామయుడు, విష్ణువు యొక్క పరిపూర్ణ స్వరూపుడు.

పరిచయం

“తిరుమలగిరిరాయ దేవరాహుత్తరాయ” అనే కీర్తనలో అన్నమాచార్యులు తిరుమల కొండలపై కొలువైన శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామిని అనేక నామాలు, బిరుదులు, విశేషణాలతో స్తుతించారు. ఈ కీర్తనలో స్వామివారి రాజసమైన వైభవం, సౌందర్యం, గోపాలకృష్ణ స్వరూపం, వైకుంఠనాథుడైన మహిమ, భక్తుల కోరికలను తీర్చే కరుణామూర్తి వంటి అనేక పార్శ్వాలు కనిపిస్తాయి. అన్నమాచార్యుల కాలం 15వ శతాబ్దం; ఆయన తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వరునిపై వేలాది సంకీర్తనలు రచించారు. ఈ కీర్తన ప్రత్యేకత ఏమిటంటే, ఒకే స్వామిని “తిరుమలగిరిరాయ”, “కోనేటిరాయ”, “గోపాలకృష్ణరాయ”, “ధామవైకుంఠరాయ” వంటి విభిన్న నామాలతో సంబోధిస్తూ, భక్తి మరియు రాజస వైభవాన్ని కలిపి చూపించడం.

పూర్తి సాహిత్యం
పల్లవి

తిరుమలగిరిరాయ దేవరాహుత్తరాయ |
సురతబిన్నాణరాయ సుగుణకోనేటిరాయ ||

చరణం 1

సిరులసింగారరాయ చెలువపుతిమ్మరాయ |
సరసవైభవరాయ సకలవినోదరాయ |
వరవసంతములరాయ వనితలవిటరాయ |
గురుతైన తేగరాయ కొండలకోనేటిరాయ ||

చరణం 2

గొల్లెతలవుద్దండరాయ గోపాలకృష్ణరాయ |
చల్లువెదజాణరాయ చల్లబరిమళరాయ |
చెల్లుబడిధర్మరాయ చెప్పరానివలరాయ |
కొల్లలైన భోగరాయ కొండలకోనేటిరాయ ||

చరణం 3

సామసంగీతరాయ సర్వమోహనరాయ |
ధామవైకుంఠరాయ దైత్యవిభాళరాయ |
కామించి నిన్ను గోరితే గరుణించితివి నన్ను |
శ్రీమంతుడ నీకు జయ శ్రీవేంకటరాయ ||

పద అర్థాలు

పదం	అర్థం
తిరుమలగిరిరాయ	తిరుమల పర్వతానికి రాజు; తిరుమల కొండలపై కొలువైన శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు
దేవరాహుత్తరాయ	దేవరాజు; దేవతలచే గౌరవింపబడే ప్రభువు అనే భావం
సురతబిన్నాణరాయ	దేవతలచే ప్రశంసించబడే, కీర్తించబడే ప్రభువు
సుగుణకోనేటిరాయ	సుగుణాల సముద్రమైన కోనేటిరాయ; తిరుమల కోనేటి స్వామి
సిరులసింగారరాయ	సంపదలు, శోభ, అలంకారాలకు అధిపతి
చెలువపుతిమ్మరాయ	అందమైన తిమ్మరాయ; సుందర స్వరూపుడైన స్వామి
సరసవైభవరాయ	ఆకర్షణీయమైన, మనోహరమైన వైభవం కలిగిన ప్రభువు
సకలవినోదరాయ	సమస్త ఆనందాలకు, లీలలకు అధిపతి
వరవసంతములరాయ	శుభాలను, వరాలను ప్రసాదించే వసంతస్వరూప ప్రభువు
వనితలవిటరాయ	వనితల మనసులను ఆకర్షించే సుందరుడు; ఇక్కడ దివ్య సౌందర్యానికి సూచన
గురుతైన	గొప్పదైన, ప్రసిద్ధమైన, విశిష్టమైన
తేగరాయ	వీరత్వం, తెగువ కలిగిన రాజు అనే భావం
కొండలకోనేటిరాయ	తిరుమల కొండలలోని కోనేటికి అధిపతి; శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు
గొల్లెతలవుద్దండరాయ	గోపికలు/గొల్లెతలలో ప్రముఖుడైన, వారిని ఆకర్షించిన ప్రభువు
గోపాలకృష్ణరాయ	గోపాలకృష్ణుడైన శ్రీకృష్ణుని స్వరూపుడు
చల్లువెదజాణరాయ	వేదతత్త్వాన్ని తెలిసిన జ్ఞాని; వేదసారాన్ని ఎరిగిన ప్రభువు
చల్లబరిమళరాయ	శాంతి, సుగంధం, మాధుర్యాన్ని ప్రసరించే ప్రభువు
చెల్లుబడిధర్మరాయ	ధర్మాన్ని స్థాపించి, దానికి విలువను కల్పించే ప్రభువు
చెప్పరానివలరాయ	మాటల్లో పూర్తిగా వర్ణించలేనంత అందం, వైభవం కలిగిన ప్రభువు
కొల్లలైన భోగరాయ	అపారమైన భోగాలు, సంపదలు కలిగిన ప్రభువు
సామసంగీతరాయ	సామవేద సంగీత స్వరూపుడు; సంగీతంలో ఆనందించేవాడు
సర్వమోహనరాయ	అందరినీ ఆకర్షించే సర్వమోహన స్వరూపుడు
ధామవైకుంఠరాయ	వైకుంఠమే నివాసమైన శ్రీమహావిష్ణువు
దైత్యవిభాళరాయ	దైత్యులను సంహరించే శక్తిమంతుడైన ప్రభువు
కామించి	కోరుకొని, ఆశించి
గోరితే	కోరితే, ప్రార్థిస్తే
గరుణించితివి	కరుణించావు, దయ చూపించావు
శ్రీమంతుడ	సంపద, ఐశ్వర్యం కలిగినవాడు; మహాశ్రీతో కూడిన ప్రభువు
జయ	విజయము, మంగళం; స్తుతి సూచించే పదం

పల్లవి భావం

“తిరుమలగిరిరాయ దేవరాహుత్తరాయ |
సురతబిన్నాణరాయ సుగుణకోనేటిరాయ ||”

అన్నమాచార్యులు మొదట స్వామిని తిరుమల కొండల రాజుగా సంబోధిస్తున్నారు. తిరుమల గిరిపై వెలసిన వేంకటేశ్వరుడు సాధారణ దేవత కాదు; దేవతలచే గౌరవింపబడే పరమ ప్రభువు.

“సుగుణకోనేటిరాయ” అనే సంబోధన ద్వారా స్వామివారిలోని సద్గుణాలను కీర్తిస్తున్నారు. తిరుమల కొండలలోని పవిత్ర కోనేటికి అధిపతిగా, భక్తుల హృదయాలను ఆకర్షించే దైవంగా ఆయనను దర్శిస్తున్నారు.

చరణం 1 భావం

“సిరులసింగారరాయ చెలువపుతిమ్మరాయ |
సరసవైభవరాయ సకలవినోదరాయ…”

ఈ చరణంలో స్వామివారి సౌందర్యం మరియు రాజస వైభవం ప్రధానంగా కనిపిస్తాయి.

శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు సంపదలకు అధిపతి. ఆయన అలంకారం, రూపం, కాంతి భక్తులను ఆకర్షిస్తాయి. స్వామివారి వైభవం ఎంతో మనోహరమైనది. ఆయన దివ్యలీలలు సమస్త జీవులకు ఆనందాన్ని కలిగిస్తాయి.

“వనితలవిటరాయ” వంటి పదాల ద్వారా స్వామివారి అపూర్వ సౌందర్యాన్ని కవి వర్ణిస్తున్నారు. చివరగా “కొండలకోనేటిరాయ” అంటూ మళ్లీ తిరుమల కొండల స్వామినే ఆశ్రయిస్తున్నారు.

చరణం 2 భావం

“గొల్లెతలవుద్దండరాయ గోపాలకృష్ణరాయ |
చల్లువెదజాణరాయ చల్లబరిమళరాయ…”

ఇక్కడ అన్నమాచార్యులు శ్రీ వేంకటేశ్వరునిలోని శ్రీకృష్ణ స్వరూపాన్ని గుర్తు చేస్తున్నారు.

గోపాలకృష్ణుడిగా గోపికల మనసులను ఆకర్షించిన అదే శ్రీకృష్ణుడు తిరుమలలో శ్రీ వేంకటేశ్వరుడిగా కొలువై ఉన్నాడనే భావన ఈ చరణంలో కనిపిస్తుంది.

స్వామి వేదతత్త్వాన్ని ఎరిగినవాడు. ధర్మాన్ని కాపాడేవాడు. ఆయన దివ్యసన్నిధి శాంతిని, మాధుర్యాన్ని ప్రసరింపజేస్తుంది. ఆయనకు ఉన్న భోగాలు, సంపదలు అపారం అయినప్పటికీ, భక్తుల పట్ల ఆయన అనుగ్రహం మరింత గొప్పది.

చరణం 3 భావం

“సామసంగీతరాయ సర్వమోహనరాయ |
ధామవైకుంఠరాయ దైత్యవిభాళరాయ…”

చివరి చరణంలో స్వామివారి పరమాత్మ స్వరూపం మరింత స్పష్టమవుతుంది.

సామవేద సంగీతానికి అధిపతిగా, సమస్త జగత్తును ఆకర్షించే సర్వమోహనుడిగా, వైకుంఠనాథుడిగా కవి శ్రీ వేంకటేశ్వరుని స్తుతిస్తున్నారు. దుష్టశక్తులను సంహరించి ధర్మాన్ని కాపాడే విష్ణుస్వరూపుడిగా కూడా ఆయనను వర్ణిస్తున్నారు.

తర్వాత కవి తన వ్యక్తిగత భక్తిని వ్యక్తం చేస్తారు:

“కామించి నిన్ను గోరితే గరుణించితివి నన్ను”

నేను నిన్ను మనసారా కోరుకొని ప్రార్థించినప్పుడు నాపై కరుణ చూపించావని అన్నమాచార్యులు కృతజ్ఞతను వ్యక్తం చేస్తున్నారు.

చివరగా “శ్రీమంతుడ నీకు జయ శ్రీవేంకటరాయ” అంటూ స్వామికి మంగళం పలుకుతారు. ఇక్కడ కీర్తన మొత్తం ఒక భక్తుని స్తుతి నుండి వ్యక్తిగత శరణాగతిగా మారుతుంది.

కీర్తనలోని ప్రత్యేకత

ఈ కీర్తనలో ఒకే శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామిని అనేక రూపాలలో అన్నమాచార్యులు దర్శించారు.

• తిరుమలగిరిరాయ – తిరుమల కొండల రాజు
• గోపాలకృష్ణరాయ – శ్రీకృష్ణ స్వరూపం
• ధామవైకుంఠరాయ – వైకుంఠనాథుడు
• సామసంగీతరాయ – వేద, సంగీత స్వరూపుడు
• సర్వమోహనరాయ – సమస్తులను ఆకర్షించే దివ్యమూర్తి
• కొండలకోనేటిరాయ – తిరుమలలో కొలువైన స్వామి

అందువల్ల ఈ కీర్తనను కేవలం స్తోత్రంగా కాకుండా, శ్రీ వేంకటేశ్వరుని బహుముఖ దైవస్వరూపాన్ని పరిచయం చేసే భక్తిగీతంగా చూడవచ్చు.

సందర్భం

శ్రీ వేంకటేశ్వరుని వైభవాన్ని, తిరుమల క్షేత్ర మహిమను స్మరించే సందర్భాల్లో ఈ కీర్తనకు ప్రత్యేక స్థానం ఉంటుంది. అన్నమాచార్య సంకీర్తనలను తిరుమలలోని భక్తి సంగీత సంప్రదాయంలో, దేవాలయ కార్యక్రమాల్లో, సంగీత కచేరీల్లో ఆలపిస్తారు.

అన్నమాచార్య కీర్తనలు వివాహాలు, భక్తి కార్యక్రమాలు, హరికథలు, సాంస్కృతిక సంగీత కార్యక్రమాలు వంటి సందర్భాల్లో కూడా విస్తృతంగా వినిపిస్తాయి. ఈ కీర్తనలోని రాజసమైన సంబోధనలు, మధురమైన పదప్రయోగాలు మరియు స్వామివారి సౌందర్య వర్ణన సంగీత ప్రదర్శనకు అనుకూలంగా ఉంటాయి.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

1. ఈ కీర్తన ఏ దేవుడి గురించి?

ఈ కీర్తన ప్రధానంగా తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి గురించి. అన్నమాచార్యులు స్వామిని తిరుమలగిరిరాయ, కోనేటిరాయ, గోపాలకృష్ణరాయ, వైకుంఠరాయ వంటి అనేక నామాలతో స్తుతించారు.

2. ఈ కీర్తనను ఎప్పుడు పాడతారు?

అన్నమాచార్య సంకీర్తనల గాన కార్యక్రమాలు, శ్రీ వేంకటేశ్వర భక్తి కార్యక్రమాలు, దేవాలయ ఉత్సవాలు మరియు సాంస్కృతిక సంగీత కార్యక్రమాల్లో ఈ కీర్తనను ఆలపించవచ్చు. నిర్దిష్టంగా ఒకే పండుగకు పరిమితమైన కీర్తనగా చూడాల్సిన అవసరం లేదు.

3. “తిరుమలగిరిరాయ” అంటే ఏమిటి?

“తిరుమలగిరి” అంటే తిరుమల పర్వతం; “రాయ” అంటే రాజు లేదా ప్రభువు. కాబట్టి “తిరుమలగిరిరాయ” అంటే తిరుమల కొండలపై కొలువైన రాజు, శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి అని అర్థం.

“తిరుమలగిరిరాయ దేవరాహుత్తరాయ” కీర్తనలో అన్నమాచార్యులు శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామిని ఒకే రూపంలో కాకుండా అనేక దైవిక కోణాల్లో దర్శించారు. తిరుమల కొండల రాజుగా, గోపాలకృష్ణుడిగా, వైకుంఠనాథుడిగా, వేదసంగీత స్వరూపుడిగా, సర్వమోహనుడిగా స్వామిని స్తుతించారు.

చివరికి భక్తుని ప్రార్థనకు స్పందించి కరుణించిన స్వామికి “జయ” పలకడంతో కీర్తన ముగుస్తుంది. అందుకే ఈ కీర్తనలో స్తుతి, సౌందర్యం, వైభవం, కృష్ణభావం, శరణాగతి, కృతజ్ఞత అన్నీ ఒకే చోట కలిసినట్లు అనిపిస్తుంది.