అన్నమయ్య కీర్తన త్వమేవ శరణమ్

రచన: అన్నమాచార్య

పరిచయం

“త్వమేవ శరణం త్వమేవ శరణం” అనేది శ్రీమహావిష్ణువు, జగన్నాథ స్వామిని స్తుతిస్తూ అన్నమాచార్యులు రచించిన భక్తిరసభరితమైన కీర్తన. ఈ కీర్తనలో భగవంతుని అనేక అవతారాలు, దివ్యనామాలు, లక్షణాలు ఒకదాని తర్వాత ఒకటి స్మరించబడతాయి. “నీవే నాకు శరణు” అనే సంపూర్ణ శరణాగతి భావమే పల్లవికి ప్రాణం. అన్నమాచార్యులు 15వ శతాబ్దంలో జీవించిన మహాభక్తుడు, శ్రీ వేంకటేశ్వరునిపై వేలాది సంకీర్తనలు రచించిన వాగ్గేయకారుడు. ఈ కీర్తనలో వాసుదేవుడు, కృష్ణుడు, వామనుడు, నరసింహుడు, పురుషోత్తముడు వంటి విష్ణు స్వరూపాలను స్మరిస్తూ చివరికి జగన్నాథుని శరణు కోరడం దీని ప్రత్యేకత. భక్తి, శరణాగతి, విష్ణుతత్త్వం కలిసిన ఈ కీర్తన అందుకే భక్తులలో ప్రసిద్ధి పొందింది.

పూర్తి సాహిత్యం
పల్లవి

త్వమేవ శరణం త్వమేవ శరణం కమలోదర శ్రీజగన్నాథా ||

చరణం 1

వాసుదేవ కృష్ణ వామన నరసింహ శ్రీ సతీశ సరసిజనేత్రా |
భూసురవల్లభ పురుషోత్తమ పీత- కౌశేయవసన జగన్నాథా ||

చరణం 2

బలభద్రానుజ పరమపురుష దుగ్ధ జలధివిహార కుంజరవరద |
సులభ సుభద్రా సుముఖ సురేశ్వర కలిదోషహరణ జగన్నాథా ||

చరణం 3

వటపత్రశయన భువనపాలన జంతు- ఘటకారకరణ శృంగారాధిపా |
పటుతర నిత్యవైభవరాయ తిరువేంకటగిరినిలయ జగన్నాథా ||

పద అర్థాలు

పదం	అర్థం
త్వమేవ శరణం	నీవే శరణు; నీవే నాకు ఏకైక ఆశ్రయం
కమలోదర	కమలాన్ని నాభిలో ధరించినవాడు; పద్మనాభుడు
జగన్నాథా	జగత్తుకు నాథుడు; సమస్త లోకాల ప్రభువు
వాసుదేవ	వసుదేవుని కుమారుడైన శ్రీకృష్ణుడు; సమస్త విశ్వంలో వ్యాపించిన పరమాత్మ అనే భావమూ ఉంది
కృష్ణ	శ్రీమహావిష్ణువు అవతారమైన శ్రీకృష్ణుడు
వామన	వామనావతారం ధరించి బలిచక్రవర్తిని అనుగ్రహించిన విష్ణువు
నరసింహ	నరసింహావతారం; మానవ-సింహ రూపంలో అవతరించిన శ్రీహరి
సతీశ	శ్రీమహాలక్ష్మీదేవికి ప్రభువు; లక్ష్మీపతి
సరసిజనేత్ర	కమలంలాంటి కన్నులు కలిగినవాడు
భూసురవల్లభ	భూసురులు అంటే బ్రాహ్మణులు; వారికి ప్రియమైనవాడు, రక్షకుడు
పురుషోత్తమ	సర్వ పురుషులలో శ్రేష్ఠుడు; పరమాత్మ స్వరూపుడు
పీతకౌశేయవసన	పసుపు/పసిడి వర్ణంలోని పట్టువస్త్రాలను ధరించినవాడు
బలభద్రానుజ	బలరాముని తమ్ముడు; శ్రీకృష్ణుడు
పరమపురుష	సర్వోన్నతమైన పరమాత్మ
దుగ్ధజలధివిహార	క్షీరసాగరంలో విహరించేవాడు; క్షీరసాగరశయనుడు
కుంజరవరద	గజేంద్రుడికి వరం ప్రసాదించి రక్షించినవాడు; గజేంద్ర మోక్షదాత
సులభ	సులభంగా ప్రసన్నమయ్యేవాడు; భక్తులకు సులభంగా లభించేవాడు
సుభద్రా	మంగళకరమైన, శుభాన్ని ప్రసాదించేవాడు
సుముఖ	అందమైన, ప్రసన్నమైన ముఖం కలిగినవాడు
సురేశ్వర	దేవతలకు అధిపతి; దేవేంద్రాదులకూ ప్రభువు
కలిదోషహరణ	కలియుగంలోని దోషాలను తొలగించేవాడు
వటపత్రశయన	వటపత్రంపై శయనించిన బాలమూర్తి; ప్రళయకాలంలో వటపత్రశాయి రూపం
భువనపాలన	సమస్త లోకాలను కాపాడి పోషించేవాడు
జంతుఘటకారకరణ	సమస్త జీవరాశుల సృష్టి, నిర్మాణానికి కారణమైనవాడు
శృంగారాధిప	దివ్యమైన ప్రేమ, సౌందర్యానికి అధిపతి
పటుతర	అత్యంత సమర్థుడు, శక్తిశాలి
నిత్యవైభవరాయ	ఎల్లప్పుడూ వైభవంతో ప్రకాశించే ప్రభువు
తిరువేంకటగిరినిలయ	తిరుమల వేంకటగిరిపై నివసించే శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు

పల్లవి భావం

“త్వమేవ శరణం త్వమేవ శరణం కమలోదర శ్రీజగన్నాథా”

“ఓ కమలోదరా! ఓ శ్రీజగన్నాథా! నీవే నా శరణు, నీవే నా ఏకైక ఆశ్రయం” అని అన్నమాచార్యులు భగవంతుని ప్రార్థిస్తున్నారు.

ఇక్కడ “త్వమేవ శరణం” అనే పదబంధాన్ని రెండుసార్లు ఉపయోగించడం ద్వారా శరణాగతి యొక్క తీవ్రతను తెలియజేశారు. మనిషికి జీవితంలో ఎన్నో ఆధారాలు ఉన్నప్పటికీ, చివరికి శాశ్వతమైన ఆశ్రయం పరమాత్మ ఒక్కడేనని ఈ పల్లవి సూచిస్తుంది.

చరణం 1 భావం

“వాసుదేవ కృష్ణ వామన నరసింహ శ్రీ సతీశ సరసిజనేత్రా…”

మొదటి చరణంలో విష్ణుమూర్తి యొక్క వివిధ అవతారాలు, దివ్య లక్షణాలను అన్నమాచార్యులు వరుసగా స్మరిస్తున్నారు. వాసుదేవుడు, కృష్ణుడు, వామనుడు, నరసింహుడు — ఇవన్నీ ధర్మాన్ని రక్షించడానికి భగవంతుడు ధరించిన దివ్య స్వరూపాలను గుర్తుచేస్తాయి.

శ్రీమహాలక్ష్మీదేవికి ప్రభువైన లక్ష్మీపతి, కమలంలాంటి నేత్రాలు కలిగిన సుందరమూర్తి అని కూడా వర్ణిస్తున్నారు. భూసురులకు ప్రియమైన పురుషోత్తముడిగా, పీతాంబరధారిగా జగన్నాథుడిని దర్శిస్తున్నారు.

ఈ చరణంలో భక్తుడు భగవంతుని ఒక్క రూపంలో మాత్రమే కాకుండా, అనేక అవతారాలు మరియు నామాల సమాహారంగా దర్శిస్తున్నాడు.

చరణం 2 భావం

“బలభద్రానుజ పరమపురుష దుగ్ధ జలధివిహార కుంజరవరద…”

రెండవ చరణంలో శ్రీకృష్ణుడిని “బలభద్రుని తమ్ముడు”గా స్మరిస్తున్నారు. అదే సమయంలో ఆయనను పరమపురుషుడిగా, సాధారణ మానవ రూపానికి అతీతమైన పరమాత్మగా కీర్తిస్తున్నారు.

క్షీరసాగరంలో విహరించే విష్ణువు, గజేంద్రుడి మొరను ఆలకించి అతనిని రక్షించిన కుంజరవరదుడు — ఇలా భక్తుడి పిలుపుకు వెంటనే స్పందించే దయామూర్తిగా భగవంతుని చిత్రిస్తున్నారు.

“సులభ” అనే పదం ఈ చరణంలోని ముఖ్యమైన భావాన్ని తెలియజేస్తుంది. భగవంతుడు గొప్ప తపస్సులు, క్లిష్టమైన సాధనలు మాత్రమే కోరేవాడు కాదు; నిజమైన భక్తితో పిలిచినవారికి సులభంగా అందుబాటులో ఉండే కరుణామూర్తి.

కలియుగంలోని దోషాలను తొలగించే జగన్నాథుడిగా చరణం ముగుస్తుంది. అంటే భగవంతుని నామస్మరణ, శరణాగతి కలియుగ జీవులకు ముఖ్యమైన ఆధ్యాత్మిక ఆధారాలుగా కీర్తించబడుతున్నాయి.

చరణం 3 భావం

“వటపత్రశయన భువనపాలన జంతుఘటకారకరణ శృంగారాధిపా…”

మూడవ చరణంలో భగవంతుని విశ్వసృష్టి, స్థితి మరియు రక్షణ శక్తిని అన్నమాచార్యులు వర్ణిస్తున్నారు.

ప్రళయకాలంలో వటపత్రంపై శయనించే బాలమూర్తిగా కనిపించినవాడే సమస్త భువనాలను పాలించే పరమాత్మ. సృష్టిలోని ప్రతి జీవి ఉనికికి కారణమైనవాడిగా ఆయనను స్తుతిస్తున్నారు.

“శృంగారాధిప” అనే పదం భగవంతుని దివ్య సౌందర్యాన్ని, ప్రేమతత్త్వాన్ని సూచిస్తుంది. ఆయన పరమాత్మ మాత్రమే కాదు; భక్తుల హృదయాలను ఆకర్షించే సుందరమూర్తి కూడా.

చివరగా అన్నమాచార్యులు ఈ విశ్వనాథుడినే “తిరువేంకటగిరినిలయ” అని సంబోధిస్తున్నారు. అనేక రూపాలలో, అనేక అవతారాలలో స్తుతించిన పరమాత్మ చివరికి తిరుమల వేంకటగిరిపై వెలసిన శ్రీ వేంకటేశ్వరుడిగానే భక్తునికి దర్శనమిస్తాడు.

కీర్తనలోని ప్రధాన సందేశం

ఈ కీర్తన మొత్తాన్ని ఒకే వాక్యంలో చెప్పాలంటే — “భగవంతుని అనేక రూపాలను స్మరించి, చివరికి ఆయన పాదాలనే సంపూర్ణ ఆశ్రయంగా స్వీకరించడం.”

అన్నమాచార్యులు విష్ణువు యొక్క అవతారాలను కేవలం పేర్లుగా ప్రస్తావించలేదు. ప్రతి నామం వెనుక ఉన్న దైవగుణాన్ని కూడా సూచించారు. నరసింహుడు రక్షకుడు, వామనుడు ధర్మస్థాపకుడు, కుంజరవరదుడు శరణాగత రక్షకుడు, కలిదోషహరణుడు కలియుగ దుఃఖాలను తొలగించేవాడు.

అందువల్ల ఈ కీర్తన భక్తునికి ఒక ఆధ్యాత్మిక ప్రయాణంలా అనిపిస్తుంది — దైవనామస్మరణ → భగవంతుని గుణస్మరణ → ఆయన కరుణపై విశ్వాసం → సంపూర్ణ శరణాగతి.

సందర్భం

“త్వమేవ శరణం” వంటి శరణాగతి ప్రధానమైన కీర్తనలు శ్రీమహావిష్ణువు, శ్రీకృష్ణుడు, శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు లేదా జగన్నాథ స్వామి ఆరాధనలో భక్తిగానంగా ఆలపించడానికి అనుకూలంగా ఉంటాయి.

అన్నమాచార్య సంకీర్తనలు తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వరుని ఆరాధనతో ప్రత్యేకమైన అనుబంధాన్ని కలిగి ఉన్నాయి. ఈ కీర్తనలో కూడా చివరి చరణంలో “తిరువేంకటగిరినిలయ” అని రావడం వల్ల తిరుమల వేంకటేశ్వరునితో దీని అనుబంధం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.

భజన, ఆలయ సంగీత కార్యక్రమాలు, అన్నమయ్య సంకీర్తన గాన కార్యక్రమాలు, భక్తి సంగీత సభలు వంటి సందర్భాల్లో ఈ కీర్తనను ఆలపించవచ్చు. శరణాగతి భావం ప్రధానంగా ఉండటం వల్ల వ్యక్తిగత ప్రార్థన సమయంలో కూడా దీని భావాన్ని ధ్యానించవచ్చు.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

1. ఈ కీర్తన ఏ దేవుడి గురించి?

“త్వమేవ శరణం త్వమేవ శరణం” ప్రధానంగా శ్రీమహావిష్ణువు, జగన్నాథ స్వామిని స్తుతించే కీర్తన. ఇందులో విష్ణువు యొక్క అనేక అవతారాలు, దివ్యనామాలు ప్రస్తావించబడతాయి. చివరి చరణంలో తిరువేంకటగిరి నివాసిగా శ్రీ వేంకటేశ్వరుడిని కూడా స్పష్టంగా స్మరిస్తారు.

2. ఈ కీర్తన ఎప్పుడు పాడతారు?

ఈ కీర్తనను ఆలయ భక్తిగాన కార్యక్రమాలు, అన్నమయ్య సంకీర్తన సభలు, భజనలు, శ్రీమహావిష్ణువు లేదా శ్రీ వేంకటేశ్వరుని ఆరాధనా సందర్భాలలో ఆలపించవచ్చు. ప్రత్యేకంగా “త్వమేవ శరణం” అనే పల్లవి ప్రార్థన, శరణాగతి భావానికి అనుకూలంగా ఉంటుంది.

3. “త్వమేవ శరణం” అంటే ఏమిటి?

“త్వమేవ” అంటే నీవే, “శరణం” అంటే ఆశ్రయం లేదా రక్షణ. కాబట్టి “త్వమేవ శరణం” అంటే “నీవే నా ఏకైక ఆశ్రయం; నీవే నా శరణు” అని అర్థం. పల్లవిలో ఈ పదబంధాన్ని రెండుసార్లు పలకడం ద్వారా భక్తుని సంపూర్ణ శరణాగతి మరింత బలంగా వ్యక్తమవుతుంది.

“త్వమేవ శరణం త్వమేవ శరణం” కీర్తనలో అన్నమాచార్యులు విష్ణువు యొక్క అనేక దివ్యరూపాలను ఒకే భక్తి ప్రవాహంలో కలిపారు. వాసుదేవుని నుంచి నరసింహుడి వరకు, కుంజరవరదుని నుంచి కలిదోషహరణుడి వరకు, చివరికి తిరువేంకటగిరినిలయుడైన శ్రీ వేంకటేశ్వరుని వరకు భగవంతుని మహిమను స్మరించారు.

ఈ కీర్తన యొక్క హృదయం ఒక్కటే — భగవంతునిపై సంపూర్ణ విశ్వాసం, ఆయన పాదాలపై శరణాగతి. అందుకే “త్వమేవ శరణం” అనే చిన్న పల్లవి మొత్తం కీర్తనకు ఆధ్యాత్మిక సారాంశంగా నిలుస్తుంది.