రచన: అన్నమాచార్య
రాగం: ఖరహరప్రియ
రచన/సంకీర్తన సంప్రదాయం: పెద తిరుమలాచార్యుల ద్వారా ప్రాచుర్యంలోకి వచ్చిన కీర్తన
ప్రధాన దైవం: శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి – అలమేలు మంగ సమేతంగా

పరిచయం

“ఒకపరి కొకపరి కొయ్యారమై” అనేది శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామివారి దివ్య సౌందర్యాన్ని, అలంకార శోభను, అలమేలు మంగమ్మతో కూడిన దివ్య దంపతుల రూపాన్ని అద్భుతమైన ఉపమానాలతో వర్ణించే ప్రసిద్ధ అన్నమాచార్య సంకీర్తన. ఈ కీర్తనలో స్వామివారి ముఖకాంతి, వెన్నెలవంటి దివ్య తేజస్సు, సుగంధ ద్రవ్యాల అలంకారం, ఆభరణాల మెరుపు వంటి అనేక సౌందర్య విశేషాలను కవి కళ్లకు కట్టినట్లు చూపిస్తారు.

అన్నమాచార్యులు 15వ శతాబ్దానికి చెందిన మహాభక్త కవి. తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామిని కీర్తిస్తూ వేలాది సంకీర్తనలు రచించారు. ఈ కీర్తనలో భక్తి మాత్రమే కాకుండా శృంగారభక్తి, దివ్య సౌందర్య దర్శనం, అలంకార వైభవం కూడా కనిపిస్తాయి. అందుకే ఇది తిరుమల సంప్రదాయ సంగీతంలో ప్రత్యేకమైన స్థానాన్ని సంపాదించింది.

పూర్తి సాహిత్యం
పల్లవి

ఒకపరి కొకపరి కొయ్యారమై |
మొకమున కళలెల్ల మొలచినట్లుండె ||

చరణం 1

జగదేకపతిమేన చల్లిన కర్పూరధూళి |
జిగికొని నలువంక చిందగాను |
మొగి చంద్రముఖి నురమున నిలిపెగాన |
పొగరు వెన్నెల దిగబోసి నట్లుండె ||

చరణం 2

పొరిమెరుగు చెక్కుల పూసిన తట్టుపునుగు |
కరగి ఇరుదెసల కారగాను |
కరిగమన విభుడు గనుక మోహమదము |
తొరిగి సామజసిరి తొలికినట్లుండె ||

చరణం 3

మెరయ శ్రీవేంకటేశుమేన సింగారముగాను |
తరచైన సొమ్ములు ధరియించగా |
మెరుగు బోడి అలమేలు మంగయు తాను |
మెరుపు మేఘము గూడి మెరసినట్లుండె ||

పద అర్థాలు

పల్లవి – భావం

శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామివారి ముఖం ఒక్కో క్షణం ఒక్కో విధంగా కొత్త అందాన్ని సంతరించుకున్నట్లు కనిపిస్తోంది. ఆయన ముఖంలో అన్ని రకాల దివ్య కళలు, కాంతులు, సౌందర్య లక్షణాలు ఒకేసారి వికసించినట్లు అనిపిస్తున్నాయి.

భగవంతుని సౌందర్యం ఒకే రూపంలో నిలిచిపోయేది కాదు. భక్తుడు ఏ భావంతో చూస్తే ఆ భావానికి తగిన కొత్త అందం ఆయనలో కనిపిస్తుంది. అందుకే “ఒకపరి కొకపరి” అనే పదప్రయోగం స్వామివారి అనంతమైన సౌందర్యాన్ని సూచిస్తుంది.

మొదటి చరణం – భావం

జగత్తుకు అధిపతి అయిన శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామివారి దేహంపై చల్లిన కర్పూరపు ధూళి ప్రకాశిస్తూ నాలుగు వైపులా వెదజల్లుతున్నట్లు కవి ఊహిస్తున్నారు.

ఆ కర్పూర కాంతి, చంద్రునివంటి ముఖం కలిగిన అలమేలు మంగమ్మ వక్షస్థలంపై పడుతూ మరింత ప్రకాశాన్ని కలిగిస్తోంది. అది చూస్తే ఉప్పొంగిన వెన్నెలను క్రిందికి ప్రసరింపజేసినట్లుగా అనిపిస్తోంది.

ఇక్కడ కవి కర్పూరపు తెల్లదనాన్ని, చంద్రకాంతిని, అమ్మవారి ముఖకాంతిని కలిపి ఒక అద్భుతమైన దృశ్యాన్ని సృష్టించారు.

రెండవ చరణం – భావం

స్వామివారి మెరిసే చెక్కిళ్లపై పూసిన పునుగు వంటి సుగంధ ద్రవ్యం కరిగి రెండు వైపులా ప్రవహిస్తున్నట్లు కవి వర్ణిస్తున్నారు.

స్వామివారి గంభీరమైన, ఏనుగు నడకను తలపించే నడక కారణంగా ఆయనలోని మోహమదం తగ్గిపోయి, ఏనుగు వంటి గంభీరమైన వైభవం మరింత వెలుగులోకి వచ్చినట్లు కనిపిస్తోంది.

ఈ చరణంలో సుగంధం, శరీర కాంతి, గంభీర నడక, దివ్య వైభవం అన్నీ కలిసి స్వామివారి రాజసాన్ని చూపిస్తున్నాయి.

మూడవ చరణం – భావం

శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామివారు అనేక ఆభరణాలను ధరించగా ఆయన దేహం మరింత సింగారంతో ప్రకాశిస్తోంది. పక్కనే అలమేలు మంగమ్మ కూడా తన దివ్య సౌందర్యంతో మెరిసిపోతోంది.

స్వామివారు, అలమేలు మంగమ్మ ఇద్దరూ కలిసి కనిపించే దృశ్యం మెరుపుతో కూడిన మేఘం వలె ప్రకాశవంతంగా ఉందని కవి అద్భుతమైన ఉపమానం ఇస్తున్నారు.

ఇక్కడ వేంకటేశ్వర స్వామివారి శ్యామల దేహకాంతి, అలమేలు మంగమ్మ యొక్క ప్రకాశవంతమైన సౌందర్యం కలిసి ఒక దివ్య దృశ్యాన్ని సృష్టిస్తాయి.

ఈ కీర్తన ఎక్కడ, ఎప్పుడు పాడతారు?

“ఒకపరి కొకపరి కొయ్యారమై” కీర్తన శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామివారి అలంకార సౌందర్యాన్ని ప్రధానంగా వర్ణిస్తుంది. అందువల్ల స్వామివారి అలంకార సేవలు, సంగీత కార్యక్రమాలు, భక్తి గాన కార్యక్రమాలలో ఈ కీర్తనకు ప్రత్యేక ఆకర్షణ ఉంటుంది.

తిరుమల శ్రీవారి ఆలయ సంప్రదాయ సంగీతంలో అన్నమాచార్య సంకీర్తనలకు విశిష్టమైన స్థానం ఉంది. అలాగే అన్నమయ్య జయంతి, ఆధ్యాత్మిక సంగీత కార్యక్రమాలు, దేవాలయ ఉత్సవాలు, భక్తి గాన సభలు వంటి సందర్భాల్లో కూడా ఈ కీర్తనను ఆలపిస్తారు.

కీర్తనలోని మాధుర్యభావం కారణంగా వివాహాలు లేదా శ్రీనివాస–పద్మావతి కల్యాణానికి సంబంధించిన భక్తి కార్యక్రమాల్లో కూడా దీనిని వినడం కనిపిస్తుంది. అయితే ఏ ఆలయంలో ఏ సందర్భంలో పాడాలనే విషయం స్థానిక సంప్రదాయాన్ని బట్టి మారవచ్చు.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

1. ఈ కీర్తన ఏ దేవుడి గురించి?

ఈ కీర్తన ప్రధానంగా శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి దివ్య సౌందర్యాన్ని వర్ణిస్తుంది. చివరి చరణంలో స్వామివారితో పాటు అలమేలు మంగమ్మ దివ్యరూపం కూడా వర్ణించబడుతుంది.

2. ఈ కీర్తన ఎప్పుడు పాడతారు?

శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి అలంకార దర్శనాలు, ఆలయ సంగీత కార్యక్రమాలు, అన్నమాచార్య సంకీర్తన కార్యక్రమాలు, ఆధ్యాత్మిక సభలు మరియు కొన్ని కల్యాణోత్సవ/వివాహ సంబంధిత భక్తి కార్యక్రమాల్లో ఈ కీర్తనను ఆలపిస్తారు. స్థానిక ఆలయ సంప్రదాయాన్ని బట్టి సందర్భం మారవచ్చు.

3. “ఒకపరి కొకపరి కొయ్యారమై” అంటే ఏమిటి?

“ఒకపరి కొకపరి” అంటే ఒక్కో విధంగా, ప్రతిసారి కొత్తగా అని భావం. “కొయ్యారమై” అంటే అందంగా, సొగసుగా, మనోహరంగా. మొత్తంగా పల్లవి భావం—శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామివారి ముఖం ప్రతి క్షణం కొత్త కొత్త అందాలతో వికసిస్తున్నట్లు కనిపిస్తోంది అని.

“ఒకపరి కొకపరి కొయ్యారమై” కీర్తనలో అన్నమాచార్యులు శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామివారి దివ్య సౌందర్యాన్ని ఒక చిత్రకారుడిలా మన కళ్లముందు నిలుపుతారు. కర్పూరపు తెల్లదనం, చంద్రుని వెన్నెల, పునుగు పరిమళం, ఆభరణాల మెరుపు, అలమేలు మంగమ్మతో కూడిన దివ్య దంపతుల రూపం—ప్రతి దృశ్యం భక్తి, సౌందర్యం, మాధుర్యంతో నిండి ఉంటుంది.

ఈ కీర్తనను చదివేటప్పుడు ప్రతి పదం వెనుక ఉన్న దృశ్యాన్ని మనసులో ఊహించుకుంటే, అది కేవలం ఒక పాటగా కాకుండా శ్రీవారి దివ్య దర్శనానుభూతిగా మారుతుంది. అదే అన్నమాచార్యుల పదసంపదలోని గొప్పతనం.