రచన: అన్నమాచార్య

రాగం:అట్టతాళం

పరిచయం

అన్నమాచార్య కీర్తనల్లో శ్రీ వేంకటేశ్వరుడిపై ఉన్న అనన్య భక్తి, శరణాగతి, ఆత్మీయత ఎంతో ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తాయి. “పొడగంటిమయ్య మిమ్ము పురుషోత్తమా” కూడా అలాంటి మధురమైన సంకీర్తన. ఇందులో అన్నమయ్య తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వరుడిని కేవలం దేవుడిగా మాత్రమే కాకుండా, కులదైవం, నిధి, కాలమేఘం, పారిజాతం, చింతామణి, కామధేను, దివ్యౌషధం, ప్రాణబంధువు వంటి అనేక రూపాల్లో దర్శించాడు.

“పొడగంటిమయ్య” అనే పదంలోనే స్వామివారిని చూడాలనే భక్తుని ఆతురత వ్యక్తమవుతుంది. సుమారు 15వ శతాబ్దానికి చెందిన అన్నమాచార్య తిరుమల శ్రీవారిని కేంద్రంగా చేసుకుని వేలాది సంకీర్తనలు రచించారు. ఈ కీర్తన కూడా ఆయన వేంకటేశ్వర భక్తి పరంపరలోని మధురమైన ఉదాహరణగా భావించవచ్చు. ఖచ్చితమైన రచనా సంవత్సరం నిర్ధారించబడలేదు; అందువల్ల దీనిని అన్నమయ్య కాలమైన 15వ శతాబ్దపు భక్తి సాహిత్య సందర్భంలో చూడటం సముచితం.

ఈ కీర్తన ప్రత్యేకత ఏమిటంటే—భక్తుడు తన కోరికలను మాత్రమే అడగడం లేదు. “నీవే మా ఆశ్రయం, నీవే మా రక్షణ, నీవే మా బంధువు” అనే సంపూర్ణ శరణాగతి భావాన్ని వ్యక్తం చేస్తున్నాడు.

పూర్తి సాహిత్యం

పల్లవి

పొడగంటిమయ్య మిమ్ము పురుషోత్తమా మమ్ము
నెడయకవయ్య కోనేటి రాయడా ||

చరణం 1

కోరిమమ్ము నేలినట్టి కులదైవమా, చాల
నేరిచి పెద్దలిచ్చిన నిధానమా |
గారవించి దప్పిదీర్చు కాలమేఘమా, మాకు
చేరువజిత్తములోని శ్రీనివాసుడా ||

చరణం 2

భావింప గైవసమైన పారిజాతమా, మమ్ము
చేవదేర గాచినట్టి చింతామణీ |
కావించి కోరికలిచ్చే కామధేనువా, మమ్ము
తావై రక్షించేటి ధరణీధరా ||

చరణం 3

చెడనీక బ్రతికించే సిద్ధమంత్రమా, రోగా
లడచి రక్షించే దివ్యౌషధమా |
బడిబాయక తిరిగే ప్రాణబంధుడా, మమ్ము
గడియించినట్టి శ్రీ వేంకటనాథుడా ||

పద అర్థాలు

పల్లవి భావం

భక్తుడు శ్రీనివాసుడిని ఎంతో ఆప్యాయంగా పిలుస్తున్నాడు. “ఓ పురుషోత్తమా! ఓ కోనేటి రాయడా! మమ్మల్ని అనుగ్రహ దృష్టితో చూడవయ్యా. మమ్మల్ని విడిచిపెట్టవయ్యా” అని వేడుకుంటున్నాడు.

ఇక్కడ దర్శనం అనేది కేవలం స్వామివారి రూపాన్ని కళ్లతో చూడటం కాదు. భగవంతుని కరుణాదృష్టి భక్తుడిపై పడాలని కోరుకోవడం. “నెడయకవయ్య” అనే ప్రార్థనలో స్వామి తమను విడిచి దూరం కాకూడదనే భక్తుని ఆర్తి కనిపిస్తుంది.

మొదటి చరణం భావం

“కోరిమమ్ము నేలినట్టి కులదైవమా”

మమ్మల్ని స్వీకరించి, పాలించి, కాపాడుతున్న మా కులదైవమా అని భక్తుడు స్వామిని సంబోధిస్తున్నాడు.

“చాల నేరిచి పెద్దలిచ్చిన నిధానమా”

తరతరాలుగా పెద్దలు మనకు అందించిన అత్యంత విలువైన సంపద స్వామివారి భక్తి. భౌతిక సంపదలు కాలంతో పోవచ్చు; కానీ పూర్వీకులు అందించిన దైవభక్తి అనే నిధి తరతరాలకు నిలిచిపోతుంది.

“గారవించి దప్పిదీర్చు కాలమేఘమా”

ఎండిపోయిన భూమికి వర్షమేఘం ఎలా జీవాన్ని ఇస్తుందో, అలాగే స్వామివారి కరుణ భక్తుని హృదయానికి శాంతిని ఇస్తుంది. భక్తుని ఆధ్యాత్మిక దాహాన్ని తీర్చే కరుణామేఘం శ్రీనివాసుడు.

“మాకు చేరువజిత్తములోని శ్రీనివాసుడా”

మా హృదయంలో ఎప్పుడూ దగ్గరగా ఉండే శ్రీనివాసుడా అని అంటున్నాడు. అంటే స్వామి తిరుమల కొండపై మాత్రమే కాకుండా భక్తుని హృదయంలో కూడా నివసిస్తున్నాడు.

రెండవ చరణం భావం

ఈ చరణంలో అన్నమయ్య వరుసగా మూడు అద్భుతమైన రూపకాలను ఉపయోగించాడు—పారిజాతం, చింతామణి, కామధేను.

భక్తుడు తన మనసులో భావించగలిగిన దివ్యమైన పారిజాతం స్వామివాడే. తనను కాపాడే చింతామణి కూడా ఆయనే. కోరిన సత్కోరికలను ప్రసాదించే కామధేను కూడా ఆయనే.

ఇక్కడ “కోరికలిచ్చే” అనే భావాన్ని కేవలం భౌతిక కోరికల నెరవేర్పుగా చూడకూడదు. భక్తునికి నిజంగా అవసరమైన శాంతి, ధైర్యం, జ్ఞానం, భక్తి, రక్షణ, మోక్షమార్గం వంటి దైవానుగ్రహాలను ప్రసాదించేవాడే శ్రీనివాసుడు.

“మమ్ము తావై రక్షించేటి ధరణీధరా” అని చివరగా చెప్పడం ద్వారా, స్వామిని తనకు ఆశ్రయంగా, తనను కాపాడే శక్తిగా భక్తుడు అంగీకరిస్తున్నాడు.

మూడవ చరణం భావం

చివరి చరణంలో అన్నమయ్య భక్తి భావాన్ని మరింత గాఢం చేశాడు.

“చెడనీక బ్రతికించే సిద్ధమంత్రమా”

జీవితంలో ఎన్నో కష్టాలు వచ్చినా, మనసు దిగజారకుండా నిలబెట్టే శక్తి స్వామి స్మరణ. అందుకే శ్రీనివాసుని సిద్ధమంత్రంతో పోల్చుతున్నాడు.

“రోగాలడచి రక్షించే దివ్యౌషధమా”

మనిషికి శరీర రోగాలే కాకుండా భయం, బాధ, నిరాశ, ఆందోళన వంటి అనేక అంతరంగ కష్టాలు ఉంటాయి. వాటికి దైవస్మరణ ఒక దివ్యౌషధంలా పనిచేస్తుందని భక్తి దృష్టిలో భావం.

“బడిబాయక తిరిగే ప్రాణబంధుడా”

ఎప్పుడూ విడిచిపెట్టకుండా వెంట ఉండే అత్యంత సన్నిహిత బంధువు స్వామివాడే.

చివరగా—

“మమ్ము గడియించినట్టి శ్రీ వేంకటనాథుడా”

మమ్మల్ని కాపాడి, రక్షణలో ఉంచిన శ్రీ వేంకటనాథుడా అని సంపూర్ణ శరణాగతితో ముగుస్తుంది.

ఎక్కడ పాడుతారు?

“పొడగంటిమయ్య” వంటి అన్నమయ్య సంకీర్తనలు శ్రీ వేంకటేశ్వరుని ఆరాధనలో ప్రత్యేక స్థానం పొందాయి. తిరుమల–తిరుపతి భక్తి సంప్రదాయంలో, ఆలయ సంగీత కార్యక్రమాల్లో, భజనల్లో, ఆధ్యాత్మిక సంగీత సభల్లో ఇలాంటి కీర్తనలను ఆలపిస్తారు.

శ్రీనివాసుడిని కులదైవంగా భావించే కుటుంబాలు, భక్తి కార్యక్రమాలు, వ్రతాలు, శుభకార్యాల సందర్భాల్లో కూడా ఈ కీర్తనను భక్తితో పాడవచ్చు. ముఖ్యంగా శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి కల్యాణోత్సవాలు, భజన కార్యక్రమాలు, అన్నమయ్య జయంతి/స్మారక సంగీత కార్యక్రమాలు వంటి సందర్భాల్లో అన్నమయ్య కీర్తనలకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఉంటుంది.

ఈ కీర్తనకు వేర్వేరు సంగీత బాణీలు, గానశైలుల్లో ప్రదర్శనలు వినిపిస్తాయి. అన్నమయ్య పదాల సరళత వల్లే ఇవి శాస్త్రీయ సంగీత వేదికపైనైనా, సామూహిక భజనలోనైనా సహజంగా కలిసిపోతాయి.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

1. “పొడగంటిమయ్య మిమ్ము” కీర్తన ఏ దేవుడి గురించి?

ఈ కీర్తన తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి గురించి. ఇందులో ఆయనను పురుషోత్తముడు, కోనేటి రాయడు, శ్రీనివాసుడు, వేంకటనాథుడు వంటి నామాలతో అన్నమయ్య స్తుతించాడు.

2. ఈ కీర్తన ఎప్పుడు పాడుతారు?

శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి ఆరాధన, భజనలు, అన్నమయ్య సంకీర్తన కార్యక్రమాలు, ఆలయ సంగీత కార్యక్రమాలు, శుభకార్యాలు మరియు భక్తి సమావేశాల్లో పాడవచ్చు. కీర్తనలోని రక్షణ, శరణాగతి, దైవానుగ్రహం అనే భావాల వల్ల ఏ భక్తి సందర్భానికైనా ఇది చక్కగా సరిపోతుంది.

3. ఈ కీర్తనలో అన్నమయ్య శ్రీనివాసుడిని దేనితో పోల్చాడు?

అన్నమయ్య శ్రీనివాసుడిని కులదైవం, నిధానం, కాలమేఘం, పారిజాతం, చింతామణి, కామధేను, ధరణీధరుడు, సిద్ధమంత్రం, దివ్యౌషధం, ప్రాణబంధువు వంటి అనేక రూపాల్లో వర్ణించాడు. వీటన్నింటి వెనుక ఉన్న ప్రధాన భావం—భక్తునికి శ్రీనివాసుడే సర్వస్వం.

“పొడగంటిమయ్య మిమ్ము” కీర్తన భక్తుని హృదయంలోని ఒక సరళమైన కానీ గాఢమైన కోరికను వ్యక్తం చేస్తుంది—“స్వామీ! మమ్మల్ని చూడు, మమ్మల్ని విడువకు, మమ్మల్ని కాపాడు.”

కులదైవంగా మొదలైన శ్రీనివాసుని స్తుతి, పారిజాతం–చింతామణి–కామధేను వంటి దివ్య రూపకాల ద్వారా విస్తరించి, చివరికి ప్రాణబంధువు అనే అత్యంత ఆత్మీయమైన భావానికి చేరుతుంది. అందుకే ఈ కీర్తనను విన్నప్పుడు మనకు ఒక దేవుణ్ణి స్తుతిస్తున్న భావం మాత్రమే కాకుండా, మనతో ఎప్పుడూ ఉండే ఒక ఆత్మీయమైన దైవబంధువును పిలుస్తున్న అనుభూతి కలుగుతుంది.