రచన: తాళ్లపాక అన్నమాచార్యులు

పరిచయం

“రాధామాధవరతిచరితమితి – బోధావహం శ్రుతిభూషణమ్” అనేది తాళ్లపాక అన్నమాచార్యుల ప్రత్యేకమైన సంస్కృత శృంగార–భక్తి రచన. ఇందులో రాధాదేవి, మాధవుడైన శ్రీకృష్ణుని మధ్య ఉన్న ప్రేమానుభూతిని కవి అత్యంత సున్నితమైన కవితా భాషలో చిత్రించారు. కీర్తన చివరలో “శ్రీవేంకటగిరి దేవోయం” అని చెప్పడం ద్వారా రాధామాధవుల దివ్యప్రేమను శ్రీవేంకటేశ్వరుని తత్త్వంతో అనుసంధానిస్తారు.

అన్నమాచార్యులు క్రీ.శ. 1408–1503 మధ్య జీవించిన మహాకవి, వాగ్గేయకారుడు. తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం కూడా ఆయనను శ్రీ వేంకటేశ్వరునిపై వేలాది సంకీర్తనలు రచించిన మహనీయునిగా పేర్కొంటుంది.

ఈ కీర్తనను సుమారు 15వ శతాబ్దానికి చెందిన అన్నమయ్య రచనా సంప్రదాయంలో చూడాలి. ఇందులోని శృంగార వర్ణన సాధారణ లౌకిక ప్రేమకథగా మాత్రమే కాకుండా, జీవాత్మ–పరమాత్మల మధ్య ఏకత్వాన్ని సూచించే మాధుర్యభావ భక్తిగా కూడా అర్థం చేసుకోవచ్చు. అన్నమయ్య సాహిత్యంలో శృంగారంతో పాటు ఆధ్యాత్మిక భావనకు కూడా విశిష్ట స్థానం ఉంది.

పూర్తి సాహిత్యం
పల్లవి

రాధామాధవరతిచరితమితి
బోధావహం శ్రుతిభూషణమ్ ||

చరణం 1

గహనే ద్వావపి గత్వా గత్వా
రహసి రతిం ప్రేరయతి సతి |
విహరతస్తదా విలసంతౌ
విహతగృహాశౌ వివశౌ తౌ ||

చరణం 2

లజ్జాశభళ విలాసలీలయా
కజ్జలనయన వికారేణ |
హృజ్జావ్యవనహిత హృదయా రతి
స్సజ్జా సంభ్రమచపలా జాతా ||

చరణం 3

పురతో యాంతం పురుషం వకుళైః
కురంటకైర్వా కుటజైర్వా |
పరమం ప్రహరతి పశ్చాల్లగ్నా-
గిరం వినాసి వికిరతి ముదమ్ ||

చరణం 4

హరి సురభూరుహ మారోహతీవ
చరణేన కటిం సంవేష్ట్య |
పరిరంచణ సంపాదితపులకై
స్సురుచిర్జాతా సుమలతికేవ ||

చరణం 5

విధుముఖదర్శన వికళితలజ్జా-
త్వధరబింబఫలమాస్వాద్య |
మధురోపాయనమార్గేణ కుచౌ
నిధివద త్వా నిత్యసుఖమితా ||

చరణం 6

సురుచిరకేతక సుమదళ నఖరై-
ర్వరచిబుకం సా పరివృత్య |
తరుణిమసింధౌ తదీయదృగ్జల-
చరయుగళం సంసక్తం చకార ||

చరణం 7

వచన విలాసైర్వశీకృత తం
నిచులకుంజ మానితదేశే |
ప్రచురసైకతే పల్లవశయనే-
రచితరతికళా రాగేణాస ||

చరణం 8

అభినవకల్యాణాంచితరూపా-
వభినివేశ సంయతచిత్తౌ |
బభూవతు స్తత్పరౌ వేంకట
విభునా సా తద్విధినా సతయా ||

చరణం 9

సచ లజ్జావీక్షణో భవతి తం
కచభరాం గంధం ఘ్రాపయతి |
నచలతిచేన్మానవతీ తథాపి
కుచసంగాదనుకూలయతి ||

చరణం 10

అవనతశిరసాప్యతి సుభగం
వివిధాలాపైర్వివశయతి |
ప్రవిమల కరరుహరచన విలాసై
ర్భువనపతి తం భూషయతి ||

చరణం 11

లతాగృహమేళనం నవసై
కతవైభవ సౌఖ్యం దృష్ట్వా |
తతస్తతశ్చరసౌ కేలీ-
వ్రతచర్యాం తాం వాంఛంతౌ |

చరణం 12

వనకుసుమ విశదవరవాసనయా-
ఘనసారరజోగంధైశ్చ |
జనయతి పవనే సపది వికారం-
వనితా పురుషౌ జనితాశౌ ||

చరణం 13

ఏవం విచరన్ హేలా విముఖ-
శ్రీవేంకటగిరి దేవోయమ్ |
పావనరాధాపరిరంభసుఖ-
శ్రీ వైభవసుస్థిరో భవతి ||

పద అర్థాలు

పదం	అర్థం
రాధా	శ్రీకృష్ణుని ప్రియురాలు; మాధుర్యభక్తికి ప్రతీక
మాధవ	శ్రీకృష్ణుడు; లక్ష్మీపతి అనే అర్థంలో శ్రీహరికీ సంబంధించిన నామం
రతి	ప్రేమానురాగం, గాఢమైన అనురక్తి
చరితం	జరిగిన కథ, చరిత్ర, వృత్తాంతం
బోధావహం	జ్ఞానాన్ని లేదా అవగాహనను కలిగించేది
శ్రుతిభూషణం	వినేవారి చెవులకు అలంకారంలా ఆనందాన్ని ఇచ్చేది
గహనే	దట్టమైన అడవి, ఏకాంత ప్రదేశం
ద్వావపి	ఇద్దరూ కూడా
రహసి	రహస్యంగా, ఏకాంతంలో
విహరంతౌ	విహరిస్తున్న ఇద్దరు
విలాసం	సొగసైన చేష్ట, లీల
విహతగృహాశౌ	గృహ సంబంధమైన ఆలోచనలను విడిచిన వారు
లజ్జా	సిగ్గు
శబల	అనేక భావాలతో కలగలిసిన
కజ్జల నయన	కాటుకతో అలంకరించిన కన్నులు
సంభ్రమం	ఉత్సాహం, ఆతురత, భావోద్వేగం
వకుళ	ఒక సువాసనగల పుష్పవృక్షం
కుటజ	సుగంధభరితమైన ఒక వనపుష్ప వృక్షం
ముదం	ఆనందం
పరిరంభణం	ఆలింగనం
పులక	ఆనందంతో శరీరంపై కలిగే రోమాంచనం
విధుముఖం	చంద్రునివంటి ముఖం
అధరబింబఫలం	బింబఫలంలా ఎర్రగా కనిపించే పెదవులు
కేతక	సువాసనగల ఒక పుష్పం
చిబుకం	గడ్డం / చుబుకం
తరుణిమ	యౌవనం
సైకతం	ఇసుకతో కూడిన ప్రదేశం
పల్లవశయనం	లేత ఆకులతో ఏర్పరచిన శయనం
రతికళ	ప్రేమానురాగానికి సంబంధించిన కళాత్మక భావవ్యక్తీకరణ
అభినవకల్యాణరూపం	నూతన సౌందర్యంతో ప్రకాశించే రూపం
సంయతచిత్తం	ఒకే భావంలో నిలిచిన మనస్సు
మానవతి	సున్నితమైన గౌరవభావం, అలక లేదా సిగ్గు కలిగిన స్త్రీ
కరరుహం	చేతి గోరు
లతాగృహం	తీగలతో ఏర్పడిన సహజమైన ఏకాంత ప్రదేశం
జనితాశ	కోరికను కలిగించినది
పరిరంభసుఖం	ఆలింగనానుభూతిలోని ఆనందం
శ్రీవైభవం	దివ్యమైన మహిమ, ఐశ్వర్యం

భావం

1. రాధా–మాధవుల ఏకాంత విహారం

రాధాదేవి, మాధవుడైన శ్రీకృష్ణుడు ఇద్దరూ దట్టమైన వనంలోకి వెళ్లారు. ఏకాంత ప్రదేశంలో సంచరిస్తూ, ఒకరిపట్ల ఒకరికి ఉన్న ప్రేమను మరింతగా పెంచుకున్నారు. ఇంటి, లోక వ్యవహారాల ఆలోచనలను మరచిపోయి, ప్రేమానుభూతిలో పూర్తిగా లీనమయ్యారు.

భావం: భగవంతునితో భక్తుడికి ఏర్పడే అంతరంగ అనుబంధంలో బాహ్య ప్రపంచం మరచిపోయి, దైవస్మరణలో పూర్తిగా లీనమయ్యే స్థితికి ఇది ప్రతీక.

2. సిగ్గు, చూపులు, ప్రేమ

రాధ ముఖంలో సిగ్గు, కాటుకతో అలంకరించిన కన్నులలో ప్రేమవికారాలు కనిపించాయి. ఆమె హృదయంలో దాగి ఉన్న ప్రేమ, సిగ్గుతో కూడిన భావాలు క్రమంగా బయటపడసాగాయి. ప్రేమ, సంభ్రమం, ఆతురత—అన్నీ కలగలిసి ఆమె మనసును చంచలంగా చేశాయి.

భావం: నిజమైన ప్రేమలో మాటలకన్నా చూపులు, సిగ్గు, మనసులోని స్పందనలు ఎక్కువగా మాట్లాడతాయి.

3. వనంలో ప్రేమక్రీడ

రాధ ముందుకు నడుస్తున్న మాధవుని అనుసరిస్తూ, వకుళ, కురంటక, కుటజ వంటి పుష్పవృక్షాల మధ్య విహరిస్తుంది. ప్రకృతి సౌందర్యం వారి ఆనందాన్ని మరింత పెంచుతుంది. వారి మాటలు, చేష్టలు ఆ వనమంతా ఆనందంతో నింపుతున్నట్లుగా కవి వర్ణిస్తారు.

భావం: ప్రేమికుల ఆనందానికి ప్రకృతి కూడా సహజమైన సహచరిగా మారింది.

4. ఆలింగనంలోని పులకింత

రాధ మాధవుని చేరి, తన చేతులతో ఆయనను ఆలింగనం చేసుకుంటుంది. ఆ ఆలింగనానందంతో ఆమె శరీరం పుష్పలతలా పులకరించి, మరింత సుందరంగా కనిపిస్తుంది.

భావం: రాధకు మాధవుని సాన్నిధ్యం పరమానందాన్ని కలిగిస్తోంది. ఈ పులకింత అంతరంగ ఆనందానికి ప్రతీక.

5. మాధవుని చంద్రవదనం

చంద్రునివంటి మాధవుని ముఖాన్ని చూసినప్పుడు రాధలోని సిగ్గు క్రమంగా తొలగిపోతుంది. ఆయన పెదవుల సౌందర్యాన్ని ఆస్వాదిస్తూ, తన ప్రేమను మరింతగా వ్యక్తం చేస్తుంది. మాధవుని సాన్నిధ్యంలో ఆమెకు అపారమైన ఆనందం కలుగుతుంది.

భావం: ప్రియుని దర్శనం భక్తునిలోని సంకోచాన్ని తొలగించి, సంపూర్ణమైన ఆనందాన్ని కలిగిస్తుంది.

6. ప్రేమలో మరింత చేరువ

కేతక పుష్పదళాలవంటి సున్నితమైన గోళ్లతో రాధ మాధవుని చుబుకాన్ని సున్నితంగా తాకుతుంది. యౌవనమనే సముద్రంలో వారి చూపులు పరస్పరం కలిసిపోతాయి.

భావం: ఇక్కడ కవి రాధా–మాధవుల పరస్పర ప్రేమ, అనురాగం, సాన్నిహిత్యాన్ని అత్యంత కవితాత్మకంగా చిత్రించారు.

7. మధురమైన మాటల మాయ

రాధ తన మధురమైన మాటలతో మాధవుని మనసును ఆకర్షిస్తుంది. నిచుల చెట్లతో కూడిన ఏకాంత కుంజంలో, ఇసుకతో నిండిన ప్రదేశంలో, పచ్చని ఆకులతో ఏర్పడిన శయనంపై వారు ప్రేమానుభూతిలో మునిగిపోతారు.

భావం: ప్రేమలో మధురమైన సంభాషణకు ఎంతో ప్రాధాన్యం ఉంది. మాటలు రెండు హృదయాలను మరింత దగ్గర చేస్తాయి.

8. సంపూర్ణ ప్రేమానుభూతి

రాధా–మాధవులు నూతన సౌందర్యంతో ప్రకాశిస్తూ, తమ మనస్సులను ఒకే భావంలో నిలిపారు. వారి చిత్తాలు పూర్తిగా పరస్పర ప్రేమలో లీనమయ్యాయి.

భావం: రెండు హృదయాలు ఒకే భావంలో ఏకమయ్యే స్థితిని అన్నమయ్య ఇక్కడ చిత్రించారు.

9. రాధ సిగ్గు, అలక

రాధ సిగ్గుతో మాధవుని చూస్తుంది. ఆయన కేశాల సువాసనను ఆస్వాదిస్తుంది. కొన్నిసార్లు అలకతో కదలకుండా ఉన్నప్పటికీ, మాధవుని సాన్నిధ్యం ఆమెను మళ్లీ ఆయనకు అనుకూలంగా చేస్తుంది.

భావం: ప్రేమలో సిగ్గు, అలక, అనురాగం—ఇవన్నీ సహజమైన భావాలుగా కవి చూపించారు.

10. ప్రేమను అలంకారంగా మార్చిన రాధ

రాధ తల వంచి, మధురమైన మాటలతో మాధవుని ఆకర్షిస్తుంది. తన చేతిగోళ్లతో చేసే సున్నితమైన చేష్టల ద్వారా ఆయనను అలంకరిస్తున్నట్లుగా కవి వర్ణిస్తారు.

భావం: రాధకు మాధవుని సాన్నిధ్యమే పరమానందం. తన ప్రతి చర్యను ఆయనకు సమర్పించడంలోనే ఆమె ఆనందాన్ని పొందుతుంది.

11. వనకుంజంలో దివ్య సౌఖ్యం

లతలతో ఏర్పడిన సహజమైన కుంజంలో రాధా–మాధవులు విహరిస్తారు. అక్కడి ప్రకృతి సౌందర్యాన్ని ఆస్వాదిస్తూ, తమ ప్రేమానుభూతిని మరింతగా పెంచుకుంటారు. ఆ వాతావరణమే వారి ప్రేమకు అనుకూలంగా మారుతుంది.

భావం: భక్తుడు భగవంతుని సన్నిధిలో పొందే ప్రశాంతత, ఆనందం, అంతరంగ సౌఖ్యానికి ఈ వనకుంజం ఒక ప్రతీకగా భావించవచ్చు.

12. ప్రకృతి కూడా ప్రేమలో భాగస్వామి

వనంలోని పుష్పాల సువాసనలు, ఘనసార పరిమళాలు గాలిలో వ్యాపించాయి. ఆ పరిమళభరితమైన గాలి రాధా–మాధవుల హృదయాల్లోని ప్రేమను మరింతగా మేల్కొలిపింది.

భావం: ప్రేమికుల భావాలకు ప్రకృతి కూడా స్పందిస్తున్నట్లుగా అన్నమయ్య అద్భుతమైన దృశ్యాన్ని సృష్టించారు.

13. చివరి చరణం – వేంకటేశ్వరుని దివ్య వైభవం

చివరగా అన్నమయ్య ఈ రాధా–మాధవుల దివ్య విహారాన్ని శ్రీవేంకటగిరి దేవుని వైభవంతో అనుసంధానిస్తారు. రాధా–మాధవుల పవిత్ర ఆలింగనానందం ద్వారా వెలిసే దివ్య శ్రీ వైభవం శాశ్వతంగా నిలిచి ఉండాలని కవి భావిస్తున్నారు.

అంతరార్థం: ఈ కీర్తనలోని రాధా–మాధవుల ప్రేమను కేవలం లౌకిక శృంగారంగా కాకుండా మాధుర్యభక్తిగా కూడా చూడవచ్చు. రాధ జీవాత్మకు, మాధవుడు పరమాత్మకు ప్రతీకలుగా భావిస్తే, ఇద్దరి కలయిక జీవాత్మ–పరమాత్మల ఏకత్వానందాన్ని సూచిస్తుంది.

ఎప్పుడు పాడతారు?

ఈ కీర్తనకు సాధారణ భక్తి కీర్తనల మాదిరిగా ఒకే నిర్దిష్ట పండుగకు పరిమితమైన సందర్భం ఉందని చెప్పడం కంటే, అన్నమయ్య సాహిత్య గాన కార్యక్రమాలు, సంగీత కచేరీలు, నృత్యాభినయ కార్యక్రమాలు మరియు శృంగార–మాధుర్యభక్తి ఆధారిత ప్రదర్శనల్లో దీనికి స్థానం ఉందని చెప్పడం సముచితం.

అన్నమయ్య కీర్తనలు తిరుమలలో, తిరుపతిలో జరిగే సంగీత–సాంస్కృతిక కార్యక్రమాల్లో విస్తృతంగా ఆలపించబడుతున్నాయి. TTD ఆధ్వర్యంలో సప్తగిరి సంకీర్తనా గోష్ఠిగానం వంటి కార్యక్రమాలు కూడా నిర్వహించబడుతున్నాయి.

ఈ కీర్తనకు ప్రసిద్ధ గానరూపాల్లో ఎస్. జానకి గారి ఆలాపన కూడా ఒకటి; TTD శ్రీ వేంకటేశ్వర రికార్డింగ్ ప్రాజెక్ట్‌కు సంబంధించిన రికార్డింగ్‌గా ఇది ప్రచారంలో ఉంది.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

1. ఈ కీర్తన ఏ దేవుడి గురించి?

ఈ కీర్తన ప్రధానంగా రాధా–మాధవుల ప్రేమానుభూతి గురించి. అయితే చివరి చరణంలో అన్నమయ్య ఈ దివ్య మాధుర్యాన్ని శ్రీవేంకటగిరి దేవుడైన శ్రీ వేంకటేశ్వరునితో అనుసంధానిస్తారు.

2. అన్నమయ్య ఈ కీర్తన ఎప్పుడు రచించారు?

అన్నమాచార్యులు క్రీ.శ. 1408–1503 మధ్య జీవించారు. కాబట్టి ఈ కీర్తనను సాధారణంగా 15వ శతాబ్దపు అన్నమయ్య రచనా కాలానికి చెందినదిగా పరిగణించవచ్చు. ఖచ్చితమైన రచనా సంవత్సరం మాత్రం అందుబాటులో లేదు.

3. ఈ కీర్తనలో శృంగార వర్ణన ఎందుకు ఉంది?

అన్నమయ్య సాహిత్యంలో శృంగారం కేవలం లౌకిక ప్రేమకు మాత్రమే పరిమితం కాదు. రాధా–మాధవుల పరస్పర ప్రేమ ద్వారా మాధుర్యభక్తి, భక్తుడు–భగవంతుని మధ్య అంతరంగ అనుబంధం, పరమాత్మతో ఏకత్వం వంటి ఆధ్యాత్మిక భావాలను కూడా వ్యక్తం చేయవచ్చు. అందువల్ల ఈ కీర్తనను భక్తి సాహిత్యంలోని శృంగార–ఆధ్యాత్మిక సంప్రదాయంలో చూడాలి.

“రాధామాధవరతిచరితమితి” అన్నమాచార్యుల కవితా వైభవానికి ఒక విశిష్ట ఉదాహరణ. రాధా–మాధవుల ప్రేమను వనం, పుష్పాలు, సుగంధాలు, చంద్రకాంతి, చూపులు, మాటలు వంటి ప్రకృతి మరియు భావ ప్రతీకలతో కవి అద్భుతంగా చిత్రించారు.

అయితే ఈ కీర్తన యొక్క అసలు ప్రత్యేకత చివరలో కనిపిస్తుంది. రాధా–మాధవుల మాధుర్యాన్ని శ్రీవేంకటేశ్వరుని దివ్య వైభవంతో కలిపి, ప్రేమను భక్తికి, భక్తిని పరమాత్మ అనుభూతికి తీసుకెళ్లడం అన్నమయ్య కవిత్వంలోని గొప్పతనం.

అందుకే “రాధామాధవరతిచరితమితి” ఒక ప్రేమకథ మాత్రమే కాదు—ప్రేమను భక్తిగా, భక్తిని దైవానుభూతిగా దర్శించే అన్నమయ్య ఆధ్యాత్మిక కవిత్వానికి ఒక అందమైన ప్రతిరూపం.