రచన: అన్నమాచార్య
రాగం: సింధు భైరవ

పరిచయం

“రంగ రంగ రంగపతి రంగనాధా” అన్న కీర్తనలో అన్నమాచార్యులు శ్రీరంగనాథుని ఆరాధిస్తూ, ఆయన సౌందర్యాన్ని మాత్రమే కాకుండా భక్తునితో ఆయనకు ఉన్న ఆత్మీయమైన అనుబంధాన్ని కూడా చిత్రించారు. శ్రీరంగంలో కావేరీ నదీ తీరాన శేషశయ్యపై పవళించే శ్రీరంగనాథుడే తిరుమల వేంకటాద్రిపై శ్రీనివాసుడిగా వెలసిన పరమాత్మ అని కీర్తనలోని భావం సూచిస్తుంది.

అన్నమాచార్యులు 15వ శతాబ్దానికి చెందిన మహాభక్త కవి. తిరుమల శ్రీవేంకటేశ్వరునిపై వేలాది సంకీర్తనలు రచించిన ఆయన, విష్ణువు యొక్క అనేక రూపాలను ఒకే పరబ్రహ్మ స్వరూపంగా దర్శించారు. అందువల్ల శ్రీరంగనాథుడు, శ్రీనివాసుడు, వేంకటేశ్వరుడు వంటి నామాలు ఆయన కీర్తనల్లో పరస్పరం అనుసంధానమవుతాయి.

సింధు భైరవి రాగంలోని మాధుర్యం, “రంగనాధా శ్రీ రంగనాధా” అనే పునరుక్తి ఈ కీర్తనకు భక్తిరసంతో పాటు మధురమైన గానానుభూతిని ఇస్తాయి.

పూర్తి సాహిత్యం
పల్లవి

రంగ రంగ రంగ పతి రంగనాధా నీ |
సింగారాలె తరచాయ శ్రి రంగ నాధా ||

చరణం 1

పట్ట పగలే మాతో పలుచగ నవ్వేవు |
ఒట్టులేల టలిగిరించు వడి నీ మాటలు వింటె |
రట్టడివి మేరమీరకు రంగనాధా |
రంగనాధా శ్రీ రంగనాధా ||

చరణం 2

కావేటి రంగమున కాంతపై పాదాలు సాచి |
రావు పోవు ఎక్కడికి రంగ నాధా |
శ్రీ వేంకటాద్రి మీద చేరి నను కూడితివి |
ఏవల చూచిన నీవేయిట రంగనాధా ||

రంగనాధా శ్రీ రంగనాధా

పద అర్థాలు

పదం	అర్థం
రంగ	శ్రీరంగ క్షేత్రాన్ని సూచించే నామం; విష్ణువు యొక్క శ్రీరంగనాథ స్వరూపం
రంగపతి	శ్రీరంగానికి ప్రభువు; శ్రీరంగనాథుడు
రంగనాథా	శ్రీరంగానికి నాథుడైన శ్రీమహావిష్ణువు
సింగారాలు	అలంకారాలు, సౌందర్యభూషణాలు, శృంగార సౌందర్యం
పలుచగ	మృదువుగా, సున్నితంగా, సౌమ్యంగా
నవ్వేవు	చిరునవ్వు చిందించేవాడివి
ఒట్టు	ప్రమాణం, మాటకు కట్టుబాటు అనే భావం; సందర్భానుసారం గంభీరమైన మాట లేదా వాగ్దానం
వడి	వేగంగా, వెంటనే లేదా తీరుగా అనే భావాన్ని సందర్భానుసారం ఇస్తుంది
రట్టడివి	చనువుగా పలికేవాడివి, ఆత్మీయంగా వ్యవహరించేవాడివి అనే భావసూచన
మేర	హద్దు, పరిమితి
కావేటి	కావేరీ నదికి సంబంధించినది
కావేటి రంగము	కావేరీ నది మధ్యనున్న శ్రీరంగ క్షేత్రం
కాంత	ప్రియురాలు, సహధర్మచారిణి; ఇక్కడ శ్రీమహాలక్ష్మీదేవి భావం
పాదాలు సాచి	పాదాలను చాపి, విశ్రాంతిగా శయనించి
వేంకటాద్రి	తిరుమల కొండ; వేంకటాచలం
చేరి	చేరి, కొలువై
కూడితివి	కలిశావు, నాకు చేరువయ్యావు
ఏవల చూచిన	ఏ వైపు చూసినా, ఎక్కడ చూసినా
నీవేయిట	నీవే ఉన్నావు, కనిపించేది నీవే అనే భావం

పల్లవి – భావం

హొయలు ఒలికే శ్రీ రంగనాథా! నీ శృంగార చేష్టలు, అందాలు రోజురోజుకూ మితిమీరిపోతున్నాయి. నీ అల్లరిని వర్ణించడం నావరం కాదు.

మొదటి చరణం – భావం

పట్టపగలే నలుగురి మధ్య నన్ను చూసి చులకనగా నవ్వుతావు. మళ్ళీ ఆ తర్వాత ఏమీ తెలియనట్లు ఒట్లు వేస్తావు. నీ మాటలతో నన్ను అలిగేలా చేయడంలో నువ్వు మహా నేర్పరివి (రట్టడివి). అయినప్పటికీ నీ హద్దులు మీరి ప్రవర్తించకు సుమా, రంగనాథా!

రెండవ చరణం – భావం

కావేరీ నది ఒడ్డున ఉన్న శ్రీరంగక్షేత్రంలో నీ భార్యపై పాదాలు చాచి విశ్రాంతి తీసుకునే నీవు, ఇక ఇక్కడి నుండి ఎక్కడికి వెళ్ళగలవు? నా హృదయమే నీ నిలయం. అంతేకాదు, శ్రీవేంకటాద్రిపై నన్ను చేరి నాలో ఐక్యమయ్యావు. నువ్వు ఎటువైపు చూసినా, ఈ సృష్టిలో ఏ మూలకు వెళ్ళినా నీవే నాకు కనిపిస్తున్నావు; నీ రూపమే నవదిశలా వ్యాపించి ఉంది.

సందర్భం – ఎక్కడ పాడుతారు?

“రంగ రంగ రంగపతి రంగనాధా” వంటి శ్రీరంగనాథుని కీర్తనలు విష్ణు ఆలయాల్లో, శ్రీరంగనాథుని ఆరాధన సందర్భాల్లో, భక్తి సంగీత కార్యక్రమాల్లో ఆలపించడానికి అనుకూలమైనవి.

అన్నమాచార్య సంకీర్తనల సంప్రదాయంలో ఈ పాటను కచేరీలు, ఆలయ సంగీత కార్యక్రమాలు, భజన కార్యక్రమాల్లో కూడా ఆలపించవచ్చు. సింధు భైరవి రాగం దీనికి మృదువైన, భక్తిరసపూరితమైన గాన వాతావరణాన్ని అందిస్తుంది.

ఇది ప్రత్యేకంగా ఒకే పండుగకు పరిమితమైన కీర్తనగా కాకుండా శ్రీరంగనాథ–శ్రీనివాస తత్త్వాన్ని స్మరించే భక్తిగీతంగా చూడటం సముచితం.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

1. ఈ కీర్తన ఏ దేవుడి గురించి?

ఈ కీర్తన ప్రధానంగా శ్రీరంగనాథ స్వామి గురించి. అయితే చివరి చరణంలో శ్రీరంగనాథుడిని తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వరునితో ఏకరూపంగా దర్శించిన భావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.

2. ఈ కీర్తన ఎప్పుడు పాడతారు?

శ్రీరంగనాథుని ఆరాధన, విష్ణు ఆలయ భక్తి కార్యక్రమాలు, అన్నమాచార్య సంకీర్తన కార్యక్రమాలు, భజనలు మరియు సంగీత కచేరీలలో పాడవచ్చు. ఇది ఒకే పండుగకు పరిమితమైన కీర్తన కాదు.

3. “కావేటి రంగము” అంటే ఏమిటి?

“కావేటి” అంటే కావేరీ నది. “కావేటి రంగము” అంటే కావేరీ నది మధ్యలో ఉన్న ప్రసిద్ధ శ్రీరంగ క్షేత్రం. అక్కడ శేషశయ్యపై పవళించే శ్రీరంగనాథుని రూపాన్ని అన్నమాచార్యులు ఈ కీర్తనలో స్మరిస్తున్నారు.

“రంగ రంగ రంగపతి రంగనాధా” కీర్తనను ఒకసారి ఆలకిస్తే ముందుగా వినిపించేది రంగనాథుని నామమాధుర్యం. కొంచెం లోతుగా భావిస్తే కనిపించేది ఆయన దివ్యసౌందర్యం. ఇంకా లోతుగా వెళ్తే శ్రీరంగం నుంచి తిరుమల వరకు విస్తరించిన ఒకే పరమాత్మ స్వరూపం దర్శనమిస్తుంది.

కావేరీ తీరంలోని శ్రీరంగంలో శయనించే రంగనాథుడైనా, వేంకటాద్రిపై నిలిచే శ్రీనివాసుడైనా, భక్తుని హృదయంలో అనుభూతి చెందేది అదే దివ్యచైతన్యం.

అందుకే అన్నమాచార్యుల నోట వినిపించే ఆ మధురమైన పిలుపు—

“రంగనాధా… శ్రీ రంగనాధా…”

అనే నామస్మరణగా మాత్రమే కాకుండా, “ఎక్కడ చూసినా నీవే” అనే అద్వితీయమైన భక్తానుభూతిగా మన హృదయంలో నిలిచిపోతుంది.