అన్నమయ్య కీర్తన ఏలే ఏలే మరదలా

రచన: అన్నమాచార్య

పరిచయం

అన్నమాచార్య సంకీర్తనల్లో భక్తి, శృంగారం, ఆధ్యాత్మికత, మానవీయ భావోద్వేగాలు ఎంతో సహజంగా కలిసిపోతాయి. అలాంటి ప్రత్యేకమైన భావప్రకటన కనిపించే కీర్తనల్లో “ఏలే యేలే మరదలా చాలుజాలు” ఒకటి. ఈ కీర్తనలో నాయిక తన ప్రియుడైన బావతో చిలిపిగా, అలకగా, ప్రేమతో మాట్లాడుతున్నట్లు భావం కనిపిస్తుంది. ఇక్కడి బావ భావనను శ్రీ వేంకటేశ్వరునితో అనుసంధానించే శ్రీవైష్ణవ భక్తి సంప్రదాయంలో చూడవచ్చు.

ఈ కీర్తనలోని సంభాషణ సాధారణ కుటుంబ సంబంధాల భాషలా అనిపించినప్పటికీ, అంతర్లీనంగా ఇది జీవాత్మ–పరమాత్మల మధ్య ప్రేమానురాగ సంబంధాన్ని సూచించే మాధుర్యభక్తి భావానికి దగ్గరగా ఉంటుంది. అన్నమాచార్యుడు 15వ శతాబ్దంలో, తిరుమల శ్రీవేంకటేశ్వరుని ఆరాధనకు కేంద్రంగా తన అనేక సంకీర్తనలను రచించాడు. అందువల్ల ఈ కీర్తనను కూడా ఆయన కాలానికి చెందిన 15వ శతాబ్దపు సంకీర్తనా సంప్రదాయంలో చూడవచ్చు.

అన్నమయ్య ప్రత్యేకత ఏమిటంటే, గొప్ప తాత్త్విక భావాలను కూడా సామాన్య ప్రజలకు అర్థమయ్యే ఇంటి మాటలు, చిలిపి సంభాషణలు, ప్రేమ, అలక, సరసం వంటి సహజమైన భాషలో చెప్పడం. ఈ కీర్తన అందుకు మంచి ఉదాహరణ.

పూర్తి సాహిత్యం
పల్లవి

ఏలే యేలే మరదలా చాలుజాలు |
చాలును చాలు నీతోడి సరసంబు బావ ||

చరణం 1

గాటపు గుబ్బలు గదలగ గులికేవు |
మాటల దేటల మరదలా |
చీటికి మాటికి జెనకేవే వట్టి |
బూటకాలు మానిపోవే బావ ||

చరణం 2

అందిందె నన్ను నదలించి వేసేవు |
మందమేలపు మరదలా |
సందుకో దిరిగేవి సటకారివో బావ |
పొందుగాదిక బోవే బావ ||

చరణం 3

చొక్కపు గిలిగింతల చూపుల నన్ను |
మక్కువ సేసిన మరదలా |
గక్కున నను వేంకటపతి కూడితి |
దక్కించుకొంటివి తగులైతి బావ ||

పద అర్థాలు

పదం	అర్థం
ఏలే యేలే	ఏమిటి, ఎందుకు ఇలా చేస్తున్నావు అనే చిలిపి/అలకతో కూడిన సంబోధన
మరదలా	మరదలిని సంబోధించే పదం; ఇక్కడ ప్రేమతో కూడిన సంభాషణలో ఉపయోగించిన సంబోధన
చాలుజాలు	ఇక చాలు, ఇక ఆపుము
సరసంబు	సరసం, ప్రేమతో కూడిన చిలిపి వ్యవహారం లేదా రసభరితమైన సంభాషణ
బావ	ప్రియుడిని లేదా బంధుత్వ సంబంధంలోని బావను సూచించే పదం; ఇక్కడ ప్రేమసంబంధ సంబోధనగా భావించవచ్చు
గాటపు	గాఢమైన, బలమైన, తీవ్రమైన
గుబ్బలు	గుండ్రని/ఉబ్బిన భాగాలు; సందర్భానుసారం స్త్రీ సౌందర్యాన్ని సూచించే పదప్రయోగం
గదలగ	కదలగా, కదిలిస్తూ
గులికేవు	చిలిపిగా కదిలేవు/ఆకర్షించేలా ప్రవర్తించేవు
మాటల దేటలు	మాటల తీరు, మాటలలోని చురుకుదనం
చీటికి మాటికి	ప్రతి చిన్న విషయానికీ
జెనకేవు	వెటకారం చేయడం, చిలిపిగా ఆటపట్టించడం
బూటకాలు	నాటకాలు, కపటమైన మాటలు లేదా నటన
మానిపోవే	ఆపేయి, ఇక చేయవద్దు
అందిందె	అందగానే, అవకాశం దొరికిన వెంటనే
నదలించి	నన్ను కదిలించి, ఇబ్బంది పెట్టి లేదా చలింపజేసి
మందమేలపు	మందమైన/నెమ్మదైన అలవాటు లేదా ప్రవర్తన; సందర్భానుసారం చిలిపి మందలింపు
సందుకో	సందు చూసుకుని, అవకాశం దొరికినప్పుడల్లా
సటకారి	చురుకైనవాడు, వేగంగా వ్యవహరించేవాడు; సందర్భంలో చిలిపి స్వభావం
పొందుగాదు	సరిగా సరిపోదు, అనుకూలంగా లేదు
చొక్కపు	చక్కని, సొగసైన, ఆకర్షణీయమైన
గిలిగింతలు	నవ్వు తెప్పించే చిలిపి స్పర్శలు/ఆటపట్టింపులు
మక్కువ	ప్రేమ, అభిమానం, ఆకర్షణ
గక్కున	ఒక్కసారిగా, వెంటనే
వేంకటపతి	తిరుమల శ్రీవేంకటేశ్వరుడు; వేంకటగిరికి ప్రభువు
కూడితి	కలిశాను, చేరాను
దక్కించుకొంటివి	తనవారిగా చేసుకున్నావు, స్వాధీనం చేసుకున్నావు
తగులైతి	అంటుకున్నాను, పూర్తిగా అనురక్తురాలినయ్యాను

పల్లవి భావం

నాయిక తన ప్రియుడైన బావతో చిలిపిగా, అలకతో మాట్లాడుతూ — “ఏమిటి ఇలా నన్ను ఆటపట్టిస్తున్నావు? ఇక చాలు. నాతో నీవు చేస్తున్న ఈ సరసాలు, చిలిపి చేష్టలు ఇక చాలును” అని అంటోంది. పైకి కోపంగా, విసుగుగా మాట్లాడుతున్నట్లు కనిపించినా, ఆమె మాటల్లో ప్రేమ, అనురాగం, చిలిపితనం అంతర్లీనంగా ఉన్నాయి.

మొదటి చరణం – భావం

నాయిక తన బావ చేసే చిలిపి చేష్టలను గురించి అలకగా చెబుతోంది. అతని ఆకర్షణీయమైన హావభావాలు, చురుకైన మాటలు తనను పదేపదే ఆటపట్టిస్తున్నాయని అంటోంది. ప్రతి చిన్న విషయానికీ తనతో మాట కలిపి, వెటకారం చేస్తూ, చిలిపిగా ఇబ్బంది పెడుతున్నాడని చెబుతూ — “ఈ బూటకపు నటనలు, ఆటపట్టింపులు ఇక మానేయి” అని కోరుతోంది.

ఇందులో కోపం కంటే ప్రేమతో కూడిన అలక ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది.

రెండవ చరణం – భావం

నాయిక తన బావ తనకు అవకాశం దొరికినప్పుడల్లా దగ్గరకు వచ్చి తనను కదిలిస్తూ, చిలిపిగా ఆటపట్టిస్తున్నాడని చెబుతోంది. ఎప్పుడు సందు దొరికినా తన దగ్గరకు వచ్చి సరసం చేయడం అతని అలవాటైపోయిందని అంటోంది.

అందుకే “ఇలా ప్రతిసారీ నన్ను ఆటపట్టించడం సరికాదు, ఇక ఇక్కడి నుంచి వెళ్లు” అన్నట్లుగా చిలిపి అలకను వ్యక్తం చేస్తోంది. అయితే ఈ మాటల వెనుక కూడా అతనిపై ఉన్న ఆకర్షణ, మక్కువ స్పష్టంగా తెలుస్తాయి.

మూడవ చరణం – భావం

చివరి చరణంలో నాయిక తన మనసులోని అసలు భావాన్ని వెల్లడిస్తోంది. బావ చూపులు, అతని చిలిపి చేష్టలు, ప్రేమతో కూడిన గిలిగింతలు తన మనసును పూర్తిగా ఆకర్షించాయని చెబుతోంది.

చివరికి వేంకటపతి తనను చేరి, తనవారిగా చేసుకున్నాడని అంటోంది. ఆయనపై తనకు అంతటి మక్కువ ఏర్పడిందని, ఆయన ప్రేమకు పూర్తిగా అంకితమైపోయానని భావం.

భక్తి దృష్టితో చూస్తే, ఇక్కడ వేంకటపతి అంటే శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు. నాయిక–నాయక భావం ద్వారా భక్తురాలు తనను జీవాత్మగా భావించి, శ్రీహరిపై కలిగిన సంపూర్ణ ప్రేమను వ్యక్తం చేస్తోంది. చివరికి భగవంతుని ప్రేమలో పూర్తిగా లీనమై, ఆయనకు తనను తాను అర్పించుకున్న స్థితి ఈ చరణంలో వ్యక్తమవుతుంది.

మొత్తం కీర్తన భావం

ఈ కీర్తన పైకి చూస్తే ప్రియుడితో నాయిక చేసే చిలిపి సరసం, అలక, ప్రేమ సంభాషణలా ఉంటుంది. కానీ అంతర్లీనంగా అన్నమయ్య దీనిని మాధుర్యభక్తిగా మలిచాడు. మొదట “ఇక చాలు” అని అలక చూపించే నాయిక, చివరికి వేంకటపతి ప్రేమకు పూర్తిగా లొంగిపోయి, ఆయనతో ఏకమవుతుంది.

అంటే, అలకతో ప్రారంభమైన ప్రేమ చివరకు సంపూర్ణ శరణాగతిగా మారుతుంది — ఇదే ఈ కీర్తనలోని ప్రధాన భావసారం.

సందర్భం – ఎక్కడ పాడుతారు?

ఈ కీర్తనలోని నాయికా–నాయక భావం కారణంగా ఇది సంగీత, నృత్య ప్రదర్శనలకు కూడా అనుకూలంగా ఉంటుంది. ముఖ్యంగా అన్నమాచార్య సంకీర్తనలను ఆధారంగా చేసుకున్న కచేరీలు, హరికథలు, భక్తి సంగీత కార్యక్రమాలు, నృత్య రూపకాల్లో ఇలాంటి కీర్తనలకు ప్రత్యేక స్థానం ఉంది.

శ్రీ వేంకటేశ్వరుని ఆరాధనకు సంబంధించిన కార్యక్రమాల్లో అన్నమయ్య సంకీర్తనలు విస్తృతంగా ఆలపించబడతాయి. అయితే ఈ నిర్దిష్ట కీర్తనను ఒక ప్రత్యేక వార్షిక ఉత్సవానికి మాత్రమే పరిమితం చేసి చెప్పడం కంటే, అన్నమయ్య సంకీర్తనా గానం, భక్తి సంగీతం, నృత్య ప్రదర్శనల సందర్భంలో చూడటం సముచితం.

ఈ కీర్తనను కూచిపూడి లేదా భరతనాట్యం వంటి శాస్త్రీయ నృత్యాల్లో నాయికా భావాన్ని వ్యక్తపరిచే విధంగా రూపకల్పన చేయడానికి కూడా మంచి అవకాశం ఉంది. అలక, సరసం, ప్రేమ, చివరికి భగవంతునితో ఏకత్వం—ఈ భావ పరిణామం నృత్యాభినయానికి అనుకూలంగా ఉంటుంది.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

1. ఈ కీర్తన ఏ దేవుడి గురించి?

ఈ కీర్తన చివరి చరణంలో “వేంకటపతి” అని స్పష్టంగా పేర్కొనబడింది. కాబట్టి ఇది ప్రధానంగా శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామిని ఉద్దేశించిన అన్నమాచార్య సంకీర్తనగా భావించవచ్చు. నాయికా–నాయక భావం ద్వారా స్వామిపై ప్రేమ, అనురక్తి వ్యక్తమవుతుంది.

2. ఈ కీర్తన ఎప్పుడు పాడతారు?

ఈ కీర్తనను అన్నమాచార్య సంకీర్తనల గాన కార్యక్రమాలు, భక్తి సంగీత కచేరీలు, నృత్య ప్రదర్శనలు, శ్రీ వేంకటేశ్వరునికి సంబంధించిన సాంస్కృతిక కార్యక్రమాల్లో ఆలపించవచ్చు. దీన్ని ఒకే నిర్దిష్ట పండుగకు సంబంధించిన కీర్తనగా పరిమితం చేయడం కంటే, దాని మాధుర్యభక్తి మరియు నాయికాభావం ఆధారంగా ఆలపించే కీర్తనగా చూడటం సరైనది.

3. “మరదలా”, “బావ” వంటి పదాలను భక్తి కీర్తనలో ఎందుకు ఉపయోగించారు?

అన్నమయ్య భగవంతుడిని భక్తునికి అత్యంత దగ్గరైన వ్యక్తిగా చూపించడానికి కుటుంబ సంబంధాలు, స్నేహం, ప్రేమ వంటి పరిచితమైన మానవ సంబంధాలను ఉపయోగించాడు. ఇక్కడ “బావ”, “మరదలా” వంటి పదాలు ఆత్మీయతను పెంచే సంబోధనలు. అంతర్లీనంగా ఇవి జీవాత్మకు పరమాత్మపై కలిగే మాధుర్యభక్తిని వ్యక్తం చేయడానికి ఉపయోగించిన భావరూపకంగా చూడవచ్చు.

“ఏలే యేలే మరదలా చాలుజాలు” కీర్తనలో అన్నమాచార్యుడు ప్రేమలోని అలకను, సరసాన్ని, చిలిపితనాన్ని, చివరికి సంపూర్ణ అనురక్తిని అందంగా చిత్రించాడు. మొదట నాయిక తన ప్రియుడి చేష్టలను ఆపమని అంటుంది; తరువాత అతని ప్రేమకు ఆకర్షితురాలవుతుంది; చివరికి వేంకటపతితో ఏకమై, ఆయనకు పూర్తిగా అంకితమవుతుంది.

ఇదే ఈ కీర్తన యొక్క అసలు అందం—పైకి చూస్తే చిలిపి ప్రేమ సంభాషణ, లోతుగా చూస్తే భక్తుడు భగవంతుని ప్రేమలో పూర్తిగా లీనమయ్యే మాధుర్యభక్తి. అన్నమయ్య పదాల్లోని ఈ ద్వంద్వార్థ సౌందర్యమే ఆయన సంకీర్తనలను శతాబ్దాల తర్వాత కూడా సజీవంగా ఉంచుతోంది.