రచన: అన్నమాచార్య

పరిచయం

“గోవిందాశ్రిత గోకులబృందా” అనే కీర్తనలో అన్నమాచార్యులు శ్రీమహావిష్ణువు యొక్క అనేక దివ్యరూపాలను, గుణాలను, అవతార మహిమలను ఎంతో అందంగా కీర్తించారు. పల్లవిలో గోకులంలోని గోపబాలకులు, గోపికలు ఆశ్రయించిన గోవిందుడిని స్తుతిస్తూ, ఆయనను “పావన”, “పరమానంద” స్వరూపుడిగా సంభోదిస్తున్నారు.

అన్నమాచార్యులు 15వ శతాబ్దానికి చెందిన మహాభక్తుడు, తెలుగు వాగ్గేయకారుడు. తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వరునిపై అనేక వేల సంకీర్తనలు రచించిన ఆయన కీర్తనల్లో వైష్ణవ భక్తి, శరణాగతి, దైవమహిమ, మానవ జీవిత తాత్త్వికత ప్రధానంగా కనిపిస్తాయి. ఈ కీర్తనలో కూడా ఒక్క రూపానికే పరిమితం కాకుండా శ్రీకృష్ణుడు, శ్రీరాముడు, శ్రీమహావిష్ణువు, చివరకు శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు అనే దైవరూపాలన్నింటినీ ఒకే పరమాత్మ తత్త్వంగా దర్శింపజేస్తారు.

పూర్తి సాహిత్యం

పల్లవి

గోవిందాశ్రిత గోకులబృందా |
పావన జయజయ పరమానంద ||

చరణం 1

జగదభిరామ సహస్రనామ |
సుగుణధామ సంస్తుతనామ |
గగనశ్యామ ఘనరిపు భీమ |
అగణిత రఘువంశాంబుధి సోమ ||

చరణం 2

జననుత చరణా శరణ్యు శరణా |
దనుజ హరణ లలిత స్వరణా |
అనఘ చరణాయత భూభరణా |
దినకర సన్నిభ దివ్యాభరణా ||

చరణం 3

గరుడ తురంగా కారోత్తుంగా |
శరధి భంగా ఫణి శయనాంగా |
కరుణాపాంగా కమల సంగా |
వర శ్రీ వేంకట గిరిపతి రంగా ||

పద అర్థాలు

పదం	అర్థం
గోవింద	శ్రీకృష్ణుడు; గోపాలుడు; భక్తులను కాపాడే శ్రీమహావిష్ణువు
ఆశ్రిత	శరణు పొందినవారు, ఆశ్రయించినవారు
గోకులబృంద	గోకులంలోని ప్రజలు, గోపబాలకులు, గోపికల సమూహం
పావన	పవిత్రమైనవాడు; ఇతరులను పవిత్రం చేసేవాడు
పరమానంద	అత్యున్నతమైన ఆనంద స్వరూపుడు
జగదభిరామ	జగత్తుకు ఆనందాన్ని కలిగించేవాడు; లోకమనోహరుడు
సహస్రనామ	వెయ్యి నామాలతో స్తుతింపబడే పరమాత్మ
సుగుణధామ	సద్గుణాలకు నిలయమైనవాడు
సంస్తుతనామ	భక్తులు స్తుతించే పవిత్ర నామాలు కలవాడు
గగనశ్యామ	ఆకాశంలా గాఢమైన నీలిరంగు కలవాడు
ఘనరిపు భీమ	శత్రువులకు భయంకరమైనవాడు
రఘువంశాంబుధి సోమ	రఘువంశమనే సముద్రానికి చంద్రునివంటి శ్రీరాముడు
జననుత	ప్రజలచే స్తుతింపబడేవాడు
శరణ్యు	శరణు కోరినవారిని రక్షించేవాడు
దనుజ హరణ	రాక్షసులను, దుష్టులను సంహరించేవాడు
అనఘ	పాపరహితుడు; నిర్మలుడు
భూభరణ	భూమిని రక్షించి పోషించేవాడు
దినకర సన్నిభ	సూర్యునితో సమానమైన ప్రకాశం కలవాడు
దివ్యాభరణ	దివ్యమైన ఆభరణాలను ధరించినవాడు
గరుడ తురంగ	గరుడుడిని వాహనంగా కలిగినవాడు
ఆకారోత్తుంగ	మహోన్నతమైన దివ్యరూపం కలవాడు
శరధి భంగ	సముద్రంపై సేతువును నిర్మించి దాటిన శ్రీరాముడు
ఫణి శయన	ఆదిశేషునిపై శయనించే శ్రీమహావిష్ణువు
కరుణాపాంగ	కరుణతో నిండిన కటాక్షం కలవాడు
కమల సంగ	కమలంతో, శ్రీమహాలక్ష్మితో అనుబంధం కలవాడు
గిరిపతి	కొండకు అధిపతి; ఇక్కడ శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు
రంగా	దివ్యమైన శ్రీరంగ/రంగనాథ స్వరూపాన్ని సూచించే సంబోధన

పల్లవి భావం

“గోవిందాశ్రిత గోకులబృందా” అని అన్నమయ్యలు గోవిందుడిని గోకుల ప్రజలందరూ ఆశ్రయించిన పరమ రక్షకుడిగా స్మరిస్తున్నారు. గోకులంలోని గోపబాలకులు, గోపికలు, గోవులు—అందరి జీవితానికి కేంద్రబిందువు గోవిందుడే.

భక్తుడు కూడా గోకులవాసుల వలె తన జీవితానికి భగవంతుడినే ఆధారంగా చేసుకోవాలని ఈ పల్లవి సూచిస్తుంది.

“పావన జయజయ పరమానంద” అంటూ ఆయన పవిత్రతను, పరమానంద స్వరూపాన్ని కొనియాడుతున్నారు. భగవంతుని నామస్మరణ మనసును పవిత్రం చేసి, అంతరంగానికి ఆనందాన్ని అందిస్తుంది.

మొదటి చరణం భావం

మొదటి చరణంలో అన్నమాచార్యులు భగవంతుని విశ్వవ్యాప్త మహిమను వివిధ నామాల ద్వారా వివరిస్తారు.

“జగదభిరామ” — సమస్త జగత్తుకూ ఆనందాన్ని ఇచ్చేవాడు.
“సహస్రనామ” — అనేక నామాలతో స్తుతింపబడే పరమాత్మ.
“సుగుణధామ” — సద్గుణాలన్నింటికీ నిలయమైనవాడు.

తరువాత “గగనశ్యామ” అని నీలమేఘశ్యాముడైన శ్రీకృష్ణుని రూపాన్ని గుర్తుచేస్తారు. శత్రువులకు భయంకరుడైనప్పటికీ భక్తులకు మాత్రం దయామయుడు.

చరణం చివరలో “రఘువంశాంబుధి సోమ” అనే అద్భుతమైన రూపకం కనిపిస్తుంది. రఘువంశమనే మహాసముద్రానికి చంద్రునివంటి శ్రీరాముడిని అన్నమయ్యలు స్తుతిస్తున్నారు. ఇక్కడ కృష్ణుడు, రాముడు వేర్వేరు దేవతలు కాదని, ఒకే పరబ్రహ్మ యొక్క అవతార స్వరూపాలని భావించవచ్చు.

రెండవ చరణం భావం

రెండవ చరణంలో భగవంతుని శరణాగత రక్షకుడిగా అన్నమాచార్యులు వర్ణిస్తున్నారు.

“జననుత చరణా శరణ్యు శరణా” — ప్రజలందరూ స్తుతించే ఆ దివ్యచరణాలే శరణాగతులకు ఆశ్రయం.

భక్తుడు తన అహంకారాన్ని విడిచి భగవంతుని పాదాలను ఆశ్రయించినప్పుడు, ఆ భగవంతుడు అతనికి రక్షణగా నిలుస్తాడనే విశ్వాసం ఈ చరణంలో వ్యక్తమవుతుంది.

“దనుజ హరణ” ద్వారా రాక్షస సంహారాన్ని, ధర్మరక్షణను గుర్తుచేస్తున్నారు. భగవంతుడు అధర్మాన్ని తొలగించి ధర్మాన్ని స్థాపిస్తాడు.

“అనఘ చరణాయత భూభరణా” — పాపరహితుడైన పరమాత్మ తన దివ్యపాదాలతో జగత్తును రక్షించేవాడు.

చివరగా “దినకర సన్నిభ దివ్యాభరణా” అని ఆయన దివ్యమైన ఆభరణాలు సూర్యుని వలె ప్రకాశిస్తున్నాయని వర్ణిస్తున్నారు. భగవంతుని రూపం భక్తుని మనస్సుకు దైవికమైన వెలుగును ప్రసాదిస్తుంది.

మూడవ చరణం భావం

మూడవ చరణంలో కీర్తన శ్రీ వేంకటేశ్వరుని సన్నిధికి చేరుతుంది.

“గరుడ తురంగా” — గరుడుడిని వాహనంగా కలిగిన మహావిష్ణువు.
“ఫణి శయనాంగా” — ఆదిశేషునిపై శయనించే శ్రీమహావిష్ణువు.

“శరధి భంగా” అనే పదబంధం శ్రీరాముని సముద్రలంఘన, సేతుబంధ మహిమను గుర్తుచేస్తుంది. ఇలా విష్ణువు యొక్క వివిధ అవతారాలు ఒకే చరణంలో సమన్వయమవుతాయి.

“కరుణాపాంగా” — భక్తులపై కరుణతో కూడిన కటాక్షం ప్రసరించే స్వామి.

చివరగా అన్నమయ్యలు “వర శ్రీ వేంకట గిరిపతి రంగా” అని తిరుమల శ్రీవేంకటేశ్వరుని స్మరిస్తారు. కృష్ణుడు, రాముడు, విష్ణువు, వేంకటేశ్వరుడు—ఇన్ని రూపాల్లో దర్శనమిచ్చే పరమాత్మ చివరకు తిరుమల కొండపై భక్తులకు ప్రత్యక్ష దైవంగా నిలిచాడనే భావనతో కీర్తన ముగుస్తుంది.

సందర్భం

“గోవిందాశ్రిత గోకులబృందా” వంటి కీర్తనలు శ్రీకృష్ణుడు, శ్రీమహావిష్ణువు, శ్రీ వేంకటేశ్వరుని ఆరాధనలో సహజంగా సరిపోతాయి. ఆలయ భజనలు, హరిదాసుల సంకీర్తన కార్యక్రమాలు, భక్తి సంగీత సభలు, శ్రీకృష్ణాష్టమి మరియు వైష్ణవ పర్వదినాల సందర్భాల్లో ఇలాంటి కీర్తనలను ఆలపించడం ఎంతో అనుకూలంగా ఉంటుంది.

తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వరుని భక్తి సంప్రదాయంలో అన్నమాచార్య సంకీర్తనలకు ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. అన్నమయ్య రచనల్లో తిరుమల స్వామిని విష్ణువు యొక్క పరిపూర్ణ దైవస్వరూపంగా దర్శించే సంప్రదాయం బలంగా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల ఈ కీర్తనను వేంకటేశ్వర స్వామి సన్నిధిలో లేదా గోవింద నామసంకీర్తనలో ఆలపించినప్పుడు దాని చివరి చరణంలోని “వర శ్రీ వేంకట గిరిపతి” భావం మరింత హృద్యంగా అనిపిస్తుంది.

ఈ కీర్తనకు ప్రసిద్ధ గాయకులు, భక్తి సంగీత కళాకారులు వివిధ బాణీల్లో ఆలాపనలు అందించినప్పటికీ, ప్రతి గానం యొక్క కేంద్ర భావం మాత్రం ఒకటే—గోవిందుని శరణు పొందడం మరియు ఆయన దివ్య కరుణను కోరడం.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

1. ఈ కీర్తన ఏ దేవుడి గురించి?

ఈ కీర్తన ప్రధానంగా శ్రీమహావిష్ణువు, శ్రీకృష్ణుడు, శ్రీరాముడు మరియు శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి యొక్క దివ్య మహిమను స్తుతిస్తుంది. చివరి చరణంలో తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వరుడిని ప్రత్యేకంగా సంబోధించారు.

2. ఈ కీర్తన ఎప్పుడు పాడతారు?

ఆలయ భజనలు, గోవింద నామసంకీర్తనలు, భక్తి సంగీత కార్యక్రమాలు, శ్రీకృష్ణాష్టమి వంటి వైష్ణవ పర్వదినాలు, అలాగే శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి ఆరాధనా సందర్భాల్లో పాడటానికి ఈ కీర్తన ఎంతో అనుకూలంగా ఉంటుంది.

3. “గోవిందాశ్రిత గోకులబృందా” అంటే ఏమిటి?

“గోవిందుని ఆశ్రయించిన గోకుల ప్రజల సమూహమా!” అనే భావం వస్తుంది. గోకులవాసులు శ్రీకృష్ణుడిని తమ రక్షకుడిగా, తమ జీవనాధారంగా భావించినట్లే, ప్రతి భక్తుడు కూడా భగవంతుడినే తన పరమాశ్రయంగా స్వీకరించాలనే సందేశం ఇందులో ఉంది.

“గోవిందాశ్రిత గోకులబృందా” కీర్తనలో అన్నమాచార్యులు భగవంతుని అనేక రూపాలను ఒకే భక్తి ప్రవాహంలో కలిపారు. గోకుల గోవిందుడు, రఘువంశ రాముడు, ఆదిశేషునిపై శయనించే మహావిష్ణువు, చివరకు తిరుమల గిరిపై కొలువైన శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు—అన్నీ ఒకే పరమాత్మ యొక్క దివ్య వైభవాలుగా ఈ కీర్తనలో దర్శనమిస్తాయి.

భక్తునికి ఈ కీర్తన ఇచ్చే సరళమైన సందేశం ఒక్కటే:

దైవాన్ని ఏ రూపంలో పిలిచినా, నిజమైన శరణాగతితో పిలిస్తే ఆ కరుణామయుడే మనకు ఆధారం.

గోవిందా! శ్రీ వేంకటేశ్వరా! నీ పాదాలే మా శరణు.