రచన: అన్నమాచార్య

పరిచయం

“అమ్మమ్మ ఏమమ్మ అలమేల్మంగ నాంచారమ్మ” అనేది శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామివారి ప్రియపత్నియైన అలమేలుమంగ తాయారు (పద్మావతి అమ్మవారు) ను ఉద్దేశించి అన్నమాచార్యులు రచించిన మధురమైన శృంగార-భక్తి కీర్తన. ఇందులో అలమేలుమంగమ్మకు, శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామివారికి మధ్య ఉన్న ప్రేమ, అలక, విరహం, అనురాగం వంటి భావాలను భక్తి రసంతో కలిపి కవి ఆవిష్కరించారు. అన్నమయ్య 15వ శతాబ్దానికి చెందిన మహాభక్త కవి; తిరుమల శ్రీవారి వైభవాన్ని, తాయారు మహిమను వేలాది సంకీర్తనల ద్వారా గానం చేశారు. ఈ కీర్తనలో అలమేలుమంగమ్మను ఆప్యాయంగా సంబోధిస్తూ, స్వామివారితో ఆమె అనురాగాన్ని మరింతగా పెంచేలా కవి వేడుకోవడం ప్రత్యేకత.

పూర్తి సాహిత్యం
పల్లవి

అమ్మమ్మ ఏమమ్మ అలమేల్మంగ నాంచారమ్మ |
తమ్మియింట నలరుకొమ్మ ఓయమ్మ ||

చరణం 1

నీరిలోన తల్లడించే నీకే తలవంచీ
నీరికింద పులకించీ నీరమణుండు |
గోరికొన చెమరించీ కోపమే పచరించీ
సారెకు నీయలుక ఇట్టె చాలించవమ్మ ||

చరణం 2

నీకుగానే చెయ్యిచాచీ నిండాకోపమురేచీ
మేకొని నీవిరహాన మేను వెంచీని |
ఈకడాకడి సతుల హృదయమే పెరరేచీ
ఆకు మడిచియ్యనైన ఆనతియ్యవమ్మా ||

చరణం 3

చక్కదనములె పెంచీ సకలము గాలదంచి
నిక్కపు వేంకటేశుడు నీకే పొంచీని |
మక్కువతో అలమేల్మంగ నాంచారమ్మ
అక్కున నాతని నిట్టే అలరించవమ్మ ||

పద అర్థాలు

పదం	అర్థం
అమ్మమ్మ	ఆశ్చర్యం, ఆప్యాయత, సంభ్రమం వ్యక్తం చేసే సంబోధన
ఏమమ్మ	“ఏమమ్మా!” అనే ఆప్యాయమైన పిలుపు
అలమేల్మంగ	తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వరుని దేవేరి; పద్మావతి తాయారు
నాంచారమ్మ	శ్రీమహాలక్ష్మి/అలమేలుమంగ తాయారిని గౌరవంగా సంబోధించే పేరు
తమ్మియింట	తమ్మి = తామర; తామరలో నివసించేది అనే భావంలో లక్ష్మీదేవి సంబంధమైన ప్రయోగం
నలరుకొమ్మ	ప్రకాశించు, అందంగా వెలుగు, అలరించు అనే భావం
తల్లడించే	చంచలంగా కదిలించే, కలత చెందించే
తలవంచీ	వినయంగా తలవంచి నమస్కరించి
పులకించీ	ఆనందంతో రోమాంచితం చెందడం
నీరమణుండు	“నీ రమణుడు”; నీ ప్రియుడు, భర్త అయిన శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు
గోరికొన	కోరికతో, ఆశతో
చెమరించీ	భావోద్వేగంతో చెమటలు పట్టడం/తడవడం అనే సందర్భార్థం
పచరించీ	వ్యక్తం చేసి, ప్రదర్శించి
అలుకు	అలక, కోపంతో కూడిన ప్రేమభావం
సారెకు	తరచుగా, పదేపదే
చెయ్యిచాచీ	చేయి చాచి కోరడం లేదా సమీపించడానికి ప్రయత్నించడం
నిండాకోపము	పూర్తిగా నిండిన కోపం, గాఢమైన అలక
విరహము	ప్రియుని ఎడబాటుతో కలిగే బాధ
మేను	శరీరం, దేహం
సతులు	స్త్రీలు, మహిళలు
హృదయం	మనస్సు, అంతరంగం
ఆనతి	అనుమతి, అంగీకారం, సమ్మతి
చక్కదనము	అందం, సౌందర్యం
నిక్కము	నిజమైనది, సత్యమైనది
మక్కువ	గాఢమైన ప్రేమ, అనురాగం
అక్కున	గుండెలకు హత్తుకుని, ఆలింగనం చేసుకుని
అలరించు	సంతోషపరచు, ప్రేమగా ఆదరించు

పల్లవి భావం

కవి అలమేలుమంగ తాయారిని ఎంతో ఆప్యాయంగా “అమ్మమ్మా! ఏమమ్మా! అలమేలుమంగ నాంచారమ్మా!” అని పిలుస్తున్నారు. తామరలో జన్మించిన మహాలక్ష్మీ స్వరూపిణివైన అమ్మవారు తన దివ్యమైన అందంతో, ప్రేమతో ప్రకాశించాలని కోరుతున్నాడు.

ఇక్కడ కవి ఉపయోగించిన సంబోధనలు సాధారణ భక్తుడు తనకు ఎంతో దగ్గరైన అమ్మవారిని ప్రేమగా పిలిచినట్లుగా అనిపిస్తాయి. అలమేలుమంగమ్మను కేవలం దేవతగా కాకుండా, ఇంటి పెద్దగా, ఆప్యాయమైన తల్లిగా కవి దర్శిస్తున్నాడు.

మొదటి చరణం భావం

ఈ చరణంలో శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామివారి ప్రేమాభిమానాలను కవి సున్నితంగా చిత్రిస్తారు. తన ప్రియురాలైన అలమేలుమంగమ్మను ప్రసన్నం చేసుకోవడానికి స్వామివారు ఆమెను గౌరవంగా చూసి, ఆమె పట్ల ప్రేమతో పులకించి, ఆమెను కోరుకుంటున్నట్లుగా వర్ణన కనిపిస్తుంది.

అయితే ప్రేమ ఉన్న చోట అలక కూడా ఉంటుంది. అలమేలుమంగమ్మకు వచ్చిన కోపం, అలక కూడా ఈ కీర్తనలో సహజమైన దాంపత్య భావాలుగా కనిపిస్తాయి. కవి ఆమెను ఇక అలక చాలించమని, స్వామివారిపై కోపాన్ని విడిచి ప్రసన్నురాలవ్వాలని కోరుతున్నాడు.

ఇది భక్తి సాహిత్యంలో కనిపించే నాయికా-నాయక భావనకు చక్కని ఉదాహరణ. భగవంతుడిని ప్రియుడిగా, దేవేరిని ప్రియురాలిగా భావించి వారి మధ్య ప్రేమను భక్తి రసంగా అనుభవించడం అన్నమయ్య రచనల్లో ప్రత్యేకమైన శైలి.

రెండవ చరణం భావం

ఈ చరణంలో స్వామివారు అలమేలుమంగమ్మను ప్రసన్నం చేసుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తున్న దృశ్యం మరింత స్పష్టమవుతుంది. ఆమె దగ్గరకు రావాలని, ఆమెను చేరాలని ప్రయత్నిస్తున్నా, అమ్మవారి కోపం మాత్రం తగ్గడం లేదు.

ఆమె విరహంతో స్వామివారికి కూడా బాధ కలుగుతోంది. ప్రియురాలి ఎడబాటు వల్ల ఆయన మనస్సు కలత చెందుతోంది. ఈ ప్రేమభావం కేవలం మానవ దాంపత్యాన్ని సూచించేది కాదు; భక్తి దృష్టిలో చూస్తే జీవాత్మ–పరమాత్మల మధ్య ఉన్న అనుబంధానికి కూడా ప్రతీకగా భావించవచ్చు.

చివరగా కవి అలమేలుమంగమ్మను “ఆనతి యివ్వవమ్మా” అని వేడుకుంటాడు. అంటే ఆమె కోపాన్ని విడిచి, స్వామివారిని అంగీకరించి, ఆయనకు తన సమ్మతిని ఇవ్వాలని ప్రార్థిస్తున్నాడు.

మూడవ చరణం భావం

చివరి చరణంలో అలమేలుమంగమ్మ సౌందర్యం, ఆమె మహిమ మరింతగా వెలుగులోకి వస్తాయి. ఆమె అందాన్ని మరింత పెంచుతూ, సకల శోభలతో అలరారుతున్న అమ్మవారి సమక్షంలో నిజమైన వేంకటేశ్వరుడు ఆమె కోసమే ఎదురుచూస్తున్నాడు అని కవి చెబుతున్నాడు.

అలమేలుమంగమ్మపై స్వామివారికి ఉన్న మక్కువ అపారమైనది. అందుకే కవి అమ్మవారిని ప్రేమతో వేడుకుంటూ—“నాతని అక్కున చేర్చుకుని అలరించవమ్మా” అనే భావాన్ని వ్యక్తం చేస్తాడు.

ఇక్కడ కీర్తన ఒక అందమైన కలయిక భావంతో ముగుస్తుంది. అలక తొలగి, ప్రేమ విజయం సాధించాలని కవి కోరుతున్నాడు.

ఈ కీర్తనలోని భక్తి రహస్యం

అన్నమాచార్యుల సాహిత్యంలో శృంగార భక్తి ఒక ముఖ్యమైన లక్షణం. ఇక్కడ కనిపించే ప్రేమను కేవలం భార్యాభర్తల మధ్య ప్రేమగా మాత్రమే చూడాల్సిన అవసరం లేదు.

అలమేలుమంగమ్మ శ్రీమహాలక్ష్మీ స్వరూపం, వేంకటేశ్వరుడు శ్రీమహావిష్ణువు. వారి దివ్య దాంపత్యాన్ని మానవీయమైన ప్రేమ, అలక, విరహం, కలయిక వంటి భావాల ద్వారా మనకు దగ్గరగా తీసుకురావడమే అన్నమయ్య ప్రత్యేకత.

అందుకే ఈ కీర్తనలోని అలక కూడా భక్తి, విరహం కూడా భక్తి, ప్రేమ కూడా భక్తిగానే అనుభూతి చెందవచ్చు.

సందర్భం – ఎక్కడ పాడుతారు?

ఈ కీర్తన అలమేలుమంగ తాయారు, శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామివారి దివ్య దాంపత్యాన్ని కీర్తించేది కావడంతో తిరుమల–తిరుపతి భక్తి సంప్రదాయంలో ప్రత్యేకమైన స్థానాన్ని కలిగి ఉంది.

అన్నమయ్య సంకీర్తనలు తిరుమల ఆలయ సంప్రదాయంలో శతాబ్దాలుగా ప్రాధాన్యం పొందాయి. ఈ తరహా అలమేలుమంగ కీర్తనలు సంగీత కచేరీలు, అన్నమయ్య జయంతి కార్యక్రమాలు, దేవాలయ ఉత్సవాలు, భక్తి సంగీత కార్యక్రమాలు వంటి సందర్భాల్లో కూడా వినిపిస్తాయి.

ప్రత్యేకంగా అన్నమయ్య కీర్తనలను కర్ణాటక సంగీత గాయకులు, భక్తి గాయకులు తమదైన బాణీల్లో ఆలపించడం వల్ల ఈ పాటలకు అనేక సంగీత రూపాలు ఏర్పడ్డాయి.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (FAQ)

1. ఈ కీర్తన ఏ దేవుడి గురించి?

ఈ కీర్తన ప్రధానంగా **అలమేలుమంగ తాయారు (పద్మావతి అమ్మవారు)**ను ఉద్దేశించి రచించబడింది. ఆమెకు శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామివారితో ఉన్న దివ్య దాంపత్య ప్రేమను కవి వర్ణించారు.

2. ఈ కీర్తనను ఎప్పుడు పాడతారు?

ఈ కీర్తనను అన్నమయ్య సంకీర్తన కార్యక్రమాలు, దేవాలయ భక్తి సంగీత కార్యక్రమాలు, తిరుమల–తిరుపతి సంబంధిత ఉత్సవాలు, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు వంటి సందర్భాల్లో పాడుతారు. నిర్దిష్టంగా ఒక్క పండుగకు మాత్రమే పరిమితమైన కీర్తనగా చూడకూడదు.

3. ఈ కీర్తనలో శృంగార భావం ఎందుకు కనిపిస్తుంది?

అన్నమాచార్యుల భక్తి సాహిత్యంలో శృంగారం ఒక ముఖ్యమైన భక్తి మార్గం. వేంకటేశ్వరుడు–అలమేలుమంగమ్మల దాంపత్య ప్రేమను ప్రేమ, అలక, విరహం, కలయిక వంటి మానవీయ భావాల ద్వారా చిత్రించడం ద్వారా దైవానురాగాన్ని భక్తులకు సులభంగా అనుభూతి చేయించారు.

“అమ్మమ్మ ఏమమ్మ అలమేల్మంగ నాంచారమ్మ” కీర్తనలో అన్నమాచార్యులు అలమేలుమంగ తాయారిని అత్యంత ఆప్యాయంగా సంబోధిస్తూ, ఆమెకు శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామివారిపై ఉన్న అలకను, స్వామివారి ప్రేమను, విరహాన్ని, చివరకు కలయిక కోసం జరిగే ప్రేమపూర్వక ప్రయత్నాన్ని మనోహరంగా చిత్రించారు.

ఈ కీర్తనలోని ప్రత్యేకత సరళమైన భాషలో దైవ దాంపత్యాన్ని మానవీయమైన భావాలతో అనుభూతి చేయించడం. అందుకే ఇది కేవలం ఒక భక్తి గీతం మాత్రమే కాకుండా, అన్నమయ్య యొక్క సాహిత్య ప్రతిభకు, భక్తి–శృంగార సమన్వయానికి ఒక అందమైన ఉదాహరణగా నిలుస్తుంది.