రచన: అన్నమాచార్య

రాగం: దేసాక్షి

పరిచయం

“భావములోనా బాహ్యమునందును గోవింద గోవిందయని కొలువవో మనసా” అనేది తాళ్లపాక అన్నమాచార్యుల భక్తి కీర్తనల్లో ఎంతో లోతైన ఆధ్యాత్మిక సందేశాన్ని అందించే కీర్తన. ఈ కీర్తనలో ప్రధానంగా శ్రీమహావిష్ణువు, శ్రీ వెంకటేశ్వర స్వామి పరమాత్మ స్వరూపంగా స్తుతించబడతాడు. అన్నమాచార్యులు 15వ శతాబ్దానికి చెందిన వాగ్గేయకారుడు; ఆయన తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వరునిపై అనేక వేల సంకీర్తనలు రచించారు. ఈ కీర్తనలో భగవంతుడు కేవలం ఆలయంలోనే కాకుండా మన అంతరంగంలోనూ, సమస్త విశ్వంలోనూ ఉన్నాడనే అద్వైతభావానికి దగ్గరైన భక్తి దృష్టి కనిపిస్తుంది. అందుకే “గోవింద” అనే నామాన్ని అంతరంగంలోనూ, బాహ్యంగానూ స్మరించమని మనసుకు హితబోధ చేస్తుంది.

పూర్తి సాహిత్యం
పల్లవి

భావములోనా బాహ్యమునందును |
గోవింద గోవిందయని కొలువవో మనసా ||

చరణం 1

హరి యవతారములే యఖిల దేవతలు
హరి లోనివే బ్రహ్మాండంబులు |
హరి నామములే అన్ని మంత్రములు
హరి హరి హరి హరి యనవో మనసా ||

చరణం 2

విష్ణుని మహిమలే విహిత కర్మములు
విష్ణుని పొగడెడి వేదంబులు |
విష్ణుడొక్కడే విశ్వాంతరాత్ముడు
విష్ణువు విష్ణువని వెదకవో మనసా ||

చరణం 3

అచ్యుతుడితడే ఆదియు నంత్యము
అచ్యుతుడే యసురాంతకుడు |
అచ్యుతుడు శ్రీవేంకటాద్రి మీదనిదె
అచ్యుత యచ్యుత శరణనవో మనసా ||

పద అర్థాలు

పదం	అర్థం
భావములోనా	మనస్సులో, అంతరంగ భావంలో
బాహ్యమునందును	బయట, బాహ్య ప్రపంచంలో కూడా
కొలువవో	కొలువు చేయుము, ఆరాధించుము, సేవించుము
మనసా	ఓ మనసా!
హరి	శ్రీమహావిష్ణువు; పాపాలను, దుఃఖాలను తొలగించేవాడు
అవతారములు	ధర్మాన్ని స్థాపించడానికి భగవంతుడు ధరించిన దివ్య రూపాలు
అఖిల	సమస్తమైన, మొత్తం
దేవతలు	దైవశక్తుల స్వరూపాలు
బ్రహ్మాండంబులు	అనేక విశ్వాలు, సమస్త సృష్టి
హరి నామములు	హరి యొక్క పవిత్ర నామాలు
మంత్రములు	దైవస్మరణకు, ఆధ్యాత్మిక సాధనకు ఉపయోగించే పవిత్ర పదాలు
విష్ణు	సమస్తాన్ని వ్యాపించి ఉన్న పరమాత్మ
మహిమలు	దైవ వైభవాలు, గొప్పతనాలు
విహిత కర్మములు	శాస్త్రం నిర్దేశించిన ధర్మబద్ధమైన కర్మలు
పొగడెడి	స్తుతించే, కీర్తించే
వేదంబులు	వేదాలు; ప్రాచీన పవిత్ర జ్ఞాన గ్రంథాలు
విశ్వాంతరాత్ముడు	విశ్వమంతటిలో అంతర్యామిగా ఉన్న పరమాత్మ
వెదకవో	వెదకుము, అన్వేషించుము
అచ్యుతుడు	ఎన్నటికీ క్షీణించని, తన స్వరూపం నుండి జారిపోని పరమాత్మ
ఆది	ప్రారంభం, మొదలు
అంత్యము	ముగింపు, చివరి స్థితి
అసురాంతకుడు	అసురులను సంహరించేవాడు
వేంకటాద్రి	వేంకట పర్వతం; తిరుమల శేషాచల పర్వతం
శరణు	ఆశ్రయం, దైవ రక్షణ కోసం సమర్పణ

పల్లవి భావం

“భావములోనా బాహ్యమునందును గోవింద గోవిందయని కొలువవో మనసా”

అన్నమాచార్యులు మొదట మనసుతోనే మాట్లాడుతున్నారు. “ఓ నా మనసా! నీ అంతరంగంలోనూ, నీ చుట్టూ ఉన్న బాహ్య ప్రపంచంలోనూ గోవిందుడినే గుర్తించి ఆరాధించు” అని చెబుతున్నారు.

ఇక్కడ భక్తి కేవలం ఆలయానికి వెళ్లడం లేదా ఒక నిర్దిష్ట సమయంలో పూజ చేయడం మాత్రమే కాదు. మన ఆలోచనలో భగవంతుడు ఉండాలి; మన ప్రవర్తనలో కూడా ఆయన కనిపించాలి. అంతరంగంలో భగవంతుని స్మరిస్తూ, బాహ్య జీవితంలో ధర్మాన్ని ఆచరించడం ద్వారా భక్తి సంపూర్ణమవుతుందని ఈ పల్లవి సూచిస్తుంది.

చరణం 1 భావం

“హరి యవతారములే యఖిల దేవతలు
హరి లోనివే బ్రహ్మాండంబులు”

హరి ధరించిన వివిధ అవతారాలు, అలాగే సమస్త దైవశక్తులు, పరమాత్మ యొక్క విభిన్న వ్యక్తీకరణలేనని కీర్తన చెబుతోంది. ఈ దృష్టిలో భగవంతుడు ఒకే రూపానికి పరిమితం కాదు.

అంతేకాకుండా సమస్త బ్రహ్మాండాలు హరిలోనే ఉన్నాయి. అంటే సృష్టి అంతా భగవంతునిలోనే ఆవిర్భవించి, ఆయన ఆధారంగానే కొనసాగుతోంది.

“హరి నామములే అన్ని మంత్రములు” అని చెప్పడం ద్వారా నామస్మరణకు ఉన్న గొప్పతనాన్ని వివరిస్తున్నారు. అనేక మంత్రాలు, అనేక సాధనా మార్గాలు ఉన్నప్పటికీ, భగవంతుని నామస్మరణ మనసును పవిత్రం చేసే సులభమైన మార్గంగా భావించబడుతుంది.

అందుకే చివరలో:

“హరి హరి హరి హరి యనవో మనసా”

అని పదేపదే హరి నామాన్ని జపించమని మనసుకు సూచిస్తున్నారు.

చరణం 2 భావం

“విష్ణుని మహిమలే విహిత కర్మములు
విష్ణుని పొగడెడి వేదంబులు”

మనిషి చేయవలసిన ధర్మబద్ధమైన కర్మల వెనుక కూడా పరమాత్మ తత్త్వమే ఉందని కీర్తన సూచిస్తుంది. వేదాలు కూడా విష్ణువు యొక్క మహిమను వివరిస్తూ, ఆయనను స్తుతించే జ్ఞానాన్ని అందిస్తాయి.

ఇక్కడ కర్మ, వేదం, భక్తి — ఈ మూడింటినీ విష్ణుతత్త్వంతో అనుసంధానించడం కనిపిస్తుంది.

తర్వాత వచ్చే పాదం మరింత లోతైనది:

“విష్ణుడొక్కడే విశ్వాంతరాత్ముడు”

సమస్త విశ్వంలో అంతర్యామిగా ఉన్నది ఒకే పరమాత్మ అని భావం. ఆయన బయట ప్రపంచంలో మాత్రమే కాకుండా ప్రతి జీవిలోనూ అంతరాత్మగా ఉన్నాడు.

అందుకే అన్నమయ్య మనసును:

“విష్ణువు విష్ణువని వెదకవో మనసా”

అని ఉపదేశిస్తున్నారు. భగవంతుని కోసం దూరంగా వెతకడం కంటే, ఆయన సర్వవ్యాపకత్వాన్ని తెలుసుకొని అంతరంగంలో అన్వేషించమనే సందేశం ఇందులో కనిపిస్తుంది.

చరణం 3 భావం

“అచ్యుతుడితడే ఆదియు నంత్యము”

ఇక్కడ విష్ణువును అచ్యుతుడు అనే నామంతో సంబోధిస్తున్నారు. అచ్యుతుడు అంటే నశించనివాడు, తన దైవస్వరూపం నుండి ఎన్నటికీ జారిపోనివాడు.

ఆయనే ఆది మరియు అంత్యము. సృష్టికి మూలం కూడా ఆయనే; సృష్టి యొక్క అంతిమ ఆధారం కూడా ఆయనే.

“అచ్యుతుడే యసురాంతకుడు” — ధర్మాన్ని కాపాడుతూ అధర్మాన్ని, అసుర శక్తులను సంహరించే పరమశక్తి కూడా ఆయనే.

చివరగా అన్నమయ్య తన భక్తి భావాన్ని తిరుమలతో అనుసంధానిస్తారు:

“అచ్యుతుడు శ్రీవేంకటాద్రి మీదనిదె”

అంటే ఈ సర్వవ్యాపకమైన అచ్యుతుడే శ్రీవేంకటాద్రిపై శ్రీ వేంకటేశ్వరునిగా వెలసి ఉన్నాడు.

కాబట్టి చివరి పిలుపు:

“అచ్యుత అచ్యుత శరణనవో మనసా”

ఓ మనసా! అచ్యుతుడినే శరణు వేడుకో. ఆయనను ఆశ్రయించు. ఆయన నామాన్ని స్మరించు.

ఇది కేవలం దేవుని స్తుతి కాదు — స్మరణ, అన్వేషణ, శరణాగతి అనే మూడు ఆధ్యాత్మిక దశలను సూచించే సందేశం.

ఈ కీర్తన ఎక్కడ, ఎప్పుడు పాడతారు?

ఈ కీర్తనను శ్రీ వెంకటేశ్వర భక్తి కార్యక్రమాల్లో, భజనల్లో, సంకీర్తనల్లో పాడటం సహజం. ముఖ్యంగా తిరుమల–తిరుపతి సంప్రదాయంలోని అన్నమయ్య సంకీర్తన కార్యక్రమాలు, భక్తి సంగీత కచేరీలు, ఆలయ ఉత్సవాలు మరియు సామూహిక నామసంకీర్తనల్లో ఇలాంటి కీర్తనలు ప్రాధాన్యం పొందుతాయి.

“గోవింద” నామస్మరణకు ప్రత్యేకమైన భక్తి వాతావరణం ఉన్నందున, శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి ఆరాధన, బ్రహ్మోత్సవాలు, వైష్ణవ భక్తి కార్యక్రమాలు వంటి సందర్భాల్లో కూడా ఈ కీర్తన భావం ఎంతో చక్కగా సరిపోతుంది.

అయితే ఈ కీర్తనను ఒక నిర్దిష్ట పండుగకు మాత్రమే పరిమితం చేయాల్సిన అవసరం లేదు. నిత్య భగవన్నామస్మరణకు సరిపోయే కీర్తన ఇది.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

1. ఈ కీర్తన ఏ దేవుడి గురించి?

ఈ కీర్తన ప్రధానంగా శ్రీమహావిష్ణువు మరియు శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి గురించి. “హరి”, “విష్ణు”, “అచ్యుత”, “గోవింద” అనే నామాలతో పరమాత్మను స్తుతిస్తూ, చివరికి అదే అచ్యుతుడు తిరుమలలో శ్రీ వేంకటేశ్వరునిగా వెలసి ఉన్నాడని అన్నమయ్య చెబుతున్నారు.

2. ఈ కీర్తన ఎప్పుడు పాడతారు?

ఇది శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి భక్తి కార్యక్రమాలు, అన్నమయ్య సంకీర్తన కార్యక్రమాలు, భజనలు, నామసంకీర్తనలు మరియు ఆలయ ఉత్సవాల్లో పాడవచ్చు. అయితే ఇది ఒక ప్రత్యేక పండుగకే పరిమితమైన కీర్తన కాదు; నిత్య గోవింద నామస్మరణకు కూడా ఎంతో అనుకూలమైనది.

3. “భావములోనా బాహ్యమునందును” అనే పల్లవి అర్థం ఏమిటి?

మన అంతరంగంలోనూ, మన చుట్టూ ఉన్న బాహ్య ప్రపంచంలోనూ గోవిందుడిని గుర్తించి ఆరాధించాలి అని అర్థం. భగవంతుని స్మరణ మన ఆలోచనల్లో మాత్రమే కాకుండా, మన జీవన విధానంలోనూ ప్రతిఫలించాలి అనే గొప్ప భక్తి సందేశం ఇందులో ఉంది.