అన్నమయ్య కీర్తన దాచుకో నీ పాదాలకు

రచన: అన్నమాచార్య
రాగం: ఆరభి
దైవం: శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి

పరిచయం

“దాచుకో నీ పాదాలకుదగ నే జేసిన పూజలివి” అనే అన్నమాచార్య కీర్తనలో భక్తుడు తన పూజలు, సంకీర్తనలు, తనకు లభించిన పుణ్యం అన్నింటినీ శ్రీ వేంకటేశ్వరుని పాదాలకు సమర్పించుకుంటాడు. ఈ కీర్తనలో భక్తుడి వినయం, శరణాగతి, దాస్యభావం ఎంతో హృద్యంగా వ్యక్తమవుతాయి. తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామిని స్తుతిస్తూ అన్నమయ్య రచించిన వేలాది సంకీర్తనల్లో ఇది భక్తి తత్త్వాన్ని సులభమైన భాషలో చెప్పే ముఖ్యమైన కీర్తన.

అన్నమాచార్యులు 15వ శతాబ్దానికి చెందిన మహాభక్తుడు, తెలుగు వాగ్గేయకారుడు. తిరుమల శ్రీవారిపై అనేక సంకీర్తనలు రచించిన ఆయన రచనల్లో భక్తి, తత్త్వం, శరణాగతి, మానవ జీవన సత్యాలు ప్రధానంగా కనిపిస్తాయి. ఈ కీర్తనలో కూడా “నా పూజలు, నా కీర్తనలు, నా పుణ్యం—ఇవన్నీ నీవే స్వీకరించు” అనే సంపూర్ణ సమర్పణ భావం కనిపిస్తుంది.

పూర్తి సాహిత్యం
పల్లవి

దాచుకో నీపాదాలకుదగ నే జేసినపూజ లివి |
పూచి నీకీరీతిరూపపుష్పము లివి యయ్యా ||

చరణం 1

వొక్క సంకీర్తనె చాలు వొద్దికై మమ్ము రక్షించగ |
తక్కినవి భాండారాన దాచి వుండనీ |
వెక్కసమగునీ నామము వెల సులభము ఫల మధికము |
దిక్కై నన్నేలితి విక నవి తీరని నా ధనమయ్యా ||

చరణం 2

నానాలికపైనుండి నానాసంకీర్తనలు |
పూని నాచే నిన్ను బొగడించితివి |
వేనామాల వెన్నుడా వినుతించ నెంతవాడ |
కానిమ్మని నా కీపుణ్యము గట్టితి వింతేయయ్యా ||

చరణం 3

యీమాట గర్వము గాదు నీ మహిమే కొనియాడితిగాని |
చేముంచి నాస్వాతంత్ర్యము చెప్పినవాడగాను |
నేమాన బాడేవాడను నేరము లెంచకుమీ |
శ్రీమాధవా నే నీదాసుడ శ్రీవేంకటేశుడవయ్యా ||

పద అర్థాలు

పదం	అర్థం
దాచుకో	భద్రంగా స్వీకరించు; నీ వద్ద ఉంచుకో
నీ పాదాలకుదగ	నీ పవిత్ర పాదాలకు తగినవి; నీ పాదాలకు సమర్పించదగినవి
జేసిన పూజలు	చేసిన పూజలు, ఆరాధనలు
పూచి	సమర్పించి; అలంకరించి
రూపపుష్పము	పుష్పంలా భావించిన స్తుతి/సంకీర్తన
వొక్క సంకీర్తనె	ఒక్క సంకీర్తన మాత్రమే
వొద్దికై	సౌలభ్యంగా, సముచితంగా; అవసరమైన సందర్భంలో
తక్కినవి	మిగిలినవి
భాండారాన	భాండాగారంలో; నిధిగా
వెక్కసము	విశేషమైన గొప్పతనం; మహిమ
వెల సులభము	చాలా సులభంగా లభించేది
ఫల మధికము	ఫలితం ఎంతో ఎక్కువగా ఉండేది
దిక్కై	ఆధారంగా, శరణుగా
నన్నేలితి	నన్ను పాలించావు; నన్ను ఆదరించావు
తీరని నా ధనము	ఎప్పటికీ తరగని నా సంపద
నానాలిక	నా నాలుక
నానా సంకీర్తనలు	అనేక రకాల స్తోత్రాలు, కీర్తనలు
పూని	సంకల్పించి; ఆసక్తితో
బొగడించితివి	స్తుతింపజేశావు; కీర్తింపజేశావు
వేనామాల వెన్నుడా	వేయి పేర్లను ధరించినవాడా; అనేక నామాలతో స్తుతింపబడే స్వామీ
వినుతించ	స్తుతించడానికి
పుణ్యము గట్టితి	పుణ్యాన్ని సంపాదించాను; గొప్ప అదృష్టం పొందాను
గర్వము గాదు	ఇది నా అహంకారం కాదు
మహిమే కొనియాడితి	నీ గొప్పతనాన్నే స్తుతించాను
చేముంచి	శ్రద్ధతో, ప్రేమతో
స్వాతంత్ర్యము	స్వతంత్రత; తనంతట తాను ఉన్నాననే భావం
నేమాన	నిబంధనతో; నియమంతో
బాడేవాడను	పాడేవాడిని
నేరము లెంచకుమీ	నా తప్పులను లెక్కించవద్దు
శ్రీమాధవా	శ్రీమహాలక్ష్మీదేవికి భర్త అయిన శ్రీమహావిష్ణువా
నీదాసుడ	నీ సేవకుడను, నీ భక్తుడను

పల్లవి

“దాచుకో నీ పాదాలకుదగ నే జేసినపూజ లివి
పూచి నీకీరీతిరూపపుష్పము లివి యయ్యా”

భక్తుడు శ్రీ వేంకటేశ్వరునితో, “స్వామీ! నీ పవిత్ర పాదాలకు సమర్పించడానికి నేను చేసిన ఈ పూజలను స్వీకరించు. నేను నీకు సమర్పిస్తున్న ఈ సంకీర్తనలు, నీ మహిమను కీర్తించే పుష్పాల వంటివి. వాటిని కూడా స్వీకరించు” అని ప్రార్థిస్తున్నాడు.

ఇక్కడ పూలతో చేసే పూజకంటే పదాలతో చేసే పూజకు ప్రాధాన్యం కనిపిస్తుంది. భక్తుడి హృదయం నుంచి వెలువడే ప్రతి మంచి మాట, ప్రతి నామస్మరణ, ప్రతి సంకీర్తన భగవంతునికి సమర్పించే పుష్పంగా మారుతుంది.

భావం – మొదటి చరణం

“వొక్క సంకీర్తనె చాలు వొద్దికై మమ్ము రక్షించగ
తక్కినవి భాండారాన దాచి వుండనీ”

భగవంతుని నామాన్ని నిజమైన భక్తితో పాడిన ఒక్క సంకీర్తన చాలు—అది భక్తుడిని రక్షించడానికి సరిపోతుందని అన్నమయ్య భావం. మిగిలిన సంకీర్తనలను స్వామివారి దివ్య భాండాగారంలో నిధులుగా భద్రపరచమని కోరుతున్నాడు.

“వెక్కసమగునీ నామము వెల సులభము ఫల మధికము” అని చెప్పడం ద్వారా భగవన్నామ మహిమను వివరిస్తాడు. దేవుని నామస్మరణ చేయడం చాలా సులభం; కానీ దాని ఫలితం మాత్రం అపారమైనది.

శ్రీహరి నామమే తనకు దిక్కుగా నిలిచిందని, అదే తనకు ఎప్పటికీ తరగని సంపద అని అన్నమయ్య ప్రకటిస్తున్నాడు.

భావం – రెండవ చరణం

“నానాలికపైనుండి నానాసంకీర్తనలు
పూని నాచే నిన్ను బొగడించితివి”

“నా నాలుకపై నుంచి ఎన్నో సంకీర్తనలు వెలువడేలా చేసింది నీవే” అని అన్నమయ్య అంటున్నాడు. తాను స్వయంగా గొప్పవాడినని చెప్పుకోవడం లేదు. తన ద్వారా శ్రీహరినే స్తుతింపజేసింది కూడా భగవంతుని అనుగ్రహమే అని భావిస్తున్నాడు.

“వేనామాల వెన్నుడా” అంటూ అనేక నామాలతో స్తుతింపబడే శ్రీహరిని సంబోధిస్తున్నాడు. “నిన్ను స్తుతించే అవకాశం నాకు లభించడం నా గొప్ప పుణ్యం” అని భావిస్తున్నాడు.

ఇది అన్నమయ్య భక్తిలోని ఒక ముఖ్యమైన లక్షణాన్ని చూపిస్తుంది—తన ప్రతిభను కూడా భగవంతుని ప్రసాదంగానే చూడటం.

భావం – మూడవ చరణం

“యీమాట గర్వము గాదు నీ మహిమే కొనియాడితిగాని
చేముంచి నాస్వాతంత్ర్యము చెప్పినవాడగాను”

“నేను ఇంతగా నీ గురించి పాడుతున్నానని గర్వపడటం లేదు. నా స్వంత గొప్పతనాన్ని చెప్పుకోవడం లేదు. నేను పాడింది నీ మహిమ మాత్రమే” అని అన్నమయ్య స్పష్టం చేస్తున్నాడు.

తనకు స్వాతంత్ర్యం ఉందని, తాను స్వయంగా ఏదో సాధించానని చెప్పుకునే స్థితిలో తాను లేనని అంగీకరిస్తున్నాడు.

చివరగా,

“నేమాన బాడేవాడను నేరము లెంచకుమీ
శ్రీమాధవా నే నీదాసుడ శ్రీవేంకటేశుడవయ్యా”

అంటూ, “స్వామీ! నేను నీ నామాన్ని పాడేవాడిని. నా తప్పులను లెక్కించకు. ఓ శ్రీమాధవా! నేను నీ దాసుడను; నీవే నా శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు” అని సంపూర్ణ శరణాగతిని ప్రకటిస్తున్నాడు.

సందర్భం — ఎక్కడ పాడుతారు?

ఈ కీర్తన శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామిని ఉద్దేశించినదైనందున తిరుమల-తిరుపతి భక్తి సంప్రదాయంలో ప్రత్యేక స్థానం కలిగి ఉంది. అన్నమయ్య సంకీర్తనలు తిరుమలలో జరిగే అనేక ఆధ్యాత్మిక కార్యక్రమాలు, భజనలు, సంగీత కార్యక్రమాలు, భక్తి గాన కార్యక్రమాల్లో వినిపిస్తుంటాయి.

అదేవిధంగా ఇంటి పూజలు, భజన కార్యక్రమాలు, హరిదాసుల గాన కార్యక్రమాలు, దేవాలయ ఉత్సవాలు వంటి సందర్భాల్లో కూడా ఈ కీర్తనను ఆలపించవచ్చు. కీర్తనలోని శరణాగతి భావం కారణంగా వ్యక్తిగత ప్రార్థన సమయంలో కూడా ఇది ఎంతో అనుకూలంగా ఉంటుంది.

కర్ణాటక సంగీత సంప్రదాయంలో ఆరభి రాగంలో పాడే ఈ కీర్తనకు గాన రూపంలో ప్రత్యేకమైన ఉత్సాహం, భక్తి భావం ఏర్పడుతుంది. అన్నమాచార్య కీర్తనలను అనేక మంది ప్రముఖ కర్ణాటక సంగీత గాయకులు, భక్తి గాయకులు తమ తమ శైలుల్లో ఆలపించారు.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

1. ఈ కీర్తన ఏ దేవుడి గురించి?

ఈ కీర్తన శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి, అంటే తిరుమలలో కొలువైన శ్రీమహావిష్ణువు గురించి. చివరి చరణంలో అన్నమయ్య “శ్రీమాధవా” అని, “శ్రీవేంకటేశుడవయ్యా” అని స్వామిని సంబోధిస్తున్నాడు.

2. ఈ కీర్తన ఎప్పుడు పాడతారు?

ఇది ప్రత్యేకంగా ఒక్క పండుగకే పరిమితమైన కీర్తన కాదు. శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి పూజలు, భజనలు, దేవాలయ కార్యక్రమాలు, అన్నమయ్య సంకీర్తన గాన కార్యక్రమాలు, వ్యక్తిగత ప్రార్థనలు వంటి అనేక సందర్భాల్లో పాడవచ్చు.

3. “ఒక్క సంకీర్తనే చాలు” అనే మాటకు అర్థం ఏమిటి?

ఇక్కడ అన్నమయ్య భక్తితో పలికే ఒక్క భగవన్నామ సంకీర్తనకే గొప్ప శక్తి ఉందని చెబుతున్నాడు. భగవంతుని నామస్మరణ సులభమైన సాధన అయినప్పటికీ, దాని ఆధ్యాత్మిక ఫలితం ఎంతో గొప్పదని ఈ వాక్యం సూచిస్తుంది.

“దాచుకో నీ పాదాలకుదగ” కీర్తనలో అన్నమయ్య తన పూజలను, సంకీర్తనలను మాత్రమే కాదు—తనను తానే శ్రీ వేంకటేశ్వరుని పాదాలకు సమర్పించుకున్నాడు. తనకు వచ్చిన కీర్తి, తన నోట పలికిన నామం, తన ద్వారా వెలువడిన సంకీర్తనలు అన్నీ స్వామి అనుగ్రహమే అని భావించాడు.

ఈ కీర్తన మనకు ఒక అందమైన భక్తి మార్గాన్ని చూపిస్తుంది: భగవంతుని నామాన్ని స్మరించాలి, ఆయన మహిమను కీర్తించాలి, చేసినదంతా ఆయనకే సమర్పించాలి, చివరికి “నేను నీ దాసుడను” అనే శరణాగతి భావాన్ని పొందాలి. అదే అన్నమయ్య సంకీర్తనలలోని నిత్యమైన ఆధ్యాత్మిక సందేశం.