అన్నమయ్య కీర్తన జగడపు చనువుల

రచన: అన్నమాచార్య

పరిచయం

“జగడపు చనువుల జాజర” అన్నమాచార్య సంకీర్తనల్లో ప్రత్యేకమైన శృంగారభక్తి కీర్తనగా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఈ కీర్తనలో భక్తి, దాంపత్య భావం, అలంకార సౌందర్యం ఒకదానితో ఒకటి కలిసిపోతాయి. ఇక్కడ వేంకటపతి అయిన శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు ప్రధాన దైవం. స్వామివారిని కేవలం దూరంగా ఉండే దేవుడిగా కాకుండా, భక్తునికి అత్యంత సన్నిహితుడైన ప్రియతమునిగా అన్నమయ్య దర్శించారు.

అన్నమాచార్యులు 15వ శతాబ్దానికి చెందిన మహాభక్త కవి, వాగ్గేయకారుడు. ఆయన శ్రీ వేంకటేశ్వరునిపై వేలాది సంకీర్తనలు రచించినట్లు ప్రసిద్ధి. ఈ కీర్తనలోని “జాజర” అనే పదప్రయోగం, స్త్రీల సమూహంగా చేసే సరసమైన గానం లేదా ఆటపాట వాతావరణాన్ని గుర్తుకు తెస్తుంది. శృంగారాన్ని భౌతిక కోణంలో మాత్రమే కాకుండా, జీవాత్మ–పరమాత్మల మధ్య ఉన్న ఆత్మీయ అనుబంధానికి ప్రతీకగా చూడటం అన్నమయ్య రచనల ప్రత్యేకత.

పూర్తి సాహిత్యం
పల్లవి

జగడపు చనువుల జాజర
సగినల మంచపు జాజర ||

చరణం 1

మొల్లలు తురుముల ముడిచిన బరువున
మొల్లపు సరసపు మురిపెమున |
జల్లన పుప్పొడి జారగ పతిపై చల్లే పతిపై
చల్లే రతివలు జాజర ||

చరణం 2

భారపు కుచముల పైపై కడు సిం-
గారము నెరపేటి గంధవొడి |
చేరువ పతిపై చిందగ పడతులు
సారెకు చల్లేరు జాజర ||

చరణం 3

బింకపు కూటమి పెనగేటి చెమటల
పంకపు పూతల పరిమళము |
వేంకటపతిపై వెలదులు నించేరు
సంకుమ దంబుల జాజర ||

పద అర్థాలు

పదం	అర్థం
జగడపు	చిన్నచిన్న అలకలు, సరదా తగాదాలు, ప్రేమతో కూడిన కలహాలు
చనువులు	ఆప్యాయత, సాన్నిహిత్యం, చనువు
జాజర	స్త్రీలు సమూహంగా పాడే సరసమైన గీతం/ఆటపాట; ఉత్సవ వాతావరణంలోని గానరూపం
సగినల	సఖులు, సన్నిహిత స్త్రీలు లేదా చెలికత్తెలు
మంచపు	మంచానికి సంబంధించిన; శయ్యపై జరిగే సందర్భాన్ని సూచించేది
మొల్లలు	మల్లెపూలు
తురుములు	పూల గుత్తులు, పుష్పాల అలంకరణలు
ముడిచిన	చుట్టిన, ధరించిన లేదా కట్టుకున్న
మొల్లపు	మల్లెపూలకు సంబంధించిన; మల్లె పరిమళంతో కూడిన
సరసము	ప్రేమతో కూడిన వినోదం, చమత్కారం, రసభరితమైన ప్రవర్తన
మురిపెము	ఆనందాన్ని కలిగించే ముద్దు సౌందర్యం, ఆకర్షణ
పుప్పొడి	పువ్వుల నుంచి వచ్చే సుగంధ పరాగరేణువు
పతి	భర్త; ప్రభువు
రతివలు	ప్రేమతో, రతిభావంతో ఉన్న స్త్రీలు
భారపు కుచములు	స్త్రీల వక్షోజాలను సూచించే కవితా ప్రయోగం
సింగారము	శృంగారం, అలంకారం, అందంగా ముస్తాబు చేయడం
గంధవొడి	గంధపు పొడి లేదా సుగంధ ద్రవ్యాల పొడి
పడతులు	స్త్రీలు
సారెకు	పదేపదే, వరుసగా, సమృద్ధిగా
బింకము	బిగుతు, ఉత్సాహం లేదా సరసమైన పెనుగులాటలోని తీవ్రత
కూటమి	కలయిక, సమాగమం
పెనగేటి	పెనవేసుకున్న, దగ్గరగా కలిసిన
చెమటలు	శ్రమ లేదా ప్రేమోల్లాసం వల్ల శరీరంపై ఏర్పడే స్వేదబిందువులు
పంకపు పూతలు	చెమటతో ఏర్పడిన తేమ/పూతలను సూచించే కవితా ప్రయోగం
పరిమళము	సువాసన, గుబాళింపు
వేంకటపతి	తిరుమల కొండలపై వెలసిన శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి
వెలదులు	స్త్రీలు, యువతులు
నించేరు	నింపారు, సమర్పించారు లేదా అలంకరించారు
సంకుమదంబులు	కుంకుమతో కూడిన సుగంధ ద్రవ్యాలు/కుంకుమపొడి వంటి అలంకార పదార్థాలు

పల్లవి భావం

“జగడపు చనువుల జాజర, సగినల మంచపు జాజర” అంటూ అన్నమయ్య ప్రేమలోని చనువును, సరదా అలకలను ఒక జాజర పాటగా చిత్రించారు. ప్రేమికుల మధ్య చిన్నచిన్న కలహాలు కూడా ప్రేమను మరింత మధురంగా చేస్తాయి. ఇక్కడ స్త్రీల గానం, నవ్వులు, సరదా సంభాషణలు, ప్రేమతో కూడిన అలకలు కలిసి ఒక ఆహ్లాదకరమైన వాతావరణాన్ని సృష్టిస్తున్నాయి.

మంచం అనే పదం కేవలం శయ్యను సూచించడమే కాకుండా, దాంపత్య సాన్నిహిత్యానికి ప్రతీకగా కూడా భావించవచ్చు. అన్నమయ్య శృంగార భావాన్ని భక్తి రసంతో మేళవించి, భక్తుడు–భగవంతుని మధ్య ఉన్న అత్యంత సన్నిహిత సంబంధాన్ని సూచిస్తున్నారు.

మొదటి చరణం భావం

మల్లెపూలను జడలో తురుముకుని ధరించిన స్త్రీలు, ప్రేమతో కూడిన సరస సంభాషణల్లో మునిగిపోయారు. వారి అలంకరణలోని మల్లెపూలు, వాటి పరిమళం, వారి ఆనందం—ఇవన్నీ కలిసి ఒక మధురమైన దృశ్యాన్ని సృష్టిస్తున్నాయి.

పువ్వుల నుంచి జారే పుప్పొడిని వారు తమ పతిపై చల్లుతున్నారు. ఈ దృశ్యం సాధారణ ప్రేమక్రీడలా కనిపించినప్పటికీ, భక్తి దృష్టిలో ఇది స్వామివారికి పుష్పసుగంధాలతో చేసే ఆత్మీయ సేవగా కూడా అర్థం చేసుకోవచ్చు.

రెండవ చరణం భావం

రెండవ చరణంలో స్త్రీల అలంకరణ మరింత స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. గంధపు పొడి, సుగంధ ద్రవ్యాలు, శృంగార అలంకరణలతో వారు తమను తాము ముస్తాబు చేసుకున్నారు. దగ్గరగా ఉన్న పతిపై ఆ సుగంధ ద్రవ్యాలను చల్లుతూ ఆనందిస్తున్నారు.

ఇక్కడ గంధం, పుష్పం, కుంకుమ వంటి వస్తువులు కేవలం శృంగార అలంకరణలు కావు. భగవంతునికి చేసే సేవలో సుగంధ ద్రవ్యాలు, పుష్పాలు, కుంకుమ వంటి వాటికి ఉన్న ప్రాధాన్యాన్ని కూడా ఇవి గుర్తుకు తెస్తాయి.

మూడవ చరణం భావం

చివరి చరణంలో ప్రేమతో కూడిన కలయిక మరింత ఉత్సాహభరితంగా చిత్రించబడింది. సన్నిహితమైన కలయికలో ఏర్పడిన చెమటబిందువులకూ పరిమళం ఉన్నట్లు కవి వర్ణిస్తారు. ఇది అన్నమయ్య శృంగార కవిత్వంలోని సహజత్వాన్ని తెలియజేస్తుంది.

చివరికి ఈ మొత్తం దృశ్యాన్ని “వేంకటపతిపై” కేంద్రీకరిస్తారు. అంటే ఈ ప్రేమభావం అంతా తిరుమల వేంకటేశ్వరుని చుట్టూనే తిరుగుతోంది. స్త్రీలు కుంకుమ, సుగంధ ద్రవ్యాలు, పుష్పాల వంటి వాటితో స్వామిని సేవిస్తున్నారు.

అందువల్ల ఈ కీర్తనను కేవలం లౌకిక శృంగార వర్ణనగా చూడకుండా, జీవాత్మ పరమాత్మను తన ప్రియతమునిగా భావించి చేసే ఆత్మీయ భక్తిగా కూడా అర్థం చేసుకోవచ్చు. ఇదే అన్నమయ్య శృంగార సంకీర్తనలలో కనిపించే ప్రత్యేకమైన భక్తి దృష్టి.

ఈ కీర్తనలోని భక్తి–శృంగార తత్త్వం

అన్నమాచార్యుల కీర్తనల్లో శృంగార రసం అనేక సందర్భాల్లో భక్తికి ఒక మార్గంగా కనిపిస్తుంది. భగవంతుడితో భక్తునికి ఏర్పడే సంబంధం తల్లి–బిడ్డ, సేవకుడు–ప్రభువు, స్నేహితుడు–స్నేహితుడు లేదా ప్రియుడు–ప్రియురాలి సంబంధంగా వ్యక్తమవుతుంది.

“జగడపు చనువుల జాజర”లో చనువు, అలక, సరసం, అలంకారం, సుగంధం, కలయిక వంటి అంశాల ద్వారా స్వామివారితో ఉన్న ఆత్మీయతను కవి వ్యక్తీకరిస్తారు.

ఈ కారణంగానే ఈ కీర్తనలోని ప్రతి దృశ్యం వెనుక ఒక భక్తి భావాన్ని చూడవచ్చు. పుష్పాలు సమర్పించడం పూజగా, గంధం చల్లడం సేవగా, కుంకుమ అలంకరణగా, ప్రేమతో కూడిన చనువు భక్తుని పరమాత్మపై ఉన్న సంపూర్ణ అనురాగంగా భావించవచ్చు.

సందర్భం – ఎక్కడ పాడుతారు?

“జగడపు చనువుల జాజర” వంటి అన్నమయ్య సంకీర్తనలు తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వరుని ఆరాధనా సంప్రదాయంలో ప్రత్యేక స్థానాన్ని కలిగి ఉన్నాయి. ముఖ్యంగా శృంగార సంకీర్తనలుగా వీటిని సంగీత కార్యక్రమాలు, అన్నమయ్య జయంతి ఉత్సవాలు, దేవాలయ సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు, భక్తి సంగీత కచేరీలలో ఆలపిస్తారు.

ఈ కీర్తనను సాధారణంగా సాహిత్య–సంగీత కార్యక్రమాల్లో ప్రదర్శించినప్పుడు, దాని శృంగారభక్తి భావాన్ని అర్థం చేసుకుని ఆలపించడం ముఖ్యమైనది. అన్నమయ్య సాహిత్యంలోని పదసౌందర్యం, లయ, భావవ్యక్తీకరణ కలిసి ఈ కీర్తనకు ప్రత్యేకమైన ఆకర్షణను ఇస్తాయి.

అన్నమయ్య సంకీర్తనలకు అనేక మంది ప్రముఖ గాయకులు, సంగీత విద్వాంసులు తమ తమ శైలిలో స్వరరూపాలు అందించారు. అందువల్ల ఒకే సాహిత్యం వివిధ సంగీత సంప్రదాయాల్లో కొద్దిగా భిన్నమైన భావ ఛాయలను పొందుతుంది.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

1. ఈ కీర్తన ఏ దేవుడి గురించి?

“జగడపు చనువుల జాజర” ప్రధానంగా శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి, అంటే తిరుమల వేంకటపతిని ఉద్దేశించి రచించబడిన అన్నమాచార్య సంకీర్తన. చివరి చరణంలో “వేంకటపతి” అనే నామం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.

2. ఈ కీర్తనలో శృంగార భావం ఎందుకు కనిపిస్తుంది?

అన్నమాచార్యులు శృంగారాన్ని కేవలం లౌకిక ప్రేమగా మాత్రమే ఉపయోగించలేదు. జీవాత్మ–పరమాత్మల మధ్య ఉన్న గాఢమైన అనురాగాన్ని వ్యక్తం చేయడానికి కూడా శృంగార రసాన్ని ఉపయోగించారు. అందువల్ల ఈ కీర్తనలోని ప్రేమ, అలంకారం, చనువు వంటి భావాలను భక్తి దృష్టితో కూడా అర్థం చేసుకోవచ్చు.

3. ఈ కీర్తన ఎప్పుడు పాడుతారు?

ఈ కీర్తనను అన్నమయ్య సంకీర్తన కార్యక్రమాలు, దేవాలయ సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు, భక్తి సంగీత కచేరీలు, అన్నమయ్య జయంతి వంటి సందర్భాల్లో ఆలపిస్తారు. దీని శృంగారభక్తి స్వభావం కారణంగా భావపూర్వకమైన సంగీత ప్రదర్శనల్లో ఇది ప్రత్యేక ఆకర్షణగా నిలుస్తుంది.

“జగడపు చనువుల జాజర” అన్నమాచార్యుల సాహిత్యంలో ప్రేమ, శృంగారం, అలంకారం, భక్తి—ఈ నాలుగు అంశాలను ఒకే భావప్రవాహంలో కలిపిన అందమైన కీర్తన. మల్లెపూల పరిమళం నుంచి గంధపు సువాసన వరకు, సరసమైన చనువు నుంచి స్వామివారిపై సంపూర్ణ అనురాగం వరకు ప్రతి దృశ్యంలోనూ ఒక కవితాత్మక సౌందర్యం కనిపిస్తుంది.

చివరికి ఈ కీర్తన మనకు చెప్పే ప్రధాన భావం భగవంతునితో దూరమైన సంబంధం కాదు; అత్యంత ఆత్మీయమైన, ప్రేమతో నిండిన అనుబంధం. అందుకే శృంగార వర్ణనల మధ్య కూడా “వేంకటపతి” అనే దైవనామం కీర్తనకు భక్తి పరిమళాన్ని అందిస్తుంది. అన్నమయ్య కవిత్వంలోని ఈ ప్రత్యేకతే శతాబ్దాలు గడిచినా ఆయన సంకీర్తనలను సజీవంగా ఉంచుతోంది.