అన్నమయ్య కీర్తన కామధేనువిదే

రచన: అన్నమాచార్య

పరిచయం

“కామధేను విదే కల్పవృక్ష మిదే” అనే అన్నమాచార్య కీర్తన శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి మహిమను, ఆయనను ఆశ్రయించిన ప్రపన్నుల భక్తి జీవితాన్ని ఎంతో హృద్యంగా వివరిస్తుంది. తిరుమల శ్రీవారిని కామధేనువు, కల్పవృక్షం వంటి కోరికలను తీర్చే దైవస్వరూపంగా కీర్తిస్తూ, నిజమైన భక్తులకు హరినామస్మరణ, పరమాత్ముని స్తుతి, స్వామివారి పాదసేవ, ధ్యానం, భగవత్ కైంకర్యమే అసలైన సంపదలని అన్నమాచార్యులు చెబుతున్నారు. అన్నమాచార్యులు 15వ శతాబ్దానికి చెందిన మహాభక్తుడు, వాగ్గేయకారుడు. తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వరునిపై వేలాది సంకీర్తనలు రచించిన ఆయన భక్తి సాహిత్యంలో చిరస్థాయిగా నిలిచారు. ఈ కీర్తనలో శరణాగతి, భగవద్భక్తి, కైంకర్యం, నామస్మరణ ప్రధాన సందేశాలుగా కనిపిస్తాయి.

పూర్తి సాహిత్యం
పల్లవి

కామధేను విదే కల్పవృక్ష మిదే
ప్రామాణ్యము గల ప్రపన్నులకు ||

చరణం 1

హరినామజపమే ఆభరణంబులు
పరమాత్మునినుతి పరిమళము |
దరణిదరు పాదసేవే భోగము
పరమంబెరిగిన ప్రపన్నులకు ||

చరణం 2

దేవుని ధ్యానము దివ్యాన్నంబులు
శ్రీవిభు భక్తే జీవనము |
ఆవిష్ణు కైంకర్యమే సంసారము
పావనులగు యీ ప్రపన్నులకు ||

చరణం 3

యేపున శ్రీవేంకటేశుడే సర్వము
దాపై యితని వందనమే విధి |
కాపుగ శరణాగతులే చుట్టాలు
పై పయి గెలిచిన ప్రపన్నులకు ||

పద అర్థాలు

పదం	అర్థం
కామధేను	కోరిన కోరికలను తీర్చే దివ్య గోవు; అభీష్టాలను ప్రసాదించే దైవస్వరూపం
కల్పవృక్షం	కోరిన వరాలను ప్రసాదిస్తుందని భావించే దివ్య వృక్షం
ప్రామాణ్యము	విశ్వసనీయత, ఆధారం, సత్యత్వం
ప్రపన్నులు	భగవంతునికి పూర్తిగా శరణాగతి చేసిన భక్తులు
హరినామజపం	శ్రీహరి నామాన్ని భక్తితో పదే పదే స్మరించడం
ఆభరణంబులు	ఆభరణాలు; అలంకారాలు
పరమాత్ముడు	సమస్త జీవులకు ఆధారమైన పరబ్రహ్మ స్వరూపుడైన భగవంతుడు
నుతి	స్తుతి, కీర్తన, ప్రశంస
పరిమళము	సువాసన; ఇక్కడ భగవంతుని స్తుతి అందించే ఆధ్యాత్మిక సుగంధం అనే భావం
దరణిదరు	భూమిని ధరించేవాడు; ఇక్కడ శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామిని సూచించే పదప్రయోగం
పాదసేవ	భగవంతుని పాదాలను సేవించడం; భక్తితో సేవ చేయడం
భోగము	ఆనందం, సుఖం; ఇక్కడ భగవత్సేవలో పొందే ఆధ్యాత్మిక ఆనందం
దివ్యాన్నంబులు	దైవికమైన ఆహారం; పవిత్రమైన ఆధ్యాత్మిక ఆనందానికి ప్రతీక
శ్రీవిభు	శ్రీమహాలక్ష్మితో కూడిన ప్రభువు; శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు
భక్తి	భగవంతునిపై ప్రేమ, విశ్వాసం, అంకితభావం
కైంకర్యము	భగవంతునికి ప్రేమతో చేసే సేవ
సంసారము	లోకజీవితం; జీవి అనుభవించే కుటుంబ, సామాజిక జీవన ప్రవాహం
పావనులు	పవిత్రులు, శుద్ధమైన మనస్సు కలవారు
యేపున	ఎల్లప్పుడూ, నిరంతరం
దాపై	ఆపై, తదుపరి
విధి	కర్తవ్యం, చేయవలసిన పని
కాపుగ	రక్షణగా, కాపాడే వారిగా
శరణాగతులు	భగవంతుని శరణు పొందినవారు
చుట్టాలు	బంధువులు, ఆత్మీయులు
పై పయి	పైపైకి, క్రమంగా, సమస్తంగా

పల్లవి భావం

అన్నమాచార్యులు శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామిని కామధేనువుతో, కల్పవృక్షంతో పోలుస్తున్నారు. కామధేను కోరిన వరాలను ప్రసాదిస్తుందని, కల్పవృక్షం కోరిన కోరికలను నెరవేరుస్తుందని పురాణ సంప్రదాయంలో భావిస్తారు. అదే విధంగా శ్రీ వేంకటేశ్వరుడిని సంపూర్ణ విశ్వాసంతో ఆశ్రయించిన ప్రపన్నులకు ఆయన సర్వస్వమవుతాడు.

ఇక్కడ “ప్రపన్నులు” అంటే కేవలం భగవంతుడిని పూజించేవారు మాత్రమే కాదు; తమను తాము పూర్తిగా స్వామివారికి సమర్పించుకున్న శరణాగత భక్తులు. అలాంటి భక్తులకు శ్రీవేంకటేశ్వరుడే కోరికలను తీర్చే దైవం, జీవితానికి ఆధారం, పరమాశ్రయం.

మొదటి చరణం భావం

మొదటి చరణంలో నిజమైన భక్తునికి ఏవి విలువైన సంపదలో అన్నమాచార్యులు చెబుతున్నారు.

హరినామ జపమే ఆభరణం. భక్తుని శరీరాన్ని అలంకరించే బంగారు, వజ్రాభరణాల కంటే శ్రీహరి నామాన్ని స్మరించడమే గొప్ప అలంకారం. భగవంతుని నామస్మరణ భక్తుని అంతరంగాన్ని పవిత్రం చేస్తుంది.

పరమాత్ముని స్తుతి పరిమళం. భగవంతుని గుణాలను కీర్తించడం మనసుకు సుగంధంలాంటిది. పువ్వు నుంచి వచ్చే పరిమళంలా, భగవంతుని స్తుతి భక్తి జీవితాన్ని సుగంధభరితం చేస్తుంది.

స్వామివారి పాదసేవే భోగం. సాధారణంగా భోగం అంటే ఇంద్రియాలకు లభించే సుఖం. కానీ ప్రపన్నుడికి అసలైన భోగం భగవంతుని పాదసేవలోనే ఉంటుంది. పరమార్థాన్ని తెలుసుకున్న భక్తునికి భగవత్సేవే అత్యున్నత ఆనందం.

రెండవ చరణం భావం

రెండవ చరణంలో భక్తుని జీవితంలో భగవంతుని స్థానం మరింత లోతుగా వివరించబడుతుంది.

దేవుని ధ్యానం దివ్యాన్నం అని అన్నమాచార్యులు చెబుతున్నారు. శరీరానికి ఆహారం ఎంత అవసరమో, భక్తుని అంతరంగానికి భగవంతుని ధ్యానం అంత అవసరం. ధ్యానం మనసుకు ప్రశాంతతను, ఆత్మకు ఆనందాన్ని అందిస్తుంది.

శ్రీవిభువు పట్ల భక్తియే జీవనం. శ్రీమహాలక్ష్మితో కూడిన శ్రీ వేంకటేశ్వరునిపై భక్తి భక్తుని జీవితానికి ప్రాణాధారం. ఇక్కడ భక్తి అనేది ఒక ప్రత్యేకమైన ఆచారం మాత్రమే కాకుండా జీవించే విధానంగా మారుతుంది.

విష్ణువు కైంకర్యమే సంసారం. సాధారణంగా సంసారం అంటే కుటుంబం, బాధ్యతలు, ఆస్తులు, సంబంధాలు వంటి లోకజీవితం. కానీ ప్రపన్నుడికి ఈ సమస్త జీవితం విష్ణుమూర్తికి సేవ చేయడానికి లభించిన అవకాశంగా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల అతని సంసారం కూడా భగవత్ కైంకర్యంగానే మారుతుంది.

మూడవ చరణం భావం

చివరి చరణంలో శరణాగతి యొక్క పరాకాష్ఠను అన్నమాచార్యులు చూపించారు.

శ్రీవేంకటేశుడే సర్వము. భక్తుని దృష్టిలో స్వామివారే సమస్తం. తన జీవితానికి ఆధారం, రక్షకుడు, బంధువు, లక్ష్యం అన్నీ స్వామివారే.

ఆయనకు వందనం చేయడమే విధి. భగవంతుని స్మరించడం, నమస్కరించడం, సేవించడం తన ప్రధాన కర్తవ్యంగా భక్తుడు భావిస్తాడు.

శరణాగతులే చుట్టాలు. ప్రపన్నుడికి భగవంతుని శరణు పొందిన భక్తులే నిజమైన ఆత్మీయులు. భౌతిక బంధాలకంటే భగవత్ సంబంధంతో ఏర్పడే ఆధ్యాత్మిక బంధానికి ఇక్కడ ప్రాధాన్యత ఇవ్వబడింది.

ఈ విధంగా ప్రపంచంలోని బంధాలు, కోరికలు, భౌతిక విజయాలపై ఆధారపడకుండా శ్రీ వేంకటేశ్వరుని ఆశ్రయించిన భక్తుడు ఆధ్యాత్మికంగా ఉన్నత స్థితిని పొందుతాడనే సందేశంతో కీర్తన ముగుస్తుంది.

ఈ కీర్తనలోని ప్రధాన భావం

ఈ అన్నమాచార్య కీర్తన యొక్క ప్రధాన సందేశం “భగవంతునికి సంపూర్ణ శరణాగతి చేయడం”. భక్తునికి నిజమైన అలంకారం హరినామస్మరణ; నిజమైన ఆనందం పాదసేవ; నిజమైన ఆహారం దేవుని ధ్యానం; నిజమైన జీవితం భగవద్భక్తి; నిజమైన కర్తవ్యం భగవంతుని సేవ.

అందుకే ఈ కీర్తన కేవలం శ్రీ వేంకటేశ్వరుని స్తుతి మాత్రమే కాదు. భక్తి మార్గంలో మన జీవన విధానం ఎలా ఉండాలో చెప్పే ఆధ్యాత్మిక సందేశం కూడా.

సందర్భం

అన్నమాచార్యుల సంకీర్తనలు ప్రధానంగా తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి ఆరాధనా సంప్రదాయంతో బలమైన అనుబంధాన్ని కలిగి ఉన్నాయి. “కామధేను విదే కల్పవృక్ష మిదే” వంటి కీర్తనలు శ్రీవారి మహిమను, భక్తుని శరణాగతిని, కైంకర్య భావాన్ని వ్యక్తపరచడానికి అనుకూలమైనవి.

ఈ కీర్తనను శ్రీ వేంకటేశ్వరుని భజనలు, సంకీర్తన కార్యక్రమాలు, దేవాలయ సంగీత కార్యక్రమాలు, భక్తి గాన సభలు వంటి సందర్భాల్లో ఆలపించవచ్చు. అన్నమాచార్య కీర్తనలకు లభించిన సంగీత రూపాంతరాల వల్ల ఈ సాహిత్యం భక్తి సంగీత ప్రపంచంలో విస్తృతంగా పరిచయమైంది. వివిధ గాయకులు, అన్నమయ్య సంకీర్తన గాయక బృందాలు తమ తమ సంగీత సంప్రదాయాలకు అనుగుణంగా వీటిని ఆలపిస్తూ ఉంటారు.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

1. “కామధేను విదే కల్పవృక్ష మిదే” కీర్తన ఏ దేవుడి గురించి?

ఈ కీర్తన ప్రధానంగా శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి గురించి. స్వామివారిని కామధేను, కల్పవృక్షంతో పోలుస్తూ, శరణాగతులైన భక్తులకు ఆయనే సర్వస్వమని అన్నమాచార్యులు వివరిస్తారు.

2. ఈ కీర్తనను ఎప్పుడు పాడతారు?

ఈ కీర్తనను శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి భజనలు, దేవాలయ సంగీత కార్యక్రమాలు, అన్నమాచార్య సంకీర్తన కార్యక్రమాలు, భక్తి గాన సభలు వంటి సందర్భాల్లో పాడవచ్చు. నిర్దిష్టమైన ఒక పండుగకు మాత్రమే పరిమితమైన కీర్తనగా చూడాల్సిన అవసరం లేదు.

3. ఈ కీర్తనలో “ప్రపన్నులు” అంటే ఎవరు?

“ప్రపన్నులు” అంటే భగవంతుని సంపూర్ణంగా శరణు పొందిన భక్తులు. తమ జీవితాన్ని స్వామివారికి అంకితం చేసి, హరినామస్మరణ, ధ్యానం, పాదసేవ, భగవత్ కైంకర్యాన్ని తమ జీవితంలో ప్రధానంగా భావించేవారిని ఈ పదం సూచిస్తుంది.

“కామధేను విదే కల్పవృక్ష మిదే” కీర్తనలో అన్నమాచార్యులు భక్తి జీవితానికి అవసరమైన ఎన్నో విలువలను ఒకే చోట చక్కగా చూపించారు. శ్రీ వేంకటేశ్వరుడిని ఆశ్రయించిన భక్తునికి భౌతిక సంపదలకంటే హరినామస్మరణ, భగవత్ ధ్యానం, పాదసేవ, కైంకర్యం, శరణాగతి ముఖ్యమైనవని ఈ కీర్తన తెలియజేస్తుంది.

శ్రీ వేంకటేశ్వరుడే సర్వస్వమని భావించి, ఆయనను స్మరిస్తూ, ఆయన సేవలో జీవించడమే ప్రపన్నుని మార్గమని అన్నమాచార్యుల సందేశం. అందుకే ఈ కీర్తన భక్తి, శరణాగతి, భగవత్ కైంకర్య భావాలను అందంగా ప్రతిబింబించే అన్నమాచార్య సంకీర్తనగా నిలుస్తుంది.