రచన: అన్నమాచార్య
ప్రధాన దైవం: శ్రీకృష్ణుడు – శ్రీ గోవిందుడు – శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు
ప్రధాన భావం: బాలకృష్ణుని చిలిపితనం, గోపాల జీవితం, దుష్ట సంహారం, భక్త రక్షణ, చివరకు వేంకటాద్రిపై వెలసిన గోవిందుని మహిమ.

పరిచయం

“కోడెకాడె వీడె వీడె గోవిందుడు” అనే అన్నమాచార్య కీర్తనలో శ్రీకృష్ణుని బాలలీలలు, గోపికలతో ఆయన చిలిపి అనుబంధం, గోపాలకుడిగా ఆయన జీవితం, కంసుని సంహారం, గోవర్ధనగిరిని ఎత్తిన ఘట్టం వంటి అనేక ప్రసిద్ధ లీలలు కనిపిస్తాయి. కృష్ణుడి బాల్యాన్ని, అల్లరిని, పరాక్రమాన్ని, చివరకు శ్రీ వేంకటేశ్వరునితో ఆయనకున్న తాత్త్విక ఏకత్వాన్ని ఈ కీర్తన అందంగా చిత్రిస్తుంది. అన్నమాచార్యులు 15వ శతాబ్దంలో తిరుమల శ్రీవేంకటేశ్వరుని వైభవాన్ని వేలాది సంకీర్తనల ద్వారా కీర్తించారు. ఈ కీర్తనలో “గోవిందుడు” అనే నామం పదేపదే రావడం ప్రత్యేక ఆకర్షణ. కృష్ణుడి గోకుల లీలల నుంచి వేంకటాద్రి నివాసం వరకు ఒకే దైవస్వరూపాన్ని కవి దర్శించిన తీరు ఇందులో స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.

పూర్తి సాహిత్యం
పల్లవి

కోడెకాడె వీడె వీడె గోవిందుడు
కూడె ఇద్దరు సతుల గోవిందుడు ||

చరణం 1

గొల్లెతల వలపించె గోవిందుడు
కొల్లలాడె వెన్నలు గోవిందుడు |
గుల్ల సంకుఁజక్రముల గోవిందుడు
గొల్లవారింట పెరిగె గోవిందుడు ||

చరణం 2

కోలచే పసులగాచె గోవిందుడు
కూలగుమ్మె కంసుని గోవిందుడు |
గోలయై వేల కొండెత్తె గోవిందుడు
గూళెపుసతులఁ దెచ్చె గోవిందుడు ||

చరణం 3

కుందనపు చేలతోడి గోవిందుడు
గొందులు సందులు దూరె గోవిందుడు |
కుందని శ్రీవేంకటాద్రి గోవిందుడు
గొందిఁ దోసె నసురల గోవిందుడు ||

పద అర్థాలు

పద అర్థాలు ఈ కీర్తనలోని కొన్ని పాత తెలుగు పదాలు, ప్రాంతీయ ప్రయోగాలు మరియు కృష్ణలీలలకు సంబంధించిన పదాలకు సందర్భానుసారమైన అర్థాలు ఇలా ఉన్నాయి.

పదం	అర్థం
కోడెకాడు	యువకుడు; చిలిపి స్వభావం కలిగిన బాలుడు
వీడె	ఇతడే, ఈయనే
గోవిందుడు	శ్రీకృష్ణుడు; శ్రీహరి; గోవులను కాపాడేవాడు; శ్రీ వేంకటేశ్వరుని ప్రసిద్ధ నామం
కూడె	కలిసినవాడు; తోడైనవాడు
ఇద్దరు సతులు	ఇద్దరు భార్యలు; సందర్భానుసారం రుక్మిణి, సత్యభామలను సూచించే భావం
గొల్లెతలు	గోపికలు; గొల్ల స్త్రీలు
వలపించె	ప్రేమలో పడేలా చేశాడు; తనపై ప్రేమ కలిగించాడు
కొల్లలాడె	దొంగిలించాడు; అల్లరి చేస్తూ తీసుకున్నాడు
వెన్నలు	వెన్న; గోపికల ఇళ్లలోని మక्खనము
గుల్ల	ఖాళీగా, లోపల భాగం తొలగించినట్లు ఉండే రూపం; సందర్భానుసారం చిలిపి కదలిక/లీలకు సంబంధించిన ప్రయోగం
సంకుఁజక్రములు	సంకుచితమైన మార్గాలు; చిన్న చిన్న సందులు, దారులు
గొల్లవారింట	గోపాలకుల ఇళ్లలో
కోల	కర్ర, దండ; గోపాలకుడు పశువులను కాపాడేందుకు ఉపయోగించే కర్ర
పసులు	పశువులు; ముఖ్యంగా ఆవులు, దూడలు
గాచె	కాపాడాడు; రక్షించాడు
కూలగుమ్మె	కూలిపోయేలా చేశాడు; ధ్వంసం చేశాడు
కంసుడు	మథురను పాలించిన దుర్మార్గ రాజు; శ్రీకృష్ణునిచే సంహరించబడినవాడు
గోలయై	గొప్ప కలకలం/ప్రతిధ్వనిగా మారి; సందర్భంలో అద్భుతమైన లీలను సూచిస్తుంది
వేల కొండెత్తె	గోవర్ధన పర్వతాన్ని ఎత్తాడు; కృష్ణుని గోవర్ధన లీల
గూళెపు సతులు	ఇళ్లలోని స్త్రీలు; గోపికలు
దెచ్చె	తీసుకువచ్చాడు; రప్పించాడు
కుందనపు చేలతోడి	బంగారం వంటి మెరుపు కలిగిన వస్త్రాలతో; అందమైన పీతాంబరంతో
గొందులు సందులు	చిన్న చిన్న వీధులు, సందులు, ఇరుకైన దారులు
దూరె	ప్రవేశించాడు; సంచరించాడు
కుందని	కొలువైన, నిలిచిన, ఉన్న
శ్రీవేంకటాద్రి	శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు కొలువైన పవిత్ర వేంకట పర్వతం
దోసె	చేసిన పని; సందర్భంలో సంహారం/దండన చేసిన భావం
అసురలు	రాక్షసులు, దుష్ట శక్తులు

పల్లవి – భావం

ఇతడే ఆ చిలిపి బాలుడు, ఇతడే గోవిందుడు అని అన్నమయ్య ఎంతో ఆప్యాయంగా శ్రీకృష్ణుణ్ణి పరిచయం చేస్తున్నారు. గోకులంలో గోపికలతో సరదాగా తిరిగిన బాలకృష్ణుడే తరువాత మహాపరాక్రమశాలి అయిన శ్రీకృష్ణుడు. రుక్మిణి, సత్యభామ వంటి భార్యలతో కూడిన ద్వారకాధీశుడూ ఆయనే.

“వీడె వీడె” అనే పునరుక్తి ద్వారా కవి చూపించే భావం ఎంతో సన్నిహితమైనది. భగవంతుడు దూరంగా ఉన్న దేవుడు మాత్రమే కాదు; మన మధ్య తిరుగుతూ, మనతో చిలిపిగా మెలుగుతున్న గోవిందుడే అని అన్నమయ్య భావిస్తున్నారు.

చరణం 1 – భావం

ఈ చరణంలో అన్నమయ్య బాలకృష్ణుని గోకుల జీవితాన్ని మన కళ్ల ముందు నిలబెడతారు.

గోపికలను తన చిలిపి చేష్టలతో ఆకర్షించినవాడు కృష్ణుడు. గోపికల ఇళ్లలో దాచిన వెన్నను దొంగిలిస్తూ అల్లరి చేసినవాడు కూడా ఆయనే. కృష్ణుడి వెన్నదొంగతనం కేవలం ఒక బాలుడి అల్లరి కాదు; భక్తి సాహిత్యంలో అది ఎంతో మధురమైన లీలగా భావించబడుతుంది.

చిన్న చిన్న సందుల్లో, గోకుల వీధుల్లో కృష్ణుడు తిరుగుతూ గోపికల ఇళ్లకు వెళ్లేవాడు. చివరకు గోపాలకుల మధ్యే పెరిగిన బాలుడిగా కవి ఆయనను చూపిస్తున్నారు.

ఇక్కడ గోవిందుని బాలసౌందర్యం, చిలిపితనం, గోపికల ప్రేమ, గోకుల జీవితం అన్నీ ఒకే చిత్రంలో కనిపిస్తాయి.

చరణం 2 – భావం

ఇక్కడ కృష్ణుడి మరో రూపం కనిపిస్తుంది. చేతిలో కర్ర పట్టుకుని ఆవులను కాపాడే గోపాలకుడిగా ఆయన కనిపిస్తాడు.

అదే గోవిందుడు తరువాత కంసుని సంహరించాడు. బాల్యంలో వెన్న దొంగిలించిన చిలిపి కృష్ణుడే ధర్మరక్షణ కోసం దుష్టుడైన కంసుని అంతం చేశాడు.

గోవర్ధనగిరిని ఎత్తిన లీలను కూడా అన్నమయ్య ప్రస్తావిస్తున్నారు. ఇంద్రుడి వర్షప్రకోపం నుంచి గోకుల ప్రజలను, గోవులను రక్షించేందుకు కృష్ణుడు గోవర్ధన పర్వతాన్ని తన చిటికెన వేలిపై ఎత్తి ఆశ్రయం కల్పించాడు.

అలా ఈ చరణంలో కృష్ణుడు గోపాలకుడు, రక్షకుడు, దుష్ట సంహారకుడు, భక్తుల ఆశ్రయదాతగా దర్శనమిస్తాడు.

చరణం 3 – భావం

ఈ చరణంలో కవి కృష్ణుని లీలలను తిరుమల శ్రీవేంకటేశ్వరుని రూపంతో అనుసంధానిస్తున్నారు.

అందమైన వస్త్రాలు ధరించిన గోవిందుడు వీధుల్లో సంచరిస్తున్న దృశ్యాన్ని కవి వర్ణిస్తారు. చిన్న చిన్న సందుల్లో కూడా భక్తుల మధ్య సంచరించే దైవస్వరూపంగా ఆయన కనిపిస్తాడు.

అంతిమంగా శ్రీవేంకటాద్రిపై కొలువైన గోవిందుడు మనకు దర్శనమిస్తాడు. గోకులంలో ఆవులను కాపాడిన కృష్ణుడే తిరుమలలో వేంకటేశ్వరుడిగా భక్తులను కాపాడుతున్నాడని అన్నమయ్య భావిస్తున్నారు.

దుష్టశక్తులను సంహరించి, ధర్మాన్ని కాపాడే ఆ పరమాత్ముడే వేంకటాద్రిపై గోవిందుడిగా వెలిశాడని ఈ చరణం తెలియజేస్తుంది.

కీర్తనలోని అంతర్లీన భావం

ఈ కీర్తన ప్రత్యేకత కృష్ణుని జీవితంలోని విభిన్న దశలను ఒకే “గోవిందుడు” అనే నామంతో కలపడం.

బాలకృష్ణుడు → వెన్నదొంగ → గోపాలకుడు → కంస సంహారకుడు → గోవర్ధనధారి → వేంకటాద్రి నివాసి

ఈ రూపాలన్నీ వేర్వేరు దేవతలు కాదని, ఒకే పరమాత్ముని విభిన్న లీలారూపాలని అన్నమయ్య భక్తి దృష్టితో చూపిస్తున్నారు.

కృష్ణుని చిలిపితనంలో కూడా భక్తి ఉంది. ఆయన పరాక్రమంలో కూడా భక్తరక్షణ ఉంది. వేంకటేశ్వరుని రూపంలో కూడా అదే గోవింద తత్త్వం కొనసాగుతుంది.

సందర్భం – ఈ కీర్తన ఎక్కడ పాడతారు?

“కోడెకాడె వీడె వీడె గోవిందుడు” వంటి అన్నమాచార్య సంకీర్తనలు శ్రీకృష్ణుని లీలలను, గోవింద నామ మహిమను, శ్రీ వేంకటేశ్వరుని వైభవాన్ని స్మరించే భక్తి కార్యక్రమాలలో ఆలపించడానికి అనుకూలంగా ఉంటాయి.

ప్రత్యేకంగా శ్రీకృష్ణ జన్మాష్టమి, గోకులాష్టమి, గోవర్ధన పూజ వంటి సందర్భాల్లో కృష్ణలీలలను వర్ణించే భాగాలు భక్తులకు ఎంతో ఆసక్తిని కలిగిస్తాయి. తిరుమల శ్రీవేంకటేశ్వరుని ఆరాధనలో “గోవింద” నామానికి ఉన్న ప్రత్యేకత కారణంగా, వేంకటేశ్వర భక్తి కార్యక్రమాల్లో కూడా ఈ కీర్తనకు మంచి స్థానం ఉంటుంది.

అన్నమాచార్య సంకీర్తనలను శాస్త్రీయ సంగీత కచేరీలు, దేవాలయ సంగీత కార్యక్రమాలు, భజనలు, నృత్య ప్రదర్శనల్లో కూడా వివిధ బాణీల్లో ఆలపిస్తారు. ఈ కీర్తనలోని పునరుక్తి మరియు లీలాత్మక పదప్రయోగం గానం, నృత్యాభినయానికి అనుకూలంగా ఉంటాయి.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

1. ఈ కీర్తన ఏ దేవుడి గురించి?

ఈ కీర్తన ప్రధానంగా శ్రీకృష్ణుడు, గోవిందుడు గురించి. చివరి చరణంలో కృష్ణుని గోవింద స్వరూపాన్ని శ్రీ వేంకటాద్రిపై కొలువైన శ్రీ వేంకటేశ్వరునితో అనుసంధానిస్తారు.

2. “గోవిందుడు” అనే పదానికి అర్థం ఏమిటి?

“గోవిందుడు” శ్రీకృష్ణుని ప్రసిద్ధ నామం. గోవులను కాపాడేవాడు అనే అర్థంతో పాటు, శ్రీహరికి మరియు తిరుమల శ్రీవేంకటేశ్వరునికి కూడా “గోవింద” అనే నామం అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందింది.

3. ఈ కీర్తన ఎప్పుడు పాడతారు?

కృష్ణలీలలను వర్ణించే ఈ కీర్తనను శ్రీకృష్ణ జన్మాష్టమి, గోవర్ధన పూజ, భక్తి సంగీత కార్యక్రమాలు, భజనలు వంటి సందర్భాల్లో ఆలపించవచ్చు. అన్నమాచార్య సంకీర్తనల కార్యక్రమాల్లో కూడా దీనిని ప్రదర్శించవచ్చు.

“కోడెకాడె వీడె వీడె గోవిందుడు” కీర్తనలో అన్నమాచార్యులు కృష్ణుని బాల్యంలోని మధురమైన అల్లరి నుంచి ఆయన పరాక్రమం వరకు, అక్కడి నుంచి శ్రీవేంకటాద్రిపై కొలువైన గోవిందుని వరకు ఒక అందమైన భక్తి ప్రయాణాన్ని చూపించారు. వెన్న దొంగిలించే బాలుడు, గోవులను కాపాడే గోపాలుడు, కంసుని సంహరించే వీరుడు, గోవర్ధనాన్ని ఎత్తే రక్షకుడు, చివరకు వేంకటాద్రిపై భక్తులకు దర్శనమిచ్చే గోవిందుడు — ఇవన్నీ ఒకే దైవస్వరూపంలోని లీలలు.

“గోవిందుడు” అనే నామాన్ని స్మరిస్తూ ఈ కీర్తనను చదవడం, వినడం లేదా ఆలపించడం ద్వారా కృష్ణభక్తి మరియు వేంకటేశ్వర భక్తి రెండింటినీ అనుభవించవచ్చు.