అన్నమయ్య కీర్తన నిముషమెడతెగక

రచన: అన్నమాచార్య

పరిచయం

“నిముషమెడతెగక” కీర్తనలో ప్రధాన దైవం శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి. కీర్తనలో “హరి”, “శ్రీ వేంకటనాథ” అనే సంబోధనల ద్వారా తిరుమల శ్రీవారినే భక్తుడు ప్రార్థిస్తున్నాడు.

ఈ కీర్తనలోని ప్రధాన సందేశం వైరాగ్యం, భగవద్‌స్మరణ, నిత్యమైన దైవసేవ. మనిషి జీవితంలో కొంత కాలం నిద్రలో, కొంత కాలం తప్పుల్లో, కొంత కాలం వృద్ధాప్యంలో గడిచిపోతుంది. కుటుంబం, ధనం, ధాన్యం, బంధువులు వంటి విషయాల వెంట పరిగెత్తుతూ జీవితం ముగిసిపోతుందని కవి గుర్తుచేస్తున్నాడు.

అందుకే “గతించిన కాలం తిరిగి రాదు; ఉన్నంతకాలం శ్రీహరిని మరవకుండా, ఆయన సేవ చేస్తూ జీవించాలి” అనేది ఈ కీర్తన యొక్క హృదయసందేశం.

పెద తిరుమలాచార్యులు తాళ్ళపాక అన్నమాచార్యుల కుమారుడు. తాళ్ళపాక కుటుంబం శ్రీ వేంకటేశ్వరుని కీర్తన, కైంకర్య సంప్రదాయాన్ని కొనసాగించిన ప్రముఖ వంశం. TTD ఆధారాల ప్రకారం పెద తిరుమలాచార్యుల ఆధ్యాత్మిక సంకీర్తనలు ప్రత్యేకంగా సంరక్షించబడ్డాయి.

పూర్తి సాహిత్యం
పల్లవి

నిముషమెడతెగక హరి నిన్ను తలచి |
మమత నీ మీదనే మరపి బ్రతుకుటగాక ||

చరణం 1

నిదురచే కొన్నాళ్ళు నేరముల కొన్నాళ్ళు
ముదిమిచే కొన్నాళ్ళు మోసపోయి |
కదిసి కోరినను గతకాలంబు వచ్చునే
మది మదినె యుండి ఏమరక బతుకుట గాక ||

చరణం 2

కడు తనయులకు కొంత కాంతలకు నొక కొంత
వెడయాసలకు కొంత వెట్టిసేసి |
అడరి కావలెననిన అందు సుఖమున్నదా
చెడక నీ సేవలే సేసి బతుకుటగాక ||

చరణం 3

ధనము వెంట తగిలి ధాన్యంబునకు తగిలి
తనవారి తగిలి కాతరుడైనను |
కను కలిగి శ్రీ వేంకటనాథ కాతువే
కొనసాగి నిన్నునే కొలిచి బతుకుటగాక ||

పద అర్థాలు

పదం	అర్థం
నిముషమెడతెగక	ఒక్క క్షణం కూడా విరామం లేకుండా
హరి	శ్రీమహావిష్ణువు; ఇక్కడ శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు
తలచి	స్మరించి, ధ్యానించి
మమత	అనురాగం, ఆప్యాయత, ‘నాది’ అనే భావం
మమత నీ మీదనే	నా అనురాగం, నా మనసు నీ మీదనే నిలవాలి
మరపి	ఇతర విషయాలను మరచి
బ్రతుకుటగాక	జీవించాలి అని ప్రార్థన
నిదురచే	నిద్ర వల్ల
నేరములు	తప్పులు, పాపకార్యాలు
ముదిమి	వృద్ధాప్యం
మోసపోయి	మాయలో చిక్కుకొని, వ్యర్థంగా కాలం గడిపి
గతకాలంబు	గతించిన కాలం
కదిసి కోరినను	తర్వాత ఎంత కోరుకున్నా
మది	మనస్సు
ఎమరక	మరుపు లేకుండా, అజాగ్రత్త లేకుండా
తనయులు	పిల్లలు, సంతానం
కాంతలు	భార్యలు / జీవిత భాగస్వాములు
వెడయాసలు	ఇతర ఆశలు, కోరికలు, వ్యర్థమైన ఆకాంక్షలు
వెట్టిసేసి	కేటాయించి, వెచ్చించి
అడరి	పట్టుదలగా, ఎక్కువగా
ధనము	సంపద, డబ్బు
ధాన్యము	ఆహార ధాన్యాలు, వ్యవసాయ సంపద
తనవారు	బంధువులు, కుటుంబ సభ్యులు
కాతరుడు	ఆందోళన చెందేవాడు, కలత చెందినవాడు
కొనసాగి	నిరంతరంగా
కొలిచి	పూజించి, సేవించి, ఆరాధించి

భావం పల్లవి

భక్తుడు శ్రీహరిని ఉద్దేశించి ఒక గొప్ప కోరికను వ్యక్తం చేస్తున్నాడు.

“ఓ హరీ! ఒక్క క్షణం కూడా నిన్ను మరవకుండా నిన్నే స్మరిస్తూ జీవించే భాగ్యం నాకు కలగాలి. ప్రపంచంలోని ఇతర విషయాలపై ఉన్న మమకారాన్ని తగ్గించి, నా మనసులోని నిజమైన అనురాగం అంతా నీ మీదే నిలవాలి” అని ప్రార్థిస్తున్నాడు.

ఇక్కడ “మమత” అనే పదానికి ప్రత్యేకమైన ప్రాధాన్యత ఉంది. సాధారణంగా మనిషి “ఇది నాది, వారు నావారు” అనే భావంతో జీవిస్తాడు. ఆ మమకారం అంతా చివరకు బాధకు కారణమవుతుంది. ఆ మమకారాన్ని భగవంతుని వైపు మళ్లించడమే ఈ పల్లవి సూచించే ఆధ్యాత్మిక మార్గం.

భావం – మెదటి చరణం

మనిషి జీవితం ఎంత త్వరగా గడిచిపోతుందో కవి చాలా సహజంగా వివరిస్తున్నాడు.

కొంత కాలం నిద్రలో గడిచిపోతుంది. మరికొంత కాలం తప్పులు, పాపాలు చేస్తూ గడుస్తుంది. ఇంకొంత కాలం వృద్ధాప్యంలోకి వెళ్లిపోతుంది. ఇలా మనకు తెలియకుండానే జీవితం ముందుకు సాగిపోతుంది.

గతించిన కాలాన్ని తిరిగి తీసుకురావడం ఎవరి వల్లా కాదు. ఒకసారి గడిచిపోయిన రోజు, గంట, నిమిషం మళ్లీ మన చేతికి రాదు.

అందువల్ల “కాలం గడిచిపోయిన తర్వాత పశ్చాత్తాపపడటం కాకుండా, ఇప్పుడే జాగ్రత్తగా జీవించాలి. మనస్సులో శ్రీహరిని నిలుపుకొని, మరుపు లేకుండా జీవించాలి” అని కవి చెబుతున్నాడు.

ఇది నేటి జీవితానికీ ఎంతో వర్తించే సందేశం. మనిషి “తర్వాత భక్తి చేస్తాను, తర్వాత పూజ చేస్తాను, తర్వాత ఆధ్యాత్మిక జీవితం మొదలుపెడతాను” అని వాయిదా వేస్తూ ఉంటాడు. కానీ కాలం ఎవరి కోసం ఆగదు.

భావం – రెండవ చరణం

మనిషి జీవితంలో పెద్ద భాగం కుటుంబ బాధ్యతలకు, పిల్లలకు, జీవిత భాగస్వామికి, వివిధ కోరికలకు కేటాయించబడుతుంది.

పిల్లల కోసం కొంత, కుటుంబం కోసం కొంత, ఇతర ఆశల కోసం మరికొంత సమయం వెచ్చిస్తాడు. ఈ బాధ్యతలు తప్పు అని కవి చెప్పడం లేదు. కానీ ఇవన్నీ మాత్రమే జీవితానికి పరమ లక్ష్యంగా భావించడం సరైనది కాదని గుర్తుచేస్తున్నాడు.

“ఇంకా కావాలి, ఇంకా సంపాదించాలి, ఇంకా అనుభవించాలి” అనే అంతులేని కోరికల్లో నిజమైన సుఖం ఎక్కడ ఉంది?

అందుకే చివరికి భక్తుడు ఇలా కోరుకుంటున్నాడు: “నా జీవితం చెడిపోకుండా, నీ సేవను విడిచిపెట్టకుండా జీవించేలా అనుగ్రహించు.”

ఇక్కడ కుటుంబాన్ని వదిలేయమనే సందేశం లేదు. కుటుంబ బాధ్యతల మధ్యలోనే భగవంతుని స్మరిస్తూ, సేవాభావంతో జీవించాలనే బోధ ఉంది.

భావం – మూడవ చరణం

చివరి చరణంలో కవి మనిషిని పట్టిపీడించే మరో మూడు విషయాలను చెబుతున్నాడు — ధనం, ధాన్యం, బంధువులు.

సంపదను సంపాదించాలనే ఆరాటం, జీవనోపాధి కోసం ఆస్తి-ధాన్యాలపై ఆధారపడటం, బంధువుల పట్ల మమకారం — ఇవన్నీ కలిసి మనిషిని ఆందోళనకు గురిచేస్తాయి.

అయితే వీటన్నింటి మధ్య కూడా శ్రీ వేంకటనాథుని కృపను గుర్తించగలిగితే జీవితం మరో దిశలో సాగుతుంది.

“ఓ శ్రీ వేంకటనాథా! నన్ను కాపాడు. నీ స్మరణతో, నీ సేవతో, నిన్నే ఆరాధిస్తూ నా జీవితాన్ని కొనసాగించేలా అనుగ్రహించు” అని భక్తుడు ప్రార్థిస్తున్నాడు.

కీర్తన చివరికి ఒక అద్భుతమైన ఆధ్యాత్మిక మార్గాన్ని సూచిస్తుంది: ప్రపంచ బాధ్యతలను నిర్వర్తిస్తూనే, మనసును మాత్రం భగవంతుని పాదాల వద్ద నిలపడం.

కీర్తన యొక్క ప్రధాన భావం

“జీవితం చాలా స్వల్పమైనది. గతించిన కాలం తిరిగి రాదు. కాబట్టి ధనం, కుటుంబం, కోరికలలో మాత్రమే చిక్కుకోకుండా ప్రతి క్షణం శ్రీహరిని స్మరిస్తూ, ఆయన సేవలో జీవించాలి.”

ఈ కీర్తనలో వైరాగ్యం భయపెట్టే రూపంలో కాకుండా, జీవితాన్ని సార్థకం చేసుకునే మార్గంగా కనిపిస్తుంది.

మనకు ఉన్న కుటుంబం, సంపద, బాధ్యతలను వదిలిపెట్టడం కాదు; వాటిపై అధికమైన మమకారాన్ని తగ్గించి, అన్నింటినీ భగవంతునికి అర్పణ భావంతో నిర్వహించడమే ఈ కీర్తన అంతరార్థం.

రాగం మరియు తాళం

ప్రచారంలో ఉన్న ఈ కీర్తనకు సోభనాలు రాగం, ఆది తాళంగా ఇవ్వబడింది.

ఈ రాగ-తాళ నిర్మాణం కీర్తనలోని భక్తి, వైరాగ్య భావాలను సులభంగా వ్యక్తీకరించడానికి అనుకూలంగా ఉంటుంది.

సందర్భం

ఈ కీర్తన యొక్క భావం ప్రధానంగా శ్రీ వేంకటేశ్వరుని భక్తి, నిత్యస్మరణ, వైరాగ్యం చుట్టూ తిరుగుతుంది. తాళ్ళపాక వంశ కీర్తనలన్నీ తిరుమల శ్రీవారి సేవా సంప్రదాయంతో సన్నిహితంగా అనుసంధానమై ఉన్నాయి.

పెద తిరుమలాచార్యులు స్వయంగా శ్రీ వేంకటేశ్వరునికి అనేక కైంకర్యాలను నిర్వహించినట్లు చారిత్రక ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. 16వ శతాబ్దంలో ఆయన తిరుమల ఆలయ సేవలకు చేసిన విరాళాలు, ఏర్పాట్లు శాసన ఆధారాల్లో కనిపిస్తాయి.

తాళ్ళపాక కుటుంబానికి చెందిన కీర్తనలను రాగి రేకులపై భద్రపరిచిన సంకీర్తన భాండాగారం తిరుమలలో ఈ సంప్రదాయ పరిరక్షణకు గొప్ప సాక్ష్యం. TTD అధికారిక సమాచారం ప్రకారం అన్నమాచార్యుల కీర్తనలతో పాటు పెద తిరుమలాచార్యుల ఆధ్యాత్మిక, శృంగార సంకీర్తనలకు కూడా ప్రత్యేక సంపుటాలు ఉన్నాయి.

ఈ కీర్తనను గాయకులు, భక్తులు శ్రీ వేంకటేశ్వరుని భక్తిగీతాల కార్యక్రమాల్లో ఆలపిస్తారు. దీని సందేశం పూజా సందర్భాలకు మాత్రమే పరిమితం కాకుండా నిత్యజీవితంలో భగవద్‌స్మరణకు కూడా ఎంతో అనుకూలంగా ఉంటుంది.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

1. “నిముషమెడతెగక” కీర్తన ఏ దేవుడి గురించి?

ఈ కీర్తన శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి గురించి. పల్లవిలో “హరి” అని, చివరి చరణంలో “శ్రీ వేంకటనాథ” అని స్వామిని సంబోధిస్తున్నారు.

2. “నిముషమెడతెగక” కీర్తనను ఎవరు రచించారు?

ఈ కీర్తనను అన్నమాచార్యుల కీర్తనగా కూడా కొన్ని చోట్ల ప్రచురిస్తారు. అయితే లభ్యమైన తాళ్ళపాక వంశ, TTD ఆధారాల ప్రకారం ఇది తాళ్ళపాక పెద తిరుమలాచార్యుల ఆధ్యాత్మిక సంకీర్తనగా గుర్తించబడుతోంది.

3. ఈ కీర్తనలోని ప్రధాన సందేశం ఏమిటి?

కాలం చాలా విలువైనది; గతించిన కాలం తిరిగి రాదు. కాబట్టి ధనం, కుటుంబం, కోరికలలో మాత్రమే మునిగిపోకుండా ప్రతి క్షణం శ్రీహరిని స్మరిస్తూ, ఆయన సేవ చేస్తూ జీవించాలి అనేదే ప్రధాన సందేశం.

“నిముషమెడతెగక హరి నిన్ను తలచి” అనే ఒక్క వాక్యమే ఈ కీర్తన యొక్క సంపూర్ణ ఆధ్యాత్మిక సారాన్ని తెలియజేస్తుంది.

జీవితం ఎంత కాలం ఉంటుందో మనకు తెలియదు. కానీ మన చేతిలో ఉన్న ఈ క్షణాన్ని ఎలా గడపాలో మాత్రం మనం నిర్ణయించగలం. కుటుంబ బాధ్యతలు, సంపద, జీవనోపాధి అన్నీ అవసరమే. అయితే వాటి మధ్యలో భగవంతుని మరచిపోకపోవడమే నిజమైన సాధన.

ప్రతి క్షణం శ్రీహరిని స్మరించడం, మమకారాన్ని ఆయన పాదాల వైపు మళ్లించడం, నిరంతరం ఆయన సేవలో జీవించడం — ఇదే ఈ కీర్తన మనకు అందించే అమూల్యమైన సందేశం.