రచన: అన్నమాచార్య
రాగం: సాళంగనాట
ప్రధాన దైవం: శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి – అలమేలుమంగ తాయారు

పరిచయం

“పలుకు దేనెల తల్లి పవళించెను” అన్నమాచార్యుల మధురమైన శృంగారభక్తి కీర్తనల్లో ఒకటి. ఈ కీర్తనలో తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామివారి సన్నిధిలో అలమేలుమంగ తాయారు స్వామివారితో ఏకాంతంగా గడిపిన అనంతర దృశ్యాన్ని కవి ఎంతో సున్నితంగా, అలంకారభరితమైన భాషలో వర్ణిస్తారు. ఇక్కడ కనిపించే శృంగారం కేవలం లౌకిక ప్రేమకు సంబంధించినది కాదు; జీవాత్మ–పరమాత్మల దివ్య ఏకత్వానికి ప్రతీకగా కనిపించే మాధుర్యభక్తి.

అన్నమాచార్యులు 15వ శతాబ్దానికి చెందిన మహాభక్త కవి. తిరుమల శ్రీవేంకటేశ్వర స్వామిని కీర్తిస్తూ వేలాది సంకీర్తనలు రచించారు. ఈ కీర్తన కూడా ఆ సంప్రదాయంలోని మాధుర్యభక్తి వైభవాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. సాళంగనాట రాగంలోని గంభీరత, మాధుర్యం ఈ కీర్తనలోని రాత్రి ఏకాంతం, ప్రేమ, పరవశం, ఉదయపు ప్రశాంతత వంటి భావాలను మరింత అందంగా వ్యక్తపరుస్తాయి.

పూర్తి సాహిత్యం
పల్లవి

పలుకు దేనెల తల్లి పవళించెను |
కలికి తనముల విభుని గలసినది గాన ||

చరణం 1

నిగనిగని మోముపై నెఱులు గెలకుల జెదర
పగలైన దాక జెలి పవళించెను |
తెగని పరిణతులతో తెల్లవారినదాక
జగదేక పతి మనసు జట్టి గొనె గాన ||

చరణం 2

కొంగు జారిన మెఱుగు గుబ్బ లొలయగ దరుణి
బంగారు మేడపై బవళించెను |
చెంగలువ కనుగొనల సింగారములు దొలక
అంగజ గురునితోడ నలసినదిగాన ||

చరణం 3

మురిపెంపు నటనతో ముత్యాల మలగుపై
పరవశంబున దరుణి పవళించెను |
తిరు వేంకటాచలా ధిపుని కౌగిట గలసి
అరవిరై నును జెమలు నంటినదిగాన ||

పద అర్థాలు

పదం	అర్థం
పలుకు దేనెల తల్లి	మాటల్లో తేనెలాంటి మాధుర్యం కలిగిన తల్లి; మధురంగా పలికే అమ్మవారు
పవళించెను	శయనించింది, విశ్రాంతి తీసుకుంది
కలికి	కలిగిన, సొగసైన, చక్కని
తనములు	అందాలు, సౌందర్య లక్షణాలు
విభుడు	ప్రభువు, స్వామి
నిగనిగని	మెరుస్తూ, కాంతివంతంగా
మోము	ముఖము
నెఱులు	నీడలు, జుట్టు/కేశాల ఛాయలు అనే కవితా ప్రయోగం
గెలకుల జెదర	కదలికల వల్ల చెదిరి, చెల్లాచెదురై
జెలి	ప్రియుడు, ప్రియతముడు
తెగని	అంతం లేని, ఆగని
పరిణతులు	పరిపక్వతలు, అనుభవంతో వచ్చిన సొగసులు
జగదేకపతి	జగత్తుకు ఏకైక ప్రభువు; శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు
మనసు జట్టి గొనె	మనసును తనవైపు ఆకర్షించుకున్నది / మనసును గెలుచుకుంది
కొంగు	చీర కొంగు
జారిన	సడలిన, జారిపోయిన
మెఱుగు	కాంతి, మెరుపు
గుబ్బ	స్త్రీ సౌందర్యాన్ని సూచించే కవితా ప్రయోగం
దరుణి	సుందరి, స్త్రీ
బంగారు మేడ	బంగారువలె ప్రకాశించే దివ్య మందిరం
చెంగలువ	ఎర్రని కలువ; పద్మం
కనుగొనల	కన్నుల
సింగారములు	అలంకారాలు, సౌందర్య శోభలు
దొలక	తొలగి, సడలి
అంగజ గురుడు	మన్మథుడు; అంగం నుండి జన్మించినవాడు అనే భావన
నలసినది	అలసిపోయింది
మురిపెంపు	మురిపించే, ఆకర్షించే
నటన	హావభావాలతో కూడిన కదలిక, నృత్యసమానమైన చలనం
ముత్యాల మలగు	ముత్యాలతో అలంకరించబడిన శయన స్థలం
పరవశంబు	పరవశ స్థితి, ఆనందంలో తనను తాను మరచిపోవడం
తిరు వేంకటాచలాధిపతి	పవిత్ర వేంకటాచలానికి అధిపతి అయిన శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు
కౌగిట	కౌగిలిలో, ఆలింగనంలో
అరవిరై	పూర్తిగా వికసించినట్లు, విరిసినట్లు
నును జెమలు	సున్నితమైన చెమట బిందువులు
నంటినది	అంటుకున్నది, కనిపించినది

భావం పల్లవి

మాటల్లోనే తేనెను చిందించేంత మధురమైన అలమేలుమంగ తాయారు, తన ప్రియుడైన శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామితో ఏకాంతంగా కలసి, ఆనందంలో పరవశించి శయనించిందని అన్నమయ్య వర్ణిస్తున్నారు.

ఇక్కడ “తల్లి” అనే సంబోధనలో అమ్మవారిపై ఉన్న గౌరవం, ప్రేమ రెండూ కనిపిస్తాయి. విభునితో కలయిక అనేది భక్తి సంప్రదాయంలో జీవాత్మ పరమాత్మల దివ్యసంగమానికి కూడా ప్రతీకగా భావించవచ్చు.

భావం – మెదటి చరణం

అమ్మవారి ముఖం ప్రకాశిస్తూ ఉంది. రాత్రంతా ప్రియుడితో ఏకాంతంగా ఉన్న కారణంగా ఆమె కేశాలు, అలంకారాలు కొంత చెదిరిపోయినట్లు కవి ఊహిస్తున్నారు. తెల్లవారే వరకు ఆమె తన ప్రియుడితోనే విశ్రాంతి తీసుకుంది.

ఆమె అపారమైన సౌందర్యం, మధురమైన హావభావాలు జగదేకపతి అయిన శ్రీ వేంకటేశ్వరుని మనసును పూర్తిగా ఆకర్షించాయి. ఇక్కడ కవి అలమేలుమంగ తాయారిని సౌందర్యానికి, మాధుర్యానికి, ప్రేమకు ప్రతిరూపంగా చిత్రిస్తున్నారు.

భావం – రెండవ చరణం

రాత్రి ఏకాంతం అనంతరం అమ్మవారి చీర కొంగు కొంత సడలిపోయి, అలంకారాల శోభ మరింత సహజమైన అందాన్ని పొందినట్లుగా కవి వర్ణిస్తున్నారు. బంగారు మేడపై ఆమె విశ్రాంతి తీసుకుంటున్న దృశ్యం ఎంతో సుందరంగా కనిపిస్తోంది.

ఎర్రని కలువల వంటి ఆమె కన్నులలోని అలంకార శోభ కొంత తగ్గినట్లు కనిపిస్తోంది. మన్మథునికే గురువైనంతటి సౌందర్యమూర్తి అయిన స్వామితో గడిపిన ఆనందభరితమైన రాత్రి వల్ల ఆమె కొంత అలసిపోయినట్లు కవి చెబుతున్నారు.

ఇది అన్నమయ్య శృంగారభక్తి శైలికి చక్కని ఉదాహరణ. లౌకిక శృంగారాన్ని దివ్య ప్రేమగా మార్చడం ఆయన కవిత్వంలోని ప్రత్యేకత.

భావం – మూడవ చరణం

తన మురిపించే హావభావాలతో, సున్నితమైన కదలికలతో అలమేలుమంగ తాయారు ముత్యాలతో అలంకరించబడిన శయనంపై పరవశంగా విశ్రాంతి తీసుకుంటోంది.

తిరుమల వేంకటాచలాధిపతి శ్రీనివాసుని కౌగిలిలో ఆమె ఏకమై ఉంది. ఆ దివ్య ఏకాంతం అనంతరం ఆమె శరీరంపై కనిపించే సున్నితమైన చెమట బిందువులను కూడా కవి ఎంతో కవితాత్మకంగా చిత్రిస్తున్నారు.

చివరి చరణంతో కీర్తన ఒక అందమైన దృశ్యంలా మన కళ్లముందు నిలుస్తుంది—శ్రీనివాసుని కౌగిలిలో అలమేలుమంగ, ముత్యాల శయనంపై పరవశంగా విశ్రాంతి తీసుకుంటున్న దివ్య దంపతులు.

ఈ కీర్తన ఎక్కడ పాడతారు?

అన్నమాచార్య కీర్తనలు ప్రధానంగా తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామివారి ఆరాధనా సంప్రదాయంతో ముడిపడి ఉన్నాయి. మాధుర్యభక్తి ప్రధానంగా ఉన్న ఈ కీర్తనను భక్తి సంగీత కార్యక్రమాల్లో, అన్నమయ్య సంకీర్తన ఉత్సవాల్లో, శ్రీనివాస–అలమేలుమంగ తాయారు కళ్యాణోత్సవాలకు సంబంధించిన సాంస్కృతిక కార్యక్రమాల్లో వినవచ్చు.

కీర్తనలోని సున్నితమైన శృంగారభావం కారణంగా ఇది కళ్యాణం, దివ్య దంపతుల ఉత్సవాలు, నృత్య ప్రదర్శనలు మరియు అన్నమయ్య సంగీత కార్యక్రమాల్లో ప్రత్యేక ఆకర్షణగా నిలుస్తుంది.

సాళంగనాట రాగంలో ఆలపించినప్పుడు కీర్తనలోని మాధుర్యం, రాత్రి ఏకాంత వాతావరణం, అలమేలుమంగ తాయారి సౌందర్యం మరింత స్పష్టంగా అనుభూతి చెందుతాయి. అన్నమయ్య కీర్తనలను అనేక మంది ప్రముఖ కర్ణాటక సంగీత గాయకులు, వాగ్గేయకారులు మరియు హరికథా కళాకారులు వివిధ బాణీలలో ప్రజలకు అందించారు.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

1. ఈ కీర్తన ఏ దేవుడి గురించి?

ఈ కీర్తనలో ప్రధానంగా శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి మరియు అలమేలుమంగ తాయారు దివ్య దంపతుల ప్రేమ, ఏకాంతం, మాధుర్యాన్ని అన్నమాచార్యులు వర్ణించారు.

2. ఈ కీర్తన ఎప్పుడు పాడతారు?

ఇది అన్నమాచార్య సంకీర్తన కార్యక్రమాలు, శ్రీనివాస–అలమేలుమంగ దివ్య దంపతుల ఉత్సవాలు, కళ్యాణోత్సవాలకు సంబంధించిన సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు మరియు భక్తి సంగీత ప్రదర్శనల్లో పాడబడుతుంది. కీర్తనలో మాధుర్యభావం ఎక్కువగా ఉండటంతో సంగీత, నృత్య ప్రదర్శనల్లో కూడా దీనికి ప్రత్యేక స్థానం ఉంది.

3. “పలుకు దేనెల తల్లి” అనే మాటకు అర్థం ఏమిటి?

“పలుకు దేనెల తల్లి” అంటే మాటల్లో తేనెలాంటి మాధుర్యం కలిగిన తల్లి అని భావం. అలమేలుమంగ తాయారి మధురమైన మాటలు, సౌందర్యం, ప్రేమాభిమానాలను కవి ఈ పదబంధంతో సుందరంగా సూచించారు.

“పలుకు దేనెల తల్లి పవళించెను” కీర్తనలో అన్నమాచార్యులు అలమేలుమంగ తాయారి సౌందర్యాన్ని, శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామితో ఆమె దివ్య అనుబంధాన్ని అత్యంత సున్నితమైన కవితా భాషలో చిత్రించారు. ముత్యాల శయనం, బంగారు మేడ, కలువ కన్నులు, చెదిరిన అలంకారాలు, పరవశమైన శయనం వంటి చిత్రణల ద్వారా ఒక దివ్యమైన ప్రేమ దృశ్యాన్ని మన ముందుంచారు.

ఈ కీర్తనలోని శృంగారం భక్తిగా మారినప్పుడు అది మాధుర్యభక్తి అవుతుంది. అందుకే అన్నమయ్య పదాలు శతాబ్దాలు గడిచినా నేటికీ భక్తుల హృదయాలను తాకుతున్నాయి. తిరుమల శ్రీనివాసుని పట్ల అన్నమయ్యకు ఉన్న అపారమైన ప్రేమ, అలమేలుమంగ తాయారి దివ్య సౌందర్యంపై ఆయనకున్న ఆరాధన ఈ కీర్తనలో ప్రతి పదంలోనూ ప్రతిధ్వనిస్తుంది.