రచన: అన్నమాచార్య
ప్రధాన భావం: హనుమంతుని బలం, ధైర్యం, వీరత్వం, శ్రీరామ భక్తి, సేవాభావాన్ని కీర్తించడం.

పరిచయం

“పెరిగినాడు చూడరో పెద్ద హనుమంతుడు” అన్నమాచార్యుల ప్రసిద్ధ సంకీర్తనల్లో ఒకటి. ఈ కీర్తనలో ప్రధాన దైవం శ్రీ హనుమంతుడు. రామాయణంలో హనుమంతుడు ప్రదర్శించిన అపారమైన బలం, ధైర్యం, జ్ఞానం, సేవాభావం, భక్తి వంటి మహోన్నత గుణాలను అన్నమయ్య ఎంతో శక్తివంతమైన పదాలతో వర్ణించారు. అయితే ఈ కీర్తన కేవలం హనుమంతుని వీరత్వాన్ని మాత్రమే కీర్తించదు; చివరి చరణంలో ఆయనను శ్రీవేంకటేశ్వరుని సేవలో అగ్రగణ్యుడిగా, అందరికీ శరణు ఇచ్చే దైవస్వరూపుడిగా చూపిస్తుంది. అన్నమాచార్యులు 15వ శతాబ్దానికి చెందిన మహాభక్త కవి. ఆయన జీవితకాలం సుమారు 1408–1503గా ప్రసిద్ధి చెందింది. అందువల్ల ఈ కీర్తనను కూడా 15వ శతాబ్దపు అన్నమయ్య సంకీర్తనా సంప్రదాయంలో ఉద్భవించినదిగా చూడవచ్చు; ఖచ్చితమైన రచనా సంవత్సరం సాధారణంగా నిర్ధారించబడలేదు.

ఈ కీర్తన హనుమంతుని వీరుడు, ధీరుడు, భీముడు, కపికుల సార్వభౌముడు, రామభక్తుడు, వేంకటేశ్వర సేవకుడు వంటి అనేక రూపాల్లో మన ముందుకు తీసుకువస్తుంది.

పూర్తి సాహిత్యం

పల్లవి

పెరిగినాడు చూడరో పెద్ద హనుమంతుడు |
పరగి నానా విద్యల బలవంతుడు ||

చరణం 1

రక్కసుల పాలికి రణరంగ శూరుడు
వెక్కసపు ఏకాంగ వీరుడు |
దిక్కులకు సంజీవి తెచ్చిన ధీరుడు
అక్కజమైనట్టి ఆకారుడు ||

చరణం 2

లలిమీరిన యట్టి లావుల భీముడు
బలు కపికుల సార్వభౌముడు |
నెలకొన్న లంకా నిర్థూమధాముడు
తలపున శ్రీరాము నాత్మారాముడు ||

చరణం 3

దేవకార్యముల దిక్కువరేణ్యుడు
భావింపగల తపః ఫల పుణ్యుడు |
శ్రీవేంకటేశ్వర సేవాగ్రగణ్యుడు
సావధానుడు సర్వశరణ్యుడు ||

పద అర్థాలు

పదం	అర్థం
పెరిగినాడు	పెరుగు అంటే వృద్ధి చెందడం, విస్తరించడం. ఇక్కడ హనుమంతుడు తన శక్తిని విస్తరించుకుని విశాలమైన రూపాన్ని ధరించాడు అనే భావం ఉంది.
పరగి	వ్యాపించి, విస్తరించి, ప్రసిద్ధి చెంది అనే అర్థాలు వస్తాయి. ఇక్కడ హనుమంతుని విద్యలు, శక్తి అన్ని వైపులా విస్తరించి ఉన్నాయని భావం.
నానా విద్యలు	నానా అంటే అనేక రకాల. విద్యలు అంటే జ్ఞానం, నైపుణ్యాలు, శాస్త్ర పరిజ్ఞానం. హనుమంతుడు బలంతో పాటు జ్ఞానం, వివేకం, వాక్చాతుర్యం కలిగినవాడని సూచన.
బలవంతుడు	అపారమైన బలం కలిగినవాడు. హనుమంతుని శారీరక శక్తికి ఇది సూచన.
రక్కసులు	రాక్షసులు. రామాయణంలో శ్రీరామునికి, ధర్మానికి విరోధంగా నిలిచిన రాక్షసులను సూచిస్తుంది.
రణరంగ శూరుడు	రణరంగం అంటే యుద్ధభూమి. శూరుడు అంటే వీరుడు. యుద్ధభూమిలో అపారమైన పరాక్రమం చూపించే వీరుడు.
ఏకాంగ వీరుడు	ఏకాంగ అంటే ఒంటరిగా, స్వయంగా. ఒక్కడే అనేక కార్యాలను సాధించగల మహావీరుడు.
సంజీవి	సంజీవిని అనే దివ్య ఔషధాన్ని సూచిస్తుంది. లక్ష్మణుని ప్రాణాలను కాపాడటానికి హనుమంతుడు సంజీవిని ఉన్న పర్వతాన్ని తీసుకువచ్చిన ఘట్టాన్ని సూచిస్తుంది.
ధీరుడు	ధైర్యం, స్థైర్యం కలిగినవాడు. కష్టసమయంలో వెనుకడుగు వేయని ధైర్యశాలి.
అక్కజమైనట్టి ఆకారుడు	అక్కజం అంటే అద్భుతమైన, ఆశ్చర్యం కలిగించే, అసాధారణమైన. ఆకారం అంటే రూపం. అద్భుతమైన మహత్తర రూపం కలిగినవాడు.
లలిమీరిన	అసాధారణమైన, హద్దులు దాటిన, అత్యధికమైన అనే భావం.
లావు	ఇక్కడ లావు అంటే కేవలం శరీరపు లావు కాదు. శరీర పరిమాణం, విస్తృతి, మహత్తరమైన దేహాకృతి అనే భావంలో వాడబడింది.
భీముడు	భయంకరమైన పరాక్రమం కలిగినవాడు. హనుమంతుని అపారమైన బలం, ఉగ్రవీరత్వాన్ని సూచిస్తుంది.
కపికుల సార్వభౌముడు	కపి అంటే వానరుడు. కులం అంటే సమూహం లేదా వంశం. సార్వభౌముడు అంటే అధిపతి. వానర సమూహానికి నాయకుడు, అత్యున్నత వీరుడు.
నిర్థూమధాముడు	నిర్ధూమ అంటే పొగలేని. ధామం అంటే స్థలం లేదా నివాసం. లంకను దహనం చేసిన హనుమంతుని పరాక్రమాన్ని సూచించే భావం.
తలపున	మనస్సులో, తలచుకుంటూ, స్మరిస్తూ అనే అర్థం.
ఆత్మారాముడు	ఆత్మ + రాముడు. తన అంతరంగంలో రాముడినే ధ్యానిస్తూ ఆనందించే భక్తుడు. హనుమంతుని హృదయంలో శ్రీరాముడు ఎల్లప్పుడూ నిలిచి ఉంటాడనే భావం.
దేవకార్యములు	దేవ + కార్యములు. దైవం కోసం చేయవలసిన పవిత్రమైన పనులు. శ్రీరాముని కార్యాలను హనుమంతుడు తన జీవిత ధ్యేయంగా స్వీకరించాడు.
దిక్కువరేణ్యుడు	దిక్కు అంటే దిశ లేదా ఆశ్రయం. వరేణ్యుడు అంటే శ్రేష్ఠుడు. అందరికీ మార్గదర్శకుడు, శ్రేష్ఠమైన ఆశ్రయం అనే భావం.
తపః ఫల పుణ్యుడు	తపః అంటే తపస్సు. ఫలం అంటే దాని ఫలితం. పుణ్యుడు అంటే పుణ్యసంపన్నుడు. భక్తి, సాధన, ఆధ్యాత్మిక గుణాలతో పవిత్రుడైనవాడు.
సేవాగ్రగణ్యుడు	సేవ + అగ్రగణ్యుడు. సేవలో ముందుండేవాడు, సేవకులలో అగ్రస్థానంలో ఉన్నవాడు. ఇక్కడ హనుమంతుడు శ్రీవేంకటేశ్వరుని సేవలో అత్యున్నత భక్తుడిగా వర్ణించబడ్డాడు.
సావధానుడు	ఎల్లప్పుడూ జాగరూకంగా, అప్రమత్తంగా ఉండేవాడు. తన ప్రభువు కార్యం కోసం ఎప్పుడూ సిద్ధంగా ఉండే హనుమంతుని సేవాభావాన్ని సూచిస్తుంది.
సర్వశరణ్యుడు	సర్వ + శరణ్యుడు. అందరికీ శరణు ఇచ్చేవాడు, అందరూ ఆశ్రయించదగినవాడు. భక్తులకు రక్షణనిచ్చే దైవస్వరూపుడు.

భావం పల్లవి

అన్నమయ్య భక్తులను ఉద్దేశించి, “ఇదిగో చూడండి! మహా హనుమంతుడు తన అపారమైన రూపంతో, శక్తితో ఎదిగాడు” అని సంబోధిస్తున్నాడు. ఆయనకు కేవలం శారీరక బలం మాత్రమే కాదు, అనేక విద్యలు, జ్ఞానం, వివేకం, కార్యదక్షత కూడా ఉన్నాయి.

హనుమంతుని గొప్పతనం బలం + బుద్ధి + భక్తి అనే మూడు లక్షణాల సమన్వయం. అందుకే అన్నమయ్య మొదట ఆయనను “నానా విద్యల బలవంతుడు”గా పరిచయం చేస్తాడు.

భావం – మెదటి చరణం

రాక్షసులకు హనుమంతుడు భయంకరమైన యోధుడు. యుద్ధరంగంలో ఆయన పరాక్రమం అసాధారణం. అవసరమైనప్పుడు సహాయం కోసం ఎదురు చూడకుండా ఒంటరిగానే మహత్తరమైన కార్యాలను పూర్తి చేయగల శక్తి ఆయనకు ఉంది.

“దిక్కులకు సంజీవి తెచ్చిన ధీరుడు” అనే మాటలో లక్ష్మణుని ప్రాణాలను కాపాడేందుకు హనుమంతుడు చేసిన మహత్తర సేవ కనిపిస్తుంది. సంజీవిని కోసం వెళ్లినప్పుడు ఎదురైన కష్టాలను లెక్కచేయకుండా, అవసరమైన ఔషధం కోసం పర్వతాన్నే తీసుకువచ్చిన ధైర్యాన్ని అన్నమయ్య గుర్తు చేస్తున్నాడు.

“అక్కజమైనట్టి ఆకారుడు” అంటూ హనుమంతుని విశాలమైన, అద్భుతమైన రూపాన్ని కళ్లముందు నిలబెడతాడు. సముద్రం దాటే సమయంలో ఆయన విస్తరించిన మహారూపం ఈ పద్యంలో ప్రతిధ్వనిస్తుంది.

భావం – రెండవ చరణం

ఇక్కడ హనుమంతుని శరీరబలం, మహాకాయ రూపం మరింత ఘనంగా వర్ణించబడుతుంది. ఆయన సాధారణ వానరుడు కాదు; అపారమైన బలం కలిగిన భీమస్వరూపుడు. వానర సమూహంలో నాయకత్వం వహించే సార్వభౌముడిగా అన్నమయ్య ఆయనను కీర్తించాడు.

“నెలకొన్న లంకా నిర్థూమధాముడు” అన్నప్పుడు లంకలో హనుమంతుడు సృష్టించిన మహావీరత్వం గుర్తుకు వస్తుంది. సీతాదేవిని దర్శించి, రాముని సందేశాన్ని అందించి, లంకకు తన పరాక్రమాన్ని చూపిన హనుమంతుని రూపం ఈ చరణంలో కనిపిస్తుంది.

కానీ ఈ మహావీరుడి హృదయంలో మాత్రం ఒక్కరే ఉన్నారు:

“తలపున శ్రీరాము నాత్మారాముడు”

అంటే హనుమంతుని మనస్సులో ఎల్లప్పుడూ శ్రీరాముడే. ఎంత బలం ఉన్నా, ఎంత గొప్ప పరాక్రమం ఉన్నా, ఆ శక్తి అంతా రామసేవకే అంకితం. ఇదే హనుమంతుని భక్తి యొక్క అసలైన మహిమ.

భావం – మూడవ చరణం

“దేవకార్యముల దిక్కువరేణ్యుడు
భావింపగల తపః ఫల పుణ్యుడు”

హనుమంతుడు దైవకార్యాలను నెరవేర్చడంలో అత్యుత్తముడు. ఆయన చేసే ప్రతి పని స్వార్థం కోసం కాదు; ప్రభువు కార్యం కోసం.

అతని జ్ఞానం, భక్తి, నియమం, సేవాభావం అన్నీ అతని ఆధ్యాత్మిక మహిమను తెలియజేస్తాయి. అందుకే అన్నమయ్య ఆయనను పుణ్యస్వరూపుడిగా కీర్తిస్తున్నాడు.

అత్యంత విశిష్టమైన మాటలు చివరి రెండు పాదాల్లో వస్తాయి:

“శ్రీవేంకటేశ్వర సేవాగ్రగణ్యుడు
సావధానుడు సర్వశరణ్యుడు”

ఇక్కడ కీర్తన రామాయణంలోని హనుమంతుని నుంచి తిరుమలలోని శ్రీ వేంకటేశ్వరుని సేవకుడైన హనుమంతుని వైపు మారుతుంది. అన్నమయ్య దృష్టిలో రాముడు, వేంకటేశ్వరుడు ఒకే పరమాత్మ స్వరూపం. అందుకే రామభక్తుడైన హనుమంతుడు వేంకటేశ్వరుని సేవలోనూ అగ్రగణ్యుడే.

చివరికి హనుమంతుడు జాగరూకుడైన సేవకుడు, భక్తులకు శరణు ఇచ్చే రక్షకుడుగా నిలుస్తాడు.

ఎప్పుడు పాడుతారు?

“పెరిగినాడు చూడరో” హనుమంతుని మహిమను కీర్తించే భక్తిగీతంగా హనుమంతుని ఆరాధన, అన్నమాచార్య సంకీర్తన కార్యక్రమాలు, సుందరకాండ పారాయణం వంటి సందర్భాల్లో వినిపిస్తుంది.

తిరుమలలో ఈ కీర్తనకు ప్రత్యేకమైన అనుబంధం కనిపిస్తుంది. టీటీడీ నిర్వహించిన సుందరకాండ అఖండ పారాయణ కార్యక్రమాల్లో అన్నమాచార్య ప్రాజెక్టు కళాకారులు ఈ సంకీర్తనను ఆలపించినట్లు టీటీడీ అధికారిక వార్తా నివేదికలు పేర్కొంటున్నాయి. కొన్ని కార్యక్రమాల్లో సుందరకాండ పారాయణాన్ని ఈ కీర్తనతో ముగించారు.

హనుమాన్ జయంతి వంటి హనుమంతుని ప్రత్యేక ఆరాధనా సందర్భాల్లో కూడా ఈ కీర్తనను భక్తులు ఆలపిస్తారు. అలాగే అన్నమాచార్య జయంతి, అన్నమయ్య సంకీర్తనోత్సవాలు, సంగీత-నృత్య కార్యక్రమాల్లో కూడా దీనిని ప్రదర్శిస్తారు. ఉదాహరణకు అన్నమాచార్య నృత్యోత్సవాల్లో ఈ కీర్తనకు నృత్యరూపక ప్రదర్శనలు కూడా నమోదయ్యాయి.

ఈ కీర్తనకు మోహన రాగం – ఆది తాళంలో గానం చేసిన రూపాలు కూడా ప్రచారంలో ఉన్నాయి; అయితే అన్నమయ్య సంకీర్తనల విషయంలో గానపద్ధతులు, పాఠభేదాలు కళాకారులనుబట్టి మారవచ్చు.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

1. ఈ కీర్తన ఏ దేవుడి గురించి?

ఈ కీర్తన ప్రధానంగా శ్రీ హనుమంతుని గురించి. ఆయన బలం, వీరత్వం, జ్ఞానం, రామభక్తి, దైవసేవను అన్నమాచార్యులు కీర్తించారు. చివరి చరణంలో హనుమంతుడిని శ్రీవేంకటేశ్వరుని సేవాగ్రగణ్యుడిగా కూడా వర్ణించారు.

2. ఈ కీర్తన ఎప్పుడు పాడతారు?

హనుమంతుని ఆరాధనా సందర్భాలు, హనుమాన్ జయంతి, అన్నమాచార్య సంకీర్తన కార్యక్రమాలు, సుందరకాండ పారాయణాలు వంటి సందర్భాల్లో ఈ కీర్తనను పాడుతారు. తిరుమలలో జరిగిన సుందరకాండ అఖండ పారాయణ కార్యక్రమాల్లో కూడా ఈ కీర్తనను ఆలపించినట్లు టీటీడీ వార్తలు పేర్కొంటున్నాయి.

3. “పెరిగినాడు” అనే పదానికి ఇక్కడ అర్థం ఏమిటి?

“పెరిగినాడు” అంటే విస్తరించాడు, మహారూపాన్ని ధరించాడు అనే భావం. హనుమంతుడు తన శక్తిని ప్రదర్శిస్తూ విశాలమైన రూపాన్ని ధరించిన రామాయణ ఘట్టాన్ని ఇది సూచిస్తుంది. అందుకే “పెద్ద హనుమంతుడు” అనే సంబోధనతో ఆయన అపారమైన శక్తి, మహాకాయ రూపాన్ని అన్నమయ్య మన కళ్లముందు నిలబెట్టారు.