అన్నమయ్య కీర్తన తిరువీధుల మెఱసీ

రచన: అన్నమాచార్య

తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామివారి వైభవాన్ని, ఉత్సవ మూర్తి భక్తులకు దర్శనమిచ్చే అందమైన దృశ్యాలను కళ్లకు కట్టినట్లు వర్ణించిన ప్రసిద్ధ అన్నమాచార్య కీర్తనల్లో “తిరువీథుల మెఱసీ దేవదేవుడు” ఒకటి. ఈ కీర్తనలో స్వామివారు వివిధ వాహనాలపై తిరుమల మాడ వీధుల్లో విహరిస్తూ భక్తులకు దర్శనమిచ్చే దృశ్యం ప్రధానంగా కనిపిస్తుంది.

పరిచయం

“తిరువీథుల మెఱసీ దేవదేవుడు” కీర్తన శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామివారిని స్తుతిస్తూ తాళ్లపాక అన్నమాచార్యులు రచించినదిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. అన్నమాచార్యులు 15వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ తెలుగు వాగ్గేయకారుడు. తిరుమల శ్రీవారి భక్తిగా వేలాది సంకీర్తనలను రచించిన ఆయనను TTD కూడా 15వ శతాబ్దపు మహా సంకీర్తనా కర్తగా పేర్కొంటుంది.

ఈ కీర్తనలో తిరుమల ఉత్సవ వైభవం, స్వామివారి అలంకార సౌందర్యం, వివిధ వాహన సేవలు, చివరగా శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు అలమేలుమంగతో కలిసి భక్తుల మధ్య దర్శనమిచ్చే దృశ్యం కనిపిస్తుంది. అందుకే ఈ పాటను వినేటప్పుడు ఒక భక్తుడి ముందే తిరుమల మాడ వీధుల్లో జరుగుతున్న ఉత్సవ ఊరేగింపు ప్రత్యక్షమైనట్లు అనిపిస్తుంది.

ఈ కీర్తనను అన్నమాచార్యుల 15వ శతాబ్దపు సాహిత్య సంప్రదాయంలో చూడాలి. అయితే ఈ ప్రత్యేక కీర్తనను ఖచ్చితంగా ఏ సంవత్సరంలో రచించారనే ఆధారం అందుబాటులో లేదని గుర్తుంచుకోవాలి. అన్నమయ్య రచనల కాలం, వాటి తరువాతి సంగీత ప్రచారం గురించి TTD ఆధారాలు విస్తృతంగా అందిస్తున్నాయి.

కీర్తన సాహిత్యం

పల్లవి

తిరువీథుల మెఱసీ దేవదేవుడు
గరిమల మించిన సింగారములతోడను ||

చరణం 1

తిరుదండేలపై నేగీ దేవుడిదె తొలునాడు
సిరుల రెండవనాడు శేషునిమీద |
మురిపేన మూడోనాడు ముత్యాల పందిరి క్రింద
పొరినాలుగోనాడు పువు గోవిలలోను ||

చరణం 2

గ్రక్కున నైదవనాడు గరుడునిమీద
యెక్కను ఆరవనాడు యేనుగుమీద ||
చొక్కమై యేడవనాడు సూర్యప్రభలోనను
యిక్కువ దేరును హుఱ్ఱ మెనిమిదోనాడు ||

చరణం 3

కనకపుటందలము కదిపి తొమ్మిదోనాడు
పెనచి పదోనాడు పెండ్లిపీట |
యెనసి శ్రీ వేంకటేశు డింతి యలమేల్‍మంగతో
వనితల నడుమను వాహనాలమీదను ||

పద అర్థాలు

పదం	అర్థం
తిరువీథులు	తిరుమల ఆలయాన్ని చుట్టుముట్టిన పవిత్ర మాడ వీధులు; ఉత్సవాల్లో స్వామివారి ఊరేగింపు జరిగే వీధులు.
మెఱసీ	వెలుగుతూ, ప్రకాశిస్తూ, వైభవంగా దర్శనమిస్తూ.
దేవదేవుడు	దేవతలకే దేవుడైన పరమాత్మ; ఇక్కడ శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి.
గరిమ	గొప్పదనం, వైభవం, మహిమ.
సింగారం	అలంకారం, శృంగారం, అందమైన ఆభరణాలు మరియు అలంకరణ.
తిరుదండేలు	ఉత్సవ సందర్భంలో స్వామివారి సేవలో ఉపయోగించే దండాలు/పవిత్ర అలంకార ఉపకరణాలు.
నేగీ	ఎక్కి, అధిరోహించి.
సిరులు	సంపదలు, ఐశ్వర్యం, వైభవం.
శేషునిమీద	ఆదిశేషుని రూపమైన శేష వాహనంపై.
ముత్యాల పందిరి	ముత్యాలతో అలంకరించిన పందిరి లేదా మండపాకార వాహనం.
పువ్వు గోవిల	పూలతో అలంకరించిన ఆలయ/మండప రూపకల్పన.
గరుడుడు	శ్రీమహావిష్ణువు వాహనమైన గరుడుడు.
యేనుగు	ఏనుగు; గజవాహనానికి సూచన.
సూర్యప్రభ	సూర్యుని కాంతిని ప్రతిబింబించే వాహనం; సూర్యప్రభ వాహనం.
హుఱ్ఱ / గుర్రము	గుర్రం; అశ్వవాహనాన్ని సూచిస్తుంది.
కనకపుటందలము	బంగారు వైభవంతో అలంకరించబడిన ఊరేగింపు/వాహన అలంకారం అనే భావంలో ఉపయోగించిన పదబంధం.
పెండ్లిపీట	వివాహ సమయంలో ఉపయోగించే పీట; ఇక్కడ స్వామివారి కల్యాణ వైభవాన్ని సూచిస్తుంది.
యెనసి	కనిపించి, దర్శనమిచ్చి, ప్రత్యక్షమై.
అలమేల్‌మంగ	శ్రీ పద్మావతి అమ్మవారిని సూచించే పేరు; తిరుమల సంప్రదాయంలో శ్రీ వేంకటేశ్వరుని దివ్య సహచరి.
వాహనాలు	ఉత్సవ మూర్తిని ఆలయ వీధుల్లో ఊరేగింపుగా తీసుకెళ్లే వివిధ వాహన రూపాలు.

పల్లవి భావం

అన్నమయ్య మొదట శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామివారి అద్భుతమైన దర్శనాన్ని వర్ణిస్తున్నారు. స్వామివారు తిరుమల పవిత్ర వీధుల్లో ఉత్సవంగా విహరిస్తూ భక్తులకు దర్శనమిస్తున్నారు. ఆయన ధరించిన ఆభరణాలు, అలంకారాలు, వస్త్రాలు, పుష్పమాలలు అన్నీ సాధారణ అందాన్ని మించిన దివ్య సౌందర్యంతో మెరిసిపోతున్నాయి.

ఇక్కడ “గరిమల మించిన సింగారము” అనే భావం కేవలం భౌతిక అలంకారాన్ని మాత్రమే సూచించదు. భక్తుడి దృష్టిలో దేవుని దర్శనం స్వయంగా ఒక మహోత్సవం. అందుకే స్వామివారి ప్రతి అలంకారం ఆయన దివ్య వైభవంలో ఒక భాగంగా కనిపిస్తుంది.

మొదటి చరణం భావం

మొదటి చరణంలో ఉత్సవ ప్రారంభ రోజుల వైభవాన్ని అన్నమయ్య వరుసగా చూపిస్తున్నారు. ఒక రోజు స్వామివారు ఒక ప్రత్యేక వాహనంపై, మరుసటి రోజు శేషునిపై, తరువాత ముత్యాల పందిరి కింద, మరొక రోజు పూల అలంకరణలో భక్తులకు దర్శనమిస్తారు.

ఈ వర్ణనలో ఒక ముఖ్యమైన విషయం ఉంది. స్వామివారి రూపం మారడం కంటే, ప్రతి రోజు ఆయనను దర్శించే భక్తుల ఆనందమే ప్రధానమైనది. ఒక రోజు ఒక అలంకారం, మరుసటి రోజు మరో వాహనం—ప్రతి దర్శనం కొత్త అనుభూతిని కలిగిస్తుంది.

రెండవ చరణం భావం

రెండవ చరణంలో గరుడ వాహనం, ఏనుగు వాహనం, సూర్యప్రభ వాహనం, గుర్రపు వాహనం వంటి వైభవాలను అన్నమయ్య ప్రస్తావిస్తున్నారు.

తిరుమల బ్రహ్మోత్సవాల్లో గరుడ సేవకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఉంది. TTD అధికారిక బ్రహ్మోత్సవ వివరాల్లో గరుడ సేవ, గజవాహనం, సూర్యప్రభ వాహనం, అశ్వవాహనం వంటి సేవలు పేర్కొనబడ్డాయి.

అన్నమయ్య ఈ వాహనాలను కేవలం జాబితాగా చెప్పడం లేదు. ప్రతి వాహనంతో స్వామివారి ఉత్సవ వైభవం మరింత విస్తరిస్తున్నట్లు చూపిస్తున్నారు. తిరుమల వీధులు భక్తులతో నిండిపోయి, స్వామివారి దర్శనంతో ఆనందోత్సాహాలు వెల్లివిరుస్తున్న దృశ్యం ఈ చరణంలో కనిపిస్తుంది.

మూడవ చరణం భావం

చివరి చరణంలో ఉత్సవం మరింత వైభవంగా ముగింపు దశకు చేరుతుంది. బంగారు అలంకారాలు, పెండ్లిపీట, చివరకు శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామివారు అలమేలుమంగతో కలిసి భక్తుల మధ్య దర్శనమివ్వడం అన్నమయ్య వర్ణించిన అందమైన దృశ్యం.

ఇక్కడ “పెండ్లిపీట” అనే పదం స్వామి–అలమేలుమంగ దివ్య కల్యాణ భావాన్ని గుర్తు చేస్తుంది. భక్తుల మధ్య స్వామివారు వాహనంపై దర్శనమివ్వడం ద్వారా దేవుడు ఆలయంలో మాత్రమే కాకుండా తన భక్తుల మధ్యకు వచ్చి వారిని అనుగ్రహిస్తున్నాడనే భక్తి భావం వ్యక్తమవుతుంది.

కీర్తనకు తిరుమలతో ఉన్న సంబంధం

“తిరువీథుల మెఱసీ” కీర్తనలో కనిపించే ప్రధాన దృశ్యం తిరుమల మాడ వీధుల్లో శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామివారి ఉత్సవ ఊరేగింపు. తిరుమల బ్రహ్మోత్సవాలు అనేక వాహన సేవలతో కూడిన ప్రధాన వార్షిక ఉత్సవం. TTD వివరాల ప్రకారం ఈ ఉత్సవాల్లో వివిధ రోజులలో శేష, ముత్యపు పందిరి, గరుడ, గజ, సూర్యప్రభ, అశ్వ తదితర వాహన సేవలు జరుగుతాయి.

అందువల్ల ఈ కీర్తనను బ్రహ్మోత్సవాల సందర్భంలో ఆలపించినప్పుడు దాని సాహిత్యానికి మరింత దృశ్యరూపం లభిస్తుంది. స్వామివారి వాహన సేవను చూస్తున్న భక్తుడు, అన్నమయ్య వర్ణించిన పదాలను గుర్తుచేసుకుంటే కీర్తనలోని భావం మరింత సులభంగా అనుభూతి చెందవచ్చు.

అన్నమాచార్య కీర్తనలు తిరుమలలో మాత్రమే కాకుండా సంగీత కచేరీలు, భజనలు, ఆలయ కార్యక్రమాలు మరియు భక్తి కార్యక్రమాల్లో కూడా విస్తృతంగా ఆలపించబడుతున్నాయి. TTD యొక్క అన్నమాచార్య ప్రాజెక్ట్ సంగీతం, పరిశోధన, ప్రచురణలు, రికార్డింగ్ వంటి విభాగాల ద్వారా ఆయన సంకీర్తనలను ప్రచారం చేస్తోంది.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

1. ఈ కీర్తన ఏ దేవుడి గురించి?

ఈ కీర్తన తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామివారి గురించి. స్వామివారు వివిధ వాహనాలపై భక్తులకు దర్శనమిచ్చే ఉత్సవ దృశ్యాలను అన్నమాచార్యులు ఇందులో వర్ణించారు.

2. ఈ కీర్తన ఎప్పుడు పాడతారు?

ఈ కీర్తనను తిరుమల బ్రహ్మోత్సవాలు, శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి ఉత్సవాలు, ఆలయ భజనలు, భక్తి సంగీత కార్యక్రమాలు వంటి సందర్భాల్లో ఆలపించవచ్చు. ముఖ్యంగా వాహన సేవల వైభవాన్ని గుర్తుచేసే సందర్భంలో ఈ కీర్తన భావం ఎంతో సరిపోతుంది.

3. ఈ కీర్తనలో ఎన్ని రోజుల ఉత్సవాన్ని వర్ణించారు?

పాటలో మొదటి రోజు నుంచి పదో రోజు వరకు వరుసగా ఉత్సవ వైభవాన్ని సూచిస్తూ వాహనాలు, అలంకారాలు, చివరగా పెండ్లిపీట దృశ్యాన్ని అన్నమయ్య వర్ణించారు. అందువల్ల కీర్తనలో పది రోజుల ఉత్సవ క్రమం ఒక ముఖ్యమైన నిర్మాణంగా కనిపిస్తుంది. ప్రస్తుత తిరుమల బ్రహ్మోత్సవాల అధికారిక కార్యక్రమ క్రమం మాత్రం ప్రత్యేకమైన తొమ్మిది రోజుల వార్షిక ఉత్సవంగా TTD వివరిస్తుంది; కాబట్టి కీర్తనలోని “పది రోజులు” మరియు నేటి అధికారిక బ్రహ్మోత్సవ షెడ్యూల్‌ను అచ్చంగా ఒకటేనని భావించకుండా, కీర్తనలోని సాహిత్య/ఉత్సవ వర్ణనగా చూడటం సముచితం.

“తిరువీథుల మెఱసీ దేవదేవుడు” కీర్తనలో అన్నమాచార్యులు శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామివారి ఉత్సవ వైభవాన్ని పదాల ద్వారా చిత్రంలా ఆవిష్కరించారు. వాహనం మారిన ప్రతిసారీ స్వామివారి దర్శనంలో కొత్త అందం కనిపిస్తుంది. గరుడుడు, ఏనుగు, సూర్యప్రభ, గుర్రం వంటి వాహనాల నుంచి చివరగా అలమేలుమంగతో కూడిన దివ్య కల్యాణ భావం వరకు కీర్తన సాగుతుంది.

అందుకే ఇది కేవలం ఒక భక్తి గీతం మాత్రమే కాకుండా, తిరుమల ఉత్సవ సంప్రదాయాన్ని, స్వామివారి అలంకార వైభవాన్ని, భక్తుడి ఆనందాన్ని ఒకే కీర్తనలో కలిపిన సాహిత్య చిత్రణగా కూడా ఆస్వాదించవచ్చు.