రచన: అన్నమాచార్య
ప్రధాన దైవం: శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామివారు
ప్రధాన భావం: తిరుమలే శ్రీహరి స్వరూపం; తిరుమల దర్శనమే భూలోకంలో వైకుంఠానుభూతి.

పరిచయం

“విశ్వరూపమిదివో విష్ణురూపమిదివో” అనే ప్రసిద్ధ అన్నమాచార్య కీర్తనలో తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామివారి దివ్య వైభవం అద్భుతంగా వర్ణించబడింది. తిరుమల కొండను సాధారణమైన కొండగా కాకుండా సాక్షాత్తు శ్రీహరి స్వరూపంగా, అక్కడి ప్రకృతిని కల్పవృక్షాలుగా, అక్కడ సంచరించే జీవరాశులను నిత్యముక్తులుగా అన్నమయ్య దర్శించారు. ఈ కీర్తనలో భక్తుడి దృష్టిలో తిరుమల ఎలా భూలోక వైకుంఠంగా మారుతుందో తెలుస్తుంది. 15వ శతాబ్దానికి చెందిన అన్నమాచార్యులు తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వరునిపై వేలాది సంకీర్తనలు రచించారు. వాటిలో ఈ కీర్తన తిరుమల మహిమను, స్వామివారి దివ్యరూపాన్ని, భక్తునికి కలిగే ఆధ్యాత్మిక ఆనందాన్ని ఒకే చోట చక్కగా ప్రతిబింబిస్తుంది. అందుకే “విశ్వరూపమిదివో” కీర్తన భక్తులలో విశేష ఆదరణ పొందింది.

పూర్తి సాహిత్యం
పల్లవి

విశ్వరూపమిదివో విష్ణురూపమిదివో
శాశ్వతులమైతిమింక జయము నాజన్మము ||

చరణం 1

కొండవంటి హరిరూపు గురుతైన తిరుమల
పండిన వృక్షములే కల్పతరువులు |
నిండిన మృగాదులెల్ల నిత్యముక్తజనములు
మెండుగ ప్రత్యక్షమాయె మేలువోనాజన్మము ||

చరణం 2

మేడవంటి హరిరూపు మించైనపైడి గోపుర
మాడనే వాలిన పక్షుల మరులు |
వాడల కోనేటి చుట్ల వైకుంఠ నగరము
యీడమాకు పొడచూపె ఇహమేపోపరము ||

చరణం 3

కోటిమదనులవంటి గుడిలో చక్కని మూర్తి
యీటులేని శ్రీ వేంకటేశుడితడు |
వాటపు సొమ్ములు ముద్ర వక్షపుటలమేల్మంగ
కూటువైనన్నేలితి యెక్కువనోనాతాపము ||

పద అర్థాలు

పదం	అర్థం
విశ్వరూపము	సమస్త విశ్వాన్ని తనలో ధరించిన దివ్యరూపం
విష్ణురూపము	శ్రీమహావిష్ణువు యొక్క దివ్య స్వరూపం
శాశ్వతులు	నిత్యమైన వారు; శాశ్వత స్థితిని పొందినవారు
జయము నాజన్మము	నా జన్మ ధన్యమైంది; నా జన్మకు సార్థకత లభించింది
హరిరూపు	శ్రీహరి స్వరూపం
గురుతైన	గుర్తుగా నిలిచిన; స్పష్టంగా కనిపించే
కల్పతరువులు	కోరిన కోరికలను తీర్చే దివ్య వృక్షాలు
మృగాదులు	జంతువులు మొదలైన జీవరాశులు
నిత్యముక్తజనులు	ఎల్లప్పుడూ బంధనరహితులైన, ముక్తిని పొందిన దివ్యజనులు
ప్రత్యక్షమాయె	కళ్లముందు ప్రత్యక్షమైంది; స్పష్టంగా అనుభవమైంది
మేడవంటి	ఎత్తైన భవనం లేదా మేడవలె ఉన్న
పైడి గోపురము	బంగారు కాంతితో ప్రకాశించే గోపురం
మాడనే	గోపురం లేదా భవనం పైభాగంలో
మరులు	మోహం, ఆకర్షణ; ఇక్కడ గోపురం వైపు ఆకర్షితమయ్యే భావం
కోనేటి	పవిత్రమైన కోనేరు/తీర్థానికి సంబంధించినది
వైకుంఠ నగరము	శ్రీమహావిష్ణువు నివసించే దివ్యలోకం; ఇక్కడ తిరుమలకు ఉపమానం
ఇహము	ఈ లోకం, భౌతిక జీవితం
పరము	పరలోకం, ఆధ్యాత్మిక లోకం
కోటిమదనులు	కోట్లాది మన్మథులంత సౌందర్యం కలవారు
ఇటులేని	సాటిలేని, పోలికలేని
వాటపు సొమ్ములు	విలువైన ఆభరణాలు, దివ్య సంపద
వక్షపుటము	ఛాతీ భాగం
మేల్మంగ	శ్రీ మహాలక్ష్మి; తిరుమలలో అలమేలుమంగగా ప్రసిద్ధి
కూటువైన	కలిసి ఉన్న, సహచరిగా ఉన్న
తాపము	బాధ, ఆవేదన, ఆత్మీయమైన విరహవేదన

పల్లవి – భావం

అన్నమయ్య తిరుమలను దర్శించిన ఆనందంలో “ఇది విశ్వరూపమా? లేక సాక్షాత్తు విష్ణువు రూపమా?” అని ఆశ్చర్యపడుతున్నారు. తిరుమల కొండపై కనిపించే ప్రతి దృశ్యంలో శ్రీహరి ఉనికినే ఆయన అనుభవిస్తున్నారు.

స్వామివారి దివ్యక్షేత్రాన్ని దర్శించిన తరువాత తన జన్మ సార్థకమైందని కవి భావిస్తున్నారు. ఇక తనకు లభించిన ఈ అనుభవం వల్ల తాను శాశ్వతమైన ఆనందాన్ని పొందినట్టుగా భావిస్తున్నారు.

ఇక్కడ “నా జన్మము జయము” అనే భావం చాలా ముఖ్యమైనది. భక్తునికి దేవుని దర్శనం కేవలం ఒక దర్శనంగా కాకుండా జీవితానికి పరమార్థాన్ని ఇచ్చే అనుభవంగా మారుతుంది.

చరణం 1 – భావం

తిరుమల కొండ స్వయంగా శ్రీహరి రూపమేనని అన్నమయ్య చెబుతున్నారు. సాధారణంగా మనం ఒక కొండను ప్రకృతి దృశ్యంగా చూస్తాం. కానీ భక్తుడైన అన్నమయ్యకు తిరుమల కొండలో శ్రీహరి దర్శనమవుతుంది.

అక్కడ ఉన్న పండ్లతో నిండిన చెట్లు కూడా ఆయనకు సాధారణ వృక్షాలు కావు. అవి కల్పతరువులుగా కనిపిస్తున్నాయి. అంటే భక్తుడి కోరికలను తీర్చే దివ్య వృక్షాలుగా తిరుమల ప్రకృతి మొత్తం పవిత్రమై కనిపిస్తోంది.

తిరుమలలో సంచరించే జంతువులు కూడా అన్నమయ్యకు సాధారణ జీవులు కావు. అవి నిత్యముక్తులుగా కనిపిస్తున్నాయి. శ్రీహరి సన్నిధిలో ఉన్న ప్రతి జీవిలోనూ దైవత్వాన్ని చూడగలిగే భక్తిదృష్టి ఇక్కడ వ్యక్తమవుతుంది.

తిరుమల దర్శనం తనకు లభించడం ఎంతటి అదృష్టమో గుర్తించిన అన్నమయ్య, “నా జన్మ నిజంగా ధన్యమైంది” అని ఆనందిస్తున్నారు.

చరణం 2 – భావం

తిరుమల ఆలయ గోపురం అన్నమయ్యకు సాధారణ నిర్మాణంలా కనిపించదు. అది ఎత్తైన దివ్యమైన మేడవలె, శ్రీహరి వైభవాన్ని ప్రకటించే రూపంలా కనిపిస్తుంది.

ఆ గోపురం చుట్టూ తిరిగే, దానిపై వాలే పక్షులు కూడా ఆ దివ్య వాతావరణానికి ఆకర్షితులైనట్లుగా కవి ఊహిస్తున్నారు. ప్రకృతిలోని ప్రతి దృశ్యమూ స్వామివారి మహిమను తెలియజేస్తున్నట్లు అనిపిస్తుంది.

తిరుమలలోని కోనేరు చుట్టుపక్కల ప్రాంతం కూడా అన్నమయ్యకు వైకుంఠ నగరంలా కనిపిస్తుంది. భక్తుడి అనుభూతిలో భూలోకం, వైకుంఠం అనే భేదమే లేకుండా పోతుంది.

“ఇహమేపోపరము” అనే భావంలో ఈ లోకమా, పరలోకమా అనే తేడా తెలియనంతగా తిరుమల తనకు దివ్యానుభూతిని ఇచ్చిందని కవి చెబుతున్నారు.

అంటే వైకుంఠాన్ని చేరుకోవడానికి మరెక్కడికో వెళ్లాల్సిన అవసరం లేదని, తిరుమలలోనే ఆ పరమానందాన్ని అనుభవించవచ్చని భావం.

చరణం 3 – భావం

ఇప్పుడు అన్నమయ్య తిరుమల ఆలయంలోని మూలమూర్తి వైపు దృష్టిని మళ్లిస్తున్నారు. శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామివారి సౌందర్యం కోట్లాది మన్మథుల సౌందర్యానికి సమానమని చెబుతున్నారు.

అయితే స్వామివారికి నిజమైన పోలిక ఎవరూ లేరు. అందుకే “యీటులేని శ్రీ వేంకటేశుడు” అని ప్రశంసిస్తున్నారు.

స్వామివారి రూపసౌందర్యం కేవలం శారీరక సౌందర్యం కాదు. అది భక్తుని మనసును ఆకర్షించే దివ్య సౌందర్యం.

స్వామివారి వక్షస్థలంపై ఉన్న దివ్య చిహ్నాలు, ఆభరణాలు, శ్రీ మహాలక్ష్మి సన్నిధి—ఇవన్నీ కలిసి శ్రీ వేంకటేశ్వరుని మహిమను మరింత పెంచుతున్నాయి.

వక్షస్థలంలో అలమేలుమంగమ్మతో కలిసి ఉన్న శ్రీనివాసుని రూపాన్ని చూసిన భక్తునికి తన అంతరంగంలోని బాధలు, తాపాలు తొలగిపోతాయి. స్వామివారి దర్శనం భక్తునికి పరమశాంతిని ప్రసాదిస్తుంది.

ఈ కీర్తనలోని ఆధ్యాత్మిక సందేశం

“విశ్వరూపమిదివో” కీర్తనలో అన్నమాచార్యులు ఒక గొప్ప భక్తి సత్యాన్ని చూపించారు. దైవాన్ని ఒక ఆలయంలోని విగ్రహంలో మాత్రమే కాకుండా, ఆ క్షేత్రంలోని కొండ, చెట్లు, జంతువులు, తీర్థాలు, గోపురాలు—ప్రతి అంశంలోనూ దర్శించగలగడం భక్తి యొక్క ఉన్నత స్థితి.

అందుకే తిరుమల ఆయనకు కేవలం ఒక పుణ్యక్షేత్రం కాదు. అది సాక్షాత్తు శ్రీహరి స్వరూపం. తిరుమలలో అడుగుపెట్టిన భక్తుడికి ప్రకృతి వైకుంఠంగా, ఆలయం దివ్యలోకంగా, స్వామివారి దర్శనం పరమానందంగా అనుభూతి చెందుతుంది.

సందర్భం

ఈ కీర్తనను ముఖ్యంగా శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామివారి భక్తి కార్యక్రమాలు, తిరుమల–తిరుపతి ఆధ్యాత్మిక కార్యక్రమాలు, అన్నమయ్య సంకీర్తన కార్యక్రమాలు, భజనలు మరియు సంగీత కచేరీలలో ఆలపిస్తారు.

అన్నమాచార్య సంకీర్తనలకు కర్ణాటక సంగీతం, హరికథ, భక్తిగీతాలు వంటి అనేక రూపాల్లో ప్రదర్శనలు లభించాయి. “విశ్వరూపమిదివో” కూడా తిరుమల క్షేత్ర మహిమను ప్రతిబింబించే కీర్తనగా సంగీతాభిమానులు, భక్తుల మధ్య ప్రసిద్ధి చెందింది.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

1. ఈ కీర్తన ఏ దేవుడి గురించి?

“విశ్వరూపమిదివో విష్ణురూపమిదివో” కీర్తన తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామివారి గురించి. అన్నమాచార్యులు తిరుమల కొండను సాక్షాత్తు శ్రీహరి స్వరూపంగా దర్శించి ఈ కీర్తనలో వర్ణించారు.

2. ఈ కీర్తనలో తిరుమలను ఎలా వర్ణించారు?

అన్నమయ్య తిరుమలను సాధారణ కొండగా చూడలేదు. తిరుమల కొండను హరిరూపంగా, అక్కడి చెట్లను కల్పతరువులుగా, జీవరాశులను నిత్యముక్తులుగా, ఆలయ పరిసరాలను వైకుంఠ నగరంగా భావించారు.

3. ఈ కీర్తన ఎప్పుడు పాడతారు?

ఈ కీర్తనను శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామివారి భక్తి కార్యక్రమాలు, అన్నమయ్య సంకీర్తన గాన కార్యక్రమాలు, భజనలు, సంగీత కచేరీలు మరియు తిరుమల క్షేత్ర మహిమను స్మరించే సందర్భాలలో ఆలపిస్తారు. ప్రత్యేకంగా స్వామివారి వైభవాన్ని, తిరుమల దివ్యత్వాన్ని భక్తులకు తెలియజేయడానికి ఇది ఎంతో అనుకూలమైన కీర్తన.

“విశ్వరూపమిదివో విష్ణురూపమిదివో” అన్న ఒక్క వాక్యంలోనే అన్నమాచార్యుల తిరుమల అనుభూతి అంతా నిక్షిప్తమై ఉంది. ఆయనకు తిరుమలలో కనిపించినది ఒక కొండ కాదు—శ్రీహరి స్వరూపం. కనిపించిన చెట్లు కల్పతరువులు; సంచరించే జీవులు నిత్యముక్తులు; ఆలయ పరిసరాలు వైకుంఠం; చివరగా దర్శనమిచ్చే శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి సాటిలేని దివ్యమూర్తి.

అందుకే ఈ కీర్తనను ఆలపించినప్పుడు మనసులో కూడా ఒక భావన కలుగుతుంది—తిరుమలలో స్వామివారిని దర్శించడం అంటే భూలోకంలోనే వైకుంఠానుభూతిని పొందడం.