అన్నమయ్య కీర్తన జో అచ్యుతానంద

రచన: అన్నమాచార్య

పరిచయం

“జో అచ్యుతానంద జోజో ముకుందా” అన్నమాచార్యుల ప్రసిద్ధ జోలపాటలలో ఒకటి. ఈ కీర్తనలో ప్రధానంగా శ్రీకృష్ణుని బాలరూపం దర్శనమిస్తుంది. అచ్యుతుడు, ముకుందుడు, గోవిందుడు, గోపాలుడు వంటి విష్ణు నామాలతో బాలకృష్ణుడిని ప్రేమగా సంబోధిస్తూ తల్లి తన బిడ్డను నిద్రపుచ్చినట్లుగా అన్నమయ్య ఈ కీర్తనను రచించారు. అన్నమాచార్యులు 15వ శతాబ్దానికి చెందిన మహాభక్త కవి. తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వరునిపై వేలాది సంకీర్తనలు రచించిన ఆయన, ఈ కీర్తనలో కృష్ణుడి బాల్య లీలలను అత్యంత మధురంగా చిత్రించారు. అందుకే ఇది కేవలం భక్తిగీతంగా కాకుండా, తెలుగు జోలపాటల సంప్రదాయంలోనూ చిరస్థాయిగా నిలిచిన కీర్తనగా ప్రసిద్ధి చెందింది.

పూర్తి సాహిత్యం
పల్లవి

జో అచ్యుతానంద జోజో ముకుందా
రావె పరమానంద రామ గోవిందా ||

చరణం 1

అంగజుని గన్న మా యన్న యిటు రారా
బంగారు గిన్నెలో పాలు పోసేరా |
దొంగ నీవని సతులు గొంకుచున్నారా
ముంగిట నాడరా మోహనాకార ||

చరణం 2

గోవర్ధనంబెల్ల గొడుగుగా పట్టి
కావరమ్మున నున్న కంసుపడగొట్టి |
నీవు మధురాపురము నేలచేపట్టి
ఠీవితో నేలిన దేవకీపట్టి ||

చరణం 3

నందు నింటను జేరి నయము మీఱంగ
చంద్రవదనలు నీకు సేవ చేయంగ |
నందముగ వారిండ్ల నాడుచుండంగ
మందలకు దొంగ మా ముద్దురంగ ||

చరణం 4

పాలవారాశిలో పవళించినావు
బాలుగా మునుల కభయమిచ్చినావు |
మేలుగా వసుదేవు కుదయించినావు
బాలుడై యుండి గోపాలుడైనావు ||

చరణం 5

అట్టుగట్టిన మీగ డట్టె తిన్నాడే
పట్టి కోడలు మూతిపై రాసినాడే |
అట్టె తినెనని యత్త యడగ విన్నాడే
గట్టిగా నిది దొంగ కొట్టుమన్నాడే ||

చరణం 6

గొల్లవారిండ్లకు గొబ్బునకుబోయి
కొల్లలుగా త్రావి కుండలను నేయి |
చెల్లునా మగనాండ్ర జెలిగి యీశాయీ
చిల్లతనములు సేయ జెల్లునటవోయి ||

చరణం 7

రేపల్లె సతులెల్ల గోపంబుతోను
గోపమ్మ మీ కొడుకు మా యిండ్ల లోను |
మాపుగానే వచ్చి మా మానములను
నీ పాపడే చెఱిచె నేమందుమమ్మ ||

చరణం 8

ఒకని యాలినిదెచ్చి నొకని కడబెట్టి
జగడములు కలిపించి సతిపతులబట్టి |
పగలు నలుజాములును బాలుడై నట్టి
మగనాండ్ర చేపట్టి మదనుడై నట్టి ||

చరణం 9

అలిగి తృణావర్తు నవని గూల్చితివి
బలిమిమై బూతన బట్టి పీల్చితివి |
చెలగి శకటాసురుని జేరి డొల్చితివి
తలచి మద్దులు రెండు ధరణి వ్రాల్చితివి ||

చరణం 10

హంగుగా తాళ్ళపాకన్నయ్య చాల
శృంగార రచనగా చెప్పె నీ జోల |
సంగతిగ సకల సంపదల నీవేళ
మంగళము తిరుపట్ల మదనగోపాల ||

పద అర్థాలు

పదం	అర్థం
జో / జోజో	జోలపాటలో బిడ్డను నిద్రపుచ్చేటప్పుడు ప్రేమగా పలికే పదం
అచ్యుతుడు	ఎన్నటికీ చ్యుతి చెందనివాడు; తన స్వరూపం నుంచి తొలగనివాడు; శ్రీమహావిష్ణువు
ముకుందుడు	మోక్షాన్ని ప్రసాదించేవాడు
పరమానంద	అత్యున్నతమైన ఆనంద స్వరూపుడు
గోవిందుడు	గోవులను కాపాడేవాడు; భూమికి, వేదాలకు అధిపతి అనే అర్థాలతో ప్రసిద్ధమైన విష్ణునామం
అంగజుడు	మన్మథుడు; కామదేవుడు
బంగారు గిన్నె	బంగారంతో చేసిన పాత్ర
సతులు	స్త్రీలు; ఇక్కడ గోపికలు
గొంకుచున్నారా	ఫిర్యాదు చేస్తున్నారా / చాడీలు చెబుతున్నారా అనే భావం
మోహనాకారుడు	అందరినీ ఆకర్షించే సుందరమైన రూపం కలవాడు
గోవర్ధనం	శ్రీకృష్ణుడు గోవర్ధన పర్వతాన్ని ఎత్తిన ప్రసిద్ధ పర్వతం
కంసుడు	శ్రీకృష్ణుని మేనమామ; దుష్టరాజు
ఠీవి	గంభీరమైన వైభవం, రాజసమైన నడవడి
దేవకీపట్టి	దేవకీదేవికి పుత్రుడై
నయము	ప్రేమ, చాతుర్యం, మృదుత్వం
చంద్రవదనలు	చంద్రునివంటి ముఖకాంతి కలిగిన స్త్రీలు
మందలకు దొంగ	గోవుల మందల మధ్య వెన్న దొంగిలించే చిలిపి కృష్ణుడు
పాలవారాశి	పాల సముద్రం; అపారమైన పాల సమూహం
పవళించు	శయనించు, నిద్రించు
మునులు	ఋషులు, తపస్సు చేసేవారు
అభయం	భయంలేదనే రక్షణ, ధైర్యం
మీగడ	పాలపై ఏర్పడే చిక్కటి పొర; క్రీమ్
గొబ్బున	త్వరగా, ఒక్కసారిగా
కొల్లలుగా	విస్తారంగా, పెద్ద మొత్తంలో
చిల్లతనములు	చిలిపి చేష్టలు, అల్లరి పనులు
మదనుడు	మన్మథుడు; ప్రేమకు ప్రతీక
తృణావర్తుడు	గాలివాన రూపంలో వచ్చిన అసురుడు
పూతన	బాలకృష్ణునికి విషపాలు ఇవ్వడానికి వచ్చిన రాక్షసి
శకటాసురుడు	బండిరూపంలో వచ్చిన అసురుడు
మద్దులు రెండు	యమలార్జున వృక్షాలు; కృష్ణుడు పడగొట్టిన రెండు చెట్లు
సంగతి	సందర్భం, విషయము
మంగళము	శుభం, శుభాశీస్సు

పల్లవి – అచ్యుతుడైన బాలకృష్ణునికి జోల

కవి ముందుగా కృష్ణుడిని అచ్యుతుడు, ముకుందుడు, పరమానందుడు, రాముడు, గోవిందుడు వంటి అనేక దివ్యనామాలతో పిలుస్తాడు. అయితే ఆ మహావిష్ణువుని ఇప్పుడు ఒక చిన్న బిడ్డగా ఊహించి “జోజో” అంటూ నిద్రపుచ్చుతున్నాడు.

ఇక్కడే అన్నమయ్య కవిత్వంలోని అద్భుతమైన మాధుర్యం కనిపిస్తుంది. జగత్తును కాపాడే పరమాత్మ, భక్తుడి ఒడిలో నిద్రించే చిన్నారి అవుతాడు.

చరణం 1 – వెన్నపాలు కోరే ముద్దుబాలుడు

కృష్ణుడు అందమైన మోహనాకారంతో ఇంటి ముందుకు రావాలని తల్లి పిలుస్తోంది. బంగారు గిన్నెలో పాలు సిద్ధంగా ఉన్నాయి. అయితే గోపికలు మాత్రం “ఈ బాలుడు మా ఇంట్లో పాలు, వెన్న దొంగిలిస్తున్నాడు” అంటూ ఫిర్యాదు చేస్తున్నారు.

దైవం పట్ల భక్తి కేవలం భయంతో ఉండాల్సిన అవసరం లేదని ఈ చరణం తెలియజేస్తుంది. కృష్ణుడిని ఒక అల్లరి చేసే ముద్దుబిడ్డగా ప్రేమించవచ్చనే వాత్సల్యభక్తి ఇందులో కనిపిస్తుంది.

చరణం 2 – గోవర్ధనధారి, కంస సంహారి

చిన్న బాలుడిగా కనిపించే కృష్ణుడే గోవర్ధన పర్వతాన్ని గొడుగులా ఎత్తి గోకులవాసులను రక్షించాడు. కంసుడిని సంహరించి మధురాపురాన్ని పాలించాడు.

ఒకవైపు బాలలీలలు, మరోవైపు దుష్టశిక్షణ—ఈ రెండు విరుద్ధమైన రూపాలను అన్నమయ్య ఒకే కృష్ణస్వరూపంలో చూపించారు.

చరణం 3 – నందుని ఇంటి ముద్దుబిడ్డ

నందుని ఇంట్లో చేరి కృష్ణుడు తన చిలిపి చేష్టలతో అందరినీ ఆనందింపజేస్తాడు. చంద్రునిలాంటి ముఖాలు కలిగిన గోపికలు ఆయనకు సేవ చేస్తారు.

గోవుల మందల మధ్య తిరుగుతూ వెన్న దొంగిలించే కృష్ణుడు అందరికీ “మా ముద్దురంగ”గా మారుతాడు. భక్తుడు దేవుడిని తన కుటుంబంలోని ఒక ఆప్తుడిగా భావించే సాన్నిహిత్యభావం ఇక్కడ స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.

చరణం 4 – వసుదేవుని కుమారుడై, గోపాలుడైనవాడు

పాల సముద్రంలో శయనించే పరమాత్ముడే భూమిపై బాలుడిగా అవతరించాడు. మునులకు అభయం ఇచ్చిన వాడే వసుదేవునికి కుమారుడయ్యాడు. దేవకీ గర్భంలో జన్మించిన పరబ్రహ్మ, నందగోపుని ఇంట పెరిగి గోపాలకృష్ణుడయ్యాడు.

ఈ చరణం కృష్ణుని దైవత్వాన్ని, అవతార రహస్యాన్ని ఎంతో సంక్షిప్తంగా చెబుతుంది.

చరణం 5 – మీగడ దొంగతనం

కృష్ణుడి వెన్నదొంగతనం ఇక్కడ చిలిపి హాస్యంగా మారుతుంది. కట్టిన మీగడను తిన్నాడు, కోడలి మూతిపై రాసాడు, తల్లి అడిగినా తన అల్లరిని కొనసాగించాడు.

భక్తి సాహిత్యంలో కృష్ణుని “వెన్నదొంగ”గా పిలవడం కేవలం దొంగతనం కాదు. భక్తుల హృదయాల్లోని ప్రేమను దొంగిలించే దేవుడు అనే మధురమైన భావన కూడా ఇందులో అంతర్లీనంగా ఉంది.

చరణం 6 – గోపికల ఇళ్లలో అల్లరి

గొల్లవారి ఇళ్లకు వెళ్లి కుండల్లోని పాలను, వెన్నను దొంగిలించడం కృష్ణుని నిత్య అల్లరి. గోపికల భర్తలకూ కృష్ణుడి చేష్టలు చెప్పి ఫిర్యాదు చేసే పరిస్థితి వస్తుంది.

అయినా ఆ ఫిర్యాదులో కోపం కంటే కృష్ణుడిపై ఉన్న ప్రేమే ఎక్కువ. అందుకే ఆయన అల్లరి కూడా వారికి ఆనందాన్నే ఇస్తుంది.

చరణం 7 – గోపికల ఫిర్యాదు

రేపల్లె గోపికలందరూ యశోద దగ్గరకు వెళ్లి, “నీ కొడుకు మా ఇళ్లలోకి వచ్చి మా గౌరవాన్ని చెడగొడుతున్నాడు” అంటూ ఫిర్యాదు చేస్తారు.

ఇది కృష్ణుడి బాలలీలలోని చిలిపితనాన్ని మరింత సజీవంగా చూపిస్తుంది. దేవుడిని దూరంగా ఉంచకుండా, తమ ఇంటి బాలుడిగా భావించిన గోపికల భక్తి ఈ చరణంలో కనిపిస్తుంది.

చరణం 8 – గోపికల మధ్య చిలిపి కృష్ణుడు

కృష్ణుడు ఒకరి భార్యను మరొకరి ఇంటికి పంపి, దంపతుల మధ్య చిన్న చిన్న జగడాలు కలిగిస్తూ అల్లరి చేస్తాడని కవి సరదాగా వర్ణిస్తాడు.

ఇక్కడ కృష్ణుడు కేవలం బాలుడు కాదు—మదనుడి వంటి ఆకర్షణ కలిగిన మోహనస్వరూపుడు. ఆయన లీలలు గోపికల హృదయాలను ఆకర్షిస్తాయి.

చరణం 9 – బాలుడిలో దాగిన మహాశక్తి

తృణావర్తుడిని సంహరించాడు. పూతనను సంహరించాడు. శకటాసురుడిని పడగొట్టాడు. యమలార్జున వృక్షాలను నేలకూల్చాడు.

బయటకు చూస్తే చిలిపిగా వెన్న దొంగిలించే చిన్నారి. కానీ అదే బాలుడిలో అపారమైన దైవశక్తి ఉంది. ఈ విరుద్ధమైన బాల–భగవత్ స్వరూపమే కీర్తనకు మరింత ఆకర్షణను ఇస్తుంది.

చరణం 10 – అన్నమయ్య జోల

చివరగా అన్నమయ్య తనను తానే ప్రస్తావిస్తూ, తాళ్లపాక అన్నమయ్యగా ఈ మధురమైన శృంగార–వాత్సల్య భావాలతో కూడిన జోలపాటను రచించానని చెబుతాడు.

“మంగళము తిరుపట్ల మదనగోపాల” అంటూ తిరుపతి శ్రీకృష్ణునికి మంగళాశాసనం చేస్తాడు. మొత్తం కీర్తన చివరికి బాలకృష్ణునిపై ప్రేమ, భక్తి, వాత్సల్యం అన్నీ ఒకే మంగళభావంగా కలుస్తాయి.

ఈ కీర్తనలోని ప్రత్యేకత

“జో అచ్యుతానంద”లో కృష్ణుని గురించి కేవలం పురాణ కథలను చెప్పలేదు. పరబ్రహ్మ → దేవకీ పుత్రుడు → నందుని బిడ్డ → గోపికల ముద్దుబిడ్డ → వెన్నదొంగ → రాక్షస సంహారి అనే అనేక రూపాలను ఒకే ప్రవాహంలో చూపించారు.

అందుకే ఇది సాధారణ జోలపాటగా మొదలై, చివరికి ఒక సంపూర్ణ కృష్ణతత్త్వ గీతంగా మారుతుంది.

ఎక్కడ పాడుతారు?

ఈ కీర్తనను సాధారణంగా శ్రీకృష్ణుని బాలలీలలు, జోలపాటలు, భక్తి కార్యక్రమాలు, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు వంటి సందర్భాల్లో పాడుతారు. ఇంట్లో చిన్నారులను నిద్రపుచ్చేటప్పుడు కూడా పాడే సంప్రదాయం ఉంది.

తిరుమల–తిరుపతి సంప్రదాయంలోని అన్నమయ్య సంకీర్తనలలో ఇది విస్తృతంగా ప్రసిద్ధి పొందింది. అన్నమయ్య కీర్తనలను తిరుమల భక్తి సంగీత సంప్రదాయంలో ప్రముఖంగా ఆలపించడంలో ఎం.ఎస్. సుబ్బులక్ష్మి వంటి గాయనీమణుల రికార్డింగులు విశేష పాత్ర పోషించాయి. ఆమె “జో అచ్యుతానంద”ను కాపీ రాగంలో ఆలపించిన ప్రసిద్ధ రికార్డింగ్ ఉంది.

ప్రియా సిస్టర్స్ కూడా ఈ కీర్తనను ఆలపించారు; వారి “Sri Annamayya Lahiri” ఆల్బమ్‌లో 1999లో ఈ పాట నమోదైంది.

సంబంధిత అన్నమయ్య కీర్తనలు

• బ్రహ్మ కడిగిన పాదము – అన్నమయ్య కీర్తన
• అలరులు కురియగ – అన్నమయ్య కీర్తన

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

1. “జో అచ్యుతానంద” ఏ దేవుడి గురించి?

ఈ కీర్తన ప్రధానంగా బాలకృష్ణుడి గురించి. శ్రీకృష్ణుడిని అచ్యుతుడు, ముకుందుడు, గోవిందుడు, గోపాలుడు వంటి విష్ణు నామాలతో స్తుతిస్తూ, ఆయన బాల్యలీలలను అన్నమాచార్యులు వర్ణించారు.

2. ఈ కీర్తన ఎప్పుడు పాడతారు?

ఇది ముఖ్యంగా జోలపాటగా, శ్రీకృష్ణుని బాలలీలల సందర్భాల్లో, భక్తి సంగీత కార్యక్రమాల్లో, కృష్ణాష్టమి వంటి సందర్భాల్లో పాడుతారు. చిన్నారులను ప్రేమగా నిద్రపుచ్చడానికి కూడా ఈ పాటను ఉపయోగిస్తారు.

3. “జోజో” అనే పదానికి అర్థం ఏమిటి?

“జోజో” అనేది జోలపాటలో చిన్నారిని నిద్రపుచ్చేటప్పుడు ప్రేమగా పలికే పదం. “నిద్రపో బాబూ” అనే ఆప్యాయ భావాన్ని వ్యక్తం చేస్తుంది. ఈ పదం పదేపదే రావడం వల్ల కీర్తనకు సహజమైన జోలపాట లయ ఏర్పడుతుంది.

జో అచ్యుతానంద జోజో ముకుందా” కేవలం ఒక జోలపాట కాదు. ఇందులో తల్లి వాత్సల్యం, గోపికల ప్రేమ, బాలకృష్ణుని అల్లరి, అవతార మహిమ, అసుర సంహారం, భక్తి మాధుర్యం అన్నీ కలిసిపోయాయి.

జగత్తును రక్షించే మహావిష్ణువు ఒక చిన్న బిడ్డగా మారి, భక్తుల ప్రేమకు లొంగి జోలలో నిద్రించే దృశ్యాన్ని అన్నమయ్య అత్యంత సులభమైన తెలుగు పదాలతో మనకు అందించారు. అందుకే శతాబ్దాలు గడిచినా ఈ జోలపాటలోని “జోజో” అనే ఆప్యాయ పిలుపు భక్తుల హృదయాల్లో ఇప్పటికీ మధురంగా మార్మోగుతూనే ఉంది.