రచన: అన్నమాచార్య
పరిచయం
“ఏమొకో చిగురుటధరమున ఎడనెడకస్తూరి నిండెను” అనే ఈ ప్రసిద్ధ అన్నమాచార్య కీర్తనలో శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి మరియు ఆయన దివ్య సఖి మధ్య ఉన్న మాధుర్యభక్తిని అత్యంత సున్నితమైన కవితా శైలిలో వర్ణించారు. అన్నమాచార్యులు 15వ శతాబ్దానికి చెందిన మహాభక్తకవి; సాధారణంగా ఆయన కాలాన్ని క్రీ.శ. 1408–1503గా పేర్కొంటారు. ఈ కీర్తన ఎప్పుడు రచించబడిందో ఖచ్చితమైన సంవత్సరం తెలియదు.
ఈ కీర్తనలో కవి ఒక సఖి దృష్టితో ప్రియురాలి శరీరంపై కనిపిస్తున్న వివిధ అందచందాలను గమనిస్తూ, “ఇవి అసలు ఏమిటి?” అని ఊహించే విధంగా పద్యాన్ని నిర్మించారు. పెదవులపై కనిపించే కస్తూరి, కళ్లలోని ఎరుపు, గోళ్ల గుర్తులు, ముఖంపై మెరుస్తున్న చెమటబిందువులు—ఇవన్నీ సాధారణమైన ప్రకృతి దృశ్యాలేమో అని మొదట అనిపించినా, వాటి వెనుక ఉన్నది ప్రియుడు తిరువేంకటపతితోని అనురాగమని క్రమంగా తెలుస్తుంది.
అందుకే ఈ కీర్తన కేవలం శృంగార వర్ణన కాదు. అన్నమయ్య రచనల్లో కనిపించే మాధుర్యభక్తికి ఇది ఒక అందమైన ఉదాహరణ. భక్తుడు భగవంతుని తన ప్రియుడిగా భావించి, ఆత్మీయమైన ప్రేమతో ఆయనను అనుభవించే భక్తి మార్గమే ఇక్కడ కవితా రూపం దాల్చింది.
సంగీతపరంగా ఈ కీర్తన తిలంగ్ రాగంలో, ఆది తాళంలో పాడబడే రూపం విస్తృతంగా కనిపిస్తుంది. అయితే పాత సంగీత సంప్రదాయాల్లో రాగ-తాళ నిర్దేశాల్లో భేదాలు కూడా కనిపిస్తాయి.
పూర్తి సాహిత్యం
పల్లవి
ఏమొకో చిగురుటధరమున ఎడనెడకస్తూరి నిండెను |
భామిని విభునకు వ్రాసిన పత్రిక కాదు కదా ||
చరణం 1
కలికి చకోరాక్షికి కడకన్నులు కెంపైతోచిన |
చెలువంబిప్పుడిదేమో చింతింపరే చెలులు |
నలువున ప్రాణేశ్వరునిపై నాటినయాకొనచూపులు |
నిలువునపెరుకగనంటిన నెత్తురుకాదుకదా ||
చరణం 2
పడతికి చనుగవమెరుగులు పైపై పయ్యెద వెలుపల |
కడుమించిన విధమేమో కనుగొనరే చెలులు |
వుడుగని వేడుకతో ప్రియుడొత్తిన నఖశశిరేఖలు |
వెడలగవేసవికాలపు వెన్నెలకాదుకదా ||
చరణం 3
ముద్దియ చెక్కుల కెలకుల ముత్యపు జల్లుల చేర్పుల |
వొద్దికలాగులివేమో ఊహింపరే చెలులు |
గద్దరి తిరువేంకటపతి కొగిటియధరామృతముల |
అద్దిన సురతపు చెమటల అందము కాదు కదా ||
పద అర్థాలు
| పదం | అర్థం |
|---|---|
| ఏమొకో | ఏమిటో, ఎందుకో, ఏ కారణమో |
| చిగురుటధరము | చిగురులా లేతగా, మృదువుగా ఉన్న పెదవి |
| ఎడనెడ | అక్కడక్కడ, మధ్యమధ్యలో |
| కస్తూరి | సుగంధభరితమైన కస్తూరి; మృగనాభి నుంచి లభించే సువాసన పదార్థం |
| భామిని | అందమైన స్త్రీ; ఇక్కడ దివ్యనాయిక |
| విభుడు | ప్రభువు, భర్త, నాయకుడు; ఇక్కడ శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు |
| పత్రిక | ఉత్తరం, సందేశం, ప్రేమలేఖ |
| కలికి | సుకుమారి, సౌందర్యవతి |
| చకోరాక్షి | చకోర పక్షి వంటి అందమైన కళ్లుగల స్త్రీ |
| కడకన్నులు | కళ్ల చివరలు |
| కెంపు | ఎరుపు, ఎర్రటి కాంతి |
| చెలువము | అందం, సౌందర్యం |
| చెలులు | సఖులు, స్నేహితురాళ్లు |
| ప్రాణేశ్వరుడు | ప్రాణాలకు ప్రభువు; ప్రియుడు, భర్త |
| కొనచూపు | కళ్ల చివరనుంచి చూసే చూపు; సిగ్గరి చూపు |
| నెత్తురు | రక్తం |
| పడతి | స్త్రీ, యువతి, నాయిక |
| చనుగవ | వక్షోజం / వక్షోజాల సౌందర్యానికి సంబంధించిన పదప్రయోగం |
| పయ్యెద | పైట, వస్త్రం; వక్షస్థలాన్ని కప్పే వస్త్రభాగం |
| నఖశశిరేఖలు | గోళ్లతో ఏర్పడిన చంద్రకళల వంటి గీతలు |
| వుడుగని | తగ్గని, చల్లారని, ఆగని |
| వేడుక | ఆనందం, ఉత్సాహం, ప్రేమపూర్వకమైన సంతోషం |
| ముత్యపు జల్లులు | ముత్యాల్లా మెరుస్తున్న చిన్న చిన్న బిందువులు |
| తిరువేంకటపతి | తిరుమల కొండల ప్రభువు శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు |
| అధరామృతము | పెదవుల నుంచి లభించే అమృతసమానమైన మాధుర్యం |
| సురతము | ప్రియుల మధ్య ప్రేమానురాగ సమ్మేళనం |
| చెమటలు | శ్రమ, ఆనందం లేదా ప్రేమావేశం వల్ల ఏర్పడే స్వేదబిందువులు |
పల్లవి భావం
నాయిక పెదవులు చిగురులా లేతగా, మృదువుగా ఉన్నాయి. ఆ పెదవుల చుట్టూ అక్కడక్కడ కస్తూరి పరిమళం, మరకల వలె కనిపిస్తోంది. సఖులు వాటిని చూసి ఆశ్చర్యపడుతున్నారు.
“ఇవి ఏమిటో తెలుసా? ఇవి తన ప్రియుడైన ప్రభువుకు రాసిన ప్రేమలేఖ గుర్తులేమో?” అని కవి చమత్కారంగా ప్రశ్నిస్తున్నాడు.
ఇక్కడ “పత్రిక” అనే పదం చాలా అందమైన కవితా ప్రయోగం. ప్రేమికురాలు మాటలతో ఉత్తరం రాయకుండా, తన పెదవులపై కనిపించే కస్తూరి గుర్తుల ద్వారానే తన ప్రేమను తెలియజేసినట్టుగా కవి ఊహిస్తున్నాడు.
చరణం 1 భావం
నాయిక కళ్ల చివరలు ఎర్రగా కనిపిస్తున్నాయి. ఆ ఎరుపు చూసిన సఖులు “ఇది ఏమిటి?” అని ఆశ్చర్యపడుతున్నారు.
ఆమె తన ప్రాణేశ్వరుడైన వేంకటేశ్వరునిపై ప్రేమతో వేసిన ఆ కొంటె చూపులు అంతగా ప్రభావం చూపాయా? ఆ చూపులే తిరిగి ఆమె కళ్లలో రక్తవర్ణంగా కనిపిస్తున్నాయా?
అన్నమయ్య ఇక్కడ చూపును ఒక ప్రేమబాణంలా చిత్రించారు. నాయిక చూపులు ప్రియుడిని చేరాయి; ఆ ప్రేమావేశం ఆమె కళ్లలోనే తిరిగి ప్రతిఫలించింది.
చరణం 2 భావం
నాయిక వస్త్రం వెలుపల కనిపిస్తున్న శరీర సౌందర్యంలో ఏదో ప్రత్యేకమైన మెరుపు కనిపిస్తోంది. దాని కారణం ఏమిటో సఖులకు అర్థం కావడం లేదు.
ప్రియుడు ప్రేమతో స్పృశించినప్పుడు ఏర్పడిన గోళ్ల గుర్తులు చంద్రకళల వలె కనిపిస్తున్నాయి. అవి వేసవికాలపు వెన్నెల కాంతి కాదు కదా అని కవి చమత్కరిస్తాడు.
ఇక్కడ “నఖశశిరేఖలు” అనే పదం ఎంతో అందమైన రూపకం. గోళ్లతో ఏర్పడిన సున్నితమైన గీతలను కవి చంద్రుని వెన్నెలతో పోల్చాడు.
చరణం 3 భావం
నాయిక ముద్దైన చెక్కిళ్లపై చిన్న చిన్న మెరుస్తున్న బిందువులు కనిపిస్తున్నాయి. అవి ముత్యాల జల్లుల్లా అందంగా ఉన్నాయి.
సఖులు “ఇవి ఏమిటో?” అని ఊహిస్తుండగా, అన్నమయ్య అసలు కారణాన్ని వెల్లడిస్తాడు. అవి తిరువేంకటపతి యొక్క అధరామృతానుభూతి వల్ల నాయిక ముఖంపై మెరిసిన ప్రేమస్వేద బిందువులు.
ఇక్కడ కీర్తన తన పరాకాష్ఠకు చేరుతుంది. మొదట కస్తూరి, తరువాత కళ్ల ఎరుపు, ఆపై గోళ్ల గుర్తులు, చివరికి చెమటబిందువులు—ఈ నాలుగు దశల ద్వారా ప్రేమానుభూతిని కవి క్రమంగా చిత్రించాడు.
సందర్భం – ఎక్కడ పాడుతారు?
“ఏమొకో చిగురుటధరమున” కీర్తన అన్నమాచార్యుల ప్రసిద్ధ శృంగార-భక్తి కీర్తనల్లో ఒకటి. ఇది శ్రీ వేంకటేశ్వరుని కేంద్రంగా ఉన్నందున తిరుమల-తిరుపతి భక్తి సంగీత సంప్రదాయంతో సహజమైన అనుబంధం కలిగి ఉంది.
అయితే ఈ కీర్తనను ఒకే ఒక్క ఆలయ సేవకు లేదా ఒకే ఒక్క పండుగకు మాత్రమే పరిమితం చేయడం సరైంది కాదు. భక్తి సంగీత కచేరీలు, అన్నమయ్య జయంతి కార్యక్రమాలు, సాంస్కృతిక ఉత్సవాలు, శాస్త్రీయ నృత్య ప్రదర్శనలు వంటి సందర్భాల్లో కూడా దీనిని ప్రదర్శిస్తారు.
ప్రత్యేకంగా కూచిపూడి, భరతనాట్యం వంటి నృత్యరూపాల్లో అభినయానికి ఈ కీర్తన ఎంతో అనుకూలంగా ఉంటుంది. నాయిక కళ్ల చూపులు, సిగ్గు, ప్రేమ, ఆశ్చర్యం వంటి భావాలను ముఖాభినయంతో చూపించడానికి ఇందులో ఎన్నో అవకాశాలు ఉన్నాయి. 2011లో జరిగిన ఒక కూచిపూడి కార్యక్రమంలో కూడా “Emoko Chigurutadharamuna” ప్రదర్శించబడినట్లు The New Indian Express పేర్కొంది.
ఆధునిక కాలంలో కూడా ఈ కీర్తనకు గానం, నృత్య రూపాల్లో అనేక ప్రదర్శనలు కొనసాగుతున్నాయి. ఉదాహరణకు నిత్య సంతోషిణి గాత్రరూపంలో దీని ఆడియో ప్రదర్శన అందుబాటులో ఉంది.
సంబంధిత అన్నమాచార్య కీర్తనలు
అన్నమయ్య కీర్తనలను మరింతగా చదవాలనుకునే భక్తులు ఈ సంబంధిత కీర్తనలను కూడా చూడవచ్చు:
- దేవ దేవం భజే దివ్యప్రభావమ్ – శ్రీరాముని మహిమను వర్ణించే ప్రసిద్ధ కీర్తన.
- దాచుకో నీ పాదాలకుదగ – శ్రీహరి పాదసేవ, భక్తి మహిమను తెలియజేసే కీర్తన.
- చేరి యశోదకు శిశువితడు – శ్రీకృష్ణుని బాలలీలలను ఆవిష్కరించే మధురమైన కీర్తన.
- చూడరమ్మ సతులారా సోబాన పాడరమ్మ – శ్రీ అలమేలుమంగమ్మ వైభవాన్ని స్తుతించే కీర్తన.
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు
1. ఈ కీర్తన ఏ దేవుడి గురించి?
ఈ కీర్తనలో తిరువేంకటపతి, శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి ప్రియుడిగా వర్ణించబడ్డాడు. నాయిక-నాయక భావం ద్వారా అన్నమయ్య దైవానురాగాన్ని వ్యక్తం చేశారు.
2. ఈ కీర్తన ఎప్పుడు రచించబడింది?
ఖచ్చితమైన రచనా సంవత్సరం తెలియదు. అయితే అన్నమాచార్యుల కాలం సాధారణంగా క్రీ.శ. 1408–1503గా అంగీకరించబడుతుంది. కాబట్టి ఈ కీర్తన 15వ శతాబ్దపు అన్నమయ్య సాహిత్య సంప్రదాయానికి చెందినదిగా భావించవచ్చు.
3. ఈ కీర్తన ఎప్పుడు పాడుతారు?
ఇది ఒకే ఒక పండుగకు పరిమితమైన కీర్తన కాదు. అన్నమయ్య కీర్తన కార్యక్రమాలు, శ్రీ వేంకటేశ్వర భక్తి సంగీత కచేరీలు, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు, శాస్త్రీయ నృత్య ప్రదర్శనలు వంటి సందర్భాల్లో పాడుతారు. నృత్యాభినయానికి అనుకూలమైన భావసంపద ఉండటంతో కళాకారులు దీనిని ప్రత్యేకంగా ఎంచుకుంటారు.
“ఏమొకో చిగురుటధరమున” అన్నమాచార్యుల కవితా ప్రతిభకు ఒక అద్భుతమైన ఉదాహరణ. కస్తూరి, కళ్ల ఎరుపు, గోళ్ల గుర్తులు, చెమటబిందువులు వంటి చిన్న చిన్న దృశ్యాలను తీసుకుని ఒక సంపూర్ణ ప్రేమానుభూతిని ఆయన నిర్మించారు.
కానీ ఈ కీర్తన యొక్క అసలైన ప్రత్యేకత అక్కడితో ముగియదు. ప్రేమను భక్తిగా, భక్తిని ప్రేమగా అనుభవించే మాధుర్యభావమే దీని అంతరార్థం. అందుకే శతాబ్దాలు గడిచినా ఈ కీర్తనలోని పదాలు, భావాలు, సంగీతం, అభినయం నేటికీ శ్రోతలను ఆకట్టుకుంటున్నాయి.
అన్నమయ్య చెప్పిన ఈ మధురమైన భావంలో, భక్తుడి హృదయం కూడా తన ప్రియదైవమైన శ్రీ వేంకటేశ్వరుని స్మరణలో అంతే మృదువుగా, పరిమళభరితంగా మారుతుంది.