రచన: అన్నమాచార్య

రాగం: బేహాగ్
తాళం: ఆదితాళం

పరిచయం

“నారాయణతే నమో నమో” అన్నది శ్రీ మహావిష్ణువును స్తుతిస్తూ అన్నమాచార్యులు రచించిన భక్తి కీర్తన. ఈ కీర్తనలో విష్ణుమూర్తి యొక్క అనేక నామాలు, అవతార వైభవం, దివ్యరూపం, భక్తులను సంసార బంధాల నుంచి విముక్తులను చేసే కరుణ వంటి అంశాలు ఎంతో అందంగా వ్యక్తమవుతాయి. పల్లవిలోనే “నారాయణ” అనే పరమాత్మ నామాన్ని స్మరిస్తూ పదేపదే నమస్కారం సమర్పించే భావం కనిపిస్తుంది.

అన్నమాచార్యుల సంకీర్తనలలో కనిపించే ప్రత్యేకత ఏమిటంటే, సంక్లిష్టమైన పురాణ భావాలను సులభంగా పాడుకునే పదబంధాల ద్వారా భక్తులకు చేరువ చేయడం. ఈ కీర్తనలో మురహరుడు, ముకుందుడు, మాధవుడు, పంకజనాభుడు, గరుడగమనుడు, బలిబంధనుడు వంటి అనేక విష్ణు నామాలను ఉపయోగించారు. శ్రీ మహావిష్ణువు వివిధ అవతారాలు, లీలలు, రూపాలను ఒకే కీర్తనలో స్మరించుకోవడం దీని ప్రత్యేకత.

పూర్తి సాహిత్యం

పల్లవి

నారాయణతే నమో నమో
నారద సన్నుత నమో నమో

చరణం 1

మురహర భవహర ముకుంద మాధవ
గరుడ గమన పంకజనాభ |
పరమ పురుష భవబంధ విమోచన
నర మృగ శరీర నమో నమో ||

చరణం 2

జలధి శయన రవిచంద్ర విలోచన
జలరుహ భవనుత చరణయుగ |
బలిబంధన గోప వధూ వల్లభ
నలినో దరతే నమో నమో ||

చరణం 3

ఆదిదేవ సకలాగమ పూజిత
యాదవకుల మోహన రూప |
వేదోద్ధర శ్రీ వేంకట నాయక
నాద ప్రియతే నమో నమో ||

పద అర్థాలు

పదం	అర్థం
నారాయణ	శ్రీ మహావిష్ణువు; సమస్త జీవులకు ఆధారమైన పరమాత్మ
నమో నమో	పదేపదే నమస్కారం, వందనం
నారద సన్నుత	నారద మహర్షిచే స్తుతించబడినవాడు
మురహర	మురాసురుడిని సంహరించిన శ్రీహరి
భవహర	సంసార దుఃఖాలను తొలగించేవాడు
ముకుంద	ముక్తిని ప్రసాదించేవాడు
మాధవ	శ్రీమహాలక్ష్మీదేవి భర్త; విష్ణువు యొక్క ప్రసిద్ధ నామం
గరుడ గమన	గరుడునిపై విహరించేవాడు
పంకజనాభ	నాభి నుండి పద్మం ఉద్భవించినవాడు
పరమ పురుష	సర్వోన్నతమైన పరమాత్మ
భవబంధ	జనన మరణాలతో కూడిన సంసార బంధం
విమోచన	బంధాల నుంచి విముక్తి కలిగించేవాడు
నర మృగ శరీర	నరసింహ అవతారాన్ని సూచించే పదం; నరుడు మరియు మృగం సమ్మిళిత రూపం
జలధి శయన	సముద్రంలో, ముఖ్యంగా క్షీరసాగరంలో శయనించేవాడు
రవిచంద్ర విలోచన	సూర్యచంద్రులను నేత్రాలుగా కలిగినవాడు అనే భావన
జలరుహ	నీటిలో పుట్టేది; పద్మం
చరణయుగ	రెండు పాదాలు, దివ్య పాదయుగళం
బలిబంధన	బలిచక్రవర్తిని తన లీలతో బంధించిన వామన/త్రివిక్రమ స్వరూపుడు
గోప వధూ	గోపికలు, గోపాలికలు
వల్లభ	ప్రియమైనవాడు; ప్రియతముడు
నలినోదర	పద్మంలాంటి సుందరమైన ఉదరం కలవాడు అనే భావన
ఆదిదేవ	ఆదికాలం నుంచీ ఉన్న దైవం; ప్రథమ పరమాత్మ
సకలాగమ పూజిత	సమస్త ఆగమ శాస్త్రాలలో పూజించబడినవాడు
యాదవకుల	యాదవ వంశం
మోహన రూప	అందరినీ ఆకర్షించే మనోహరమైన రూపం
వేదోద్ధర	వేదాలను ఉద్ధరించినవాడు
వేంకట నాయక	వేంకటాద్రికి అధిపతి అయిన శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు
నాద ప్రియ	సంగీతం, నాదాన్ని ఇష్టపడేవాడు

పల్లవి భావం

అన్నమాచార్యులు పల్లవిలో శ్రీ మహావిష్ణువుకు పదేపదే నమస్కరిస్తున్నారు. నారాయణుడు సమస్త జీవులకు ఆధారమైన పరమాత్మ. ఆయనను నారద మహర్షి వంటి మహాభక్తులు నిరంతరం స్తుతిస్తారు.

ఇక్కడ “నమో నమో” అనే పదప్రయోగం కేవలం నమస్కారాన్ని మాత్రమే సూచించదు. భగవంతుని మహిమను పూర్తిగా వర్ణించలేనప్పుడు భక్తుడు తన వినయాన్ని నమస్కారం ద్వారా వ్యక్తపరచే స్థితిని కూడా సూచిస్తుంది.

మొదటి చరణం భావం

మురాసురుడిని సంహరించిన మురహరుడు, సంసార దుఃఖాలను తొలగించే భవహరుడు, ముక్తిని ప్రసాదించే ముకుందుడు, లక్ష్మీదేవి భర్త అయిన మాధవుడు – ఇలా శ్రీహరిని అనేక నామాలతో అన్నమాచార్యులు స్తుతిస్తున్నారు.

గరుడునిపై విహరించే గరుడగమనుడు, నాభి నుంచి పద్మాన్ని సృష్టించిన పంకజనాభుడు అని ఆయన దివ్య స్వరూపాన్ని గుర్తు చేస్తున్నారు.

అంతేకాక, భవబంధం నుంచి విముక్తిని ప్రసాదించే పరమపురుషుడిగా శ్రీహరిని కీర్తిస్తున్నారు. చివరగా నరసింహ అవతారాన్ని స్మరిస్తూ, నరమృగ రూపంలో అవతరించిన ఆ పరమాత్మకు నమస్కరిస్తున్నారు.

ఈ చరణంలో విష్ణువు యొక్క దైవత్వం, కరుణ, అవతార వైభవం, మోక్షప్రదత్వం ప్రధానంగా కనిపిస్తాయి.

రెండవ చరణం భావం

క్షీరసాగరంపై శేషశయ్యలో శయనించే శ్రీమహావిష్ణువు రూపాన్ని ఈ చరణం మన కళ్ల ముందు నిలుపుతుంది. సూర్యచంద్రులను నేత్రాలుగా కలిగిన విశ్వరూప భావనను కూడా కీర్తన గుర్తుచేస్తుంది.

పద్మంతో సంబంధం ఉన్న సృష్టి భావాన్ని సూచిస్తూ, భగవంతుని దివ్య పాదయుగళాన్ని స్తుతిస్తున్నారు.

తరువాత వామన–త్రివిక్రమ అవతారాన్ని గుర్తుచేసే “బలిబంధన” అనే నామాన్ని ఉపయోగించారు. బలిచక్రవర్తి వద్ద మూడు అడుగుల భూమిని కోరిన వామనుడు, తన త్రివిక్రమ రూపంతో సమస్త లోకాలను ఆవరించిన పురాణ ఘట్టం ఇక్కడ స్మరణకు వస్తుంది.

అదే సమయంలో గోపికలకు ప్రియమైన శ్రీకృష్ణుడిని **“గోప వధూ వల్లభ”**గా స్మరిస్తున్నారు. అంటే ఒకే చరణంలో విష్ణువు యొక్క విశ్వ రూపం, వామన–త్రివిక్రమ అవతారం, శ్రీకృష్ణుని గోపికలతో కూడిన మధుర భక్తి లీల – మూడు భిన్నమైన దైవ భావాలను కలిపారు.

మూడవ చరణం భావం

శ్రీహరిని ఆదిదేవుడిగా, సమస్త ఆగమ శాస్త్రాలచే పూజించబడే పరమదైవంగా అన్నమాచార్యులు స్తుతిస్తున్నారు.

యాదవ వంశంలో శ్రీకృష్ణుడిగా అవతరించి తన మనోహరమైన రూపంతో అందరినీ ఆకర్షించిన దైవాన్ని గుర్తుచేస్తున్నారు. శ్రీకృష్ణుని అవతార వైభవాన్ని స్మరించిన తరువాత, వేదాలను ఉద్ధరించిన పరమాత్మగా శ్రీహరిని కీర్తిస్తున్నారు.

చివరగా ఈ మహిమ అంతా శ్రీ వేంకట నాయకుడైన శ్రీ వేంకటేశ్వరునిలో దర్శిస్తున్న భావం వ్యక్తమవుతుంది. నాదాన్ని ఇష్టపడే స్వామికి నమస్కరిస్తూ కీర్తన ముగుస్తుంది.

అన్నమాచార్యుల దృష్టిలో విష్ణువు యొక్క వివిధ అవతారాలు, రూపాలు వేరువేరు కాకుండా ఒకే పరబ్రహ్మ స్వరూపం యొక్క వైభవాలుగా కనిపిస్తాయి. అందుకే నారாயణుని స్తుతిస్తూ చివరికి శ్రీ వేంకటేశ్వరుని స్మరణకు కీర్తన చేరుతుంది.

కీర్తన సందర్భం

“నారాయణతే నమో నమో” వంటి అన్నమాచార్య సంకీర్తనలు శ్రీహరి భక్తి, ముఖ్యంగా శ్రీ వేంకటేశ్వర భక్తి సంప్రదాయంలో ప్రాధాన్యం కలిగినవి. ఈ కీర్తనను భక్తి సంగీత కార్యక్రమాలు, దేవాలయ ఉత్సవాలు, శ్రీ విష్ణు లేదా శ్రీ వేంకటేశ్వరుని ఆరాధన సందర్భాలలో ఆలపించవచ్చు.

కీర్తనలో విష్ణువు యొక్క అనేక నామాలు మరియు అవతారాలు ఉండటం వల్ల, సామూహిక భజనలు లేదా అన్నమయ్య సంకీర్తన కార్యక్రమాలలో కూడా దీనికి అనుకూలమైన స్థానం ఉంటుంది.

అన్నమాచార్యుల కీర్తనలకు సంగీత ప్రపంచంలో అనేక గాయకులు, కళాకారులు వివిధ బాణీల్లో స్వరరూపాలు అందించారు. అందువల్ల ఒకే సాహిత్యం వేర్వేరు గానశైలుల్లో వినిపించవచ్చు. కర్ణాటక సంగీతం, భక్తి సంగీతం మరియు అన్నమయ్య సంకీర్తన కార్యక్రమాలలో ఇలాంటి కీర్తనలు తరచుగా వినిపిస్తాయి.

సంబంధిత అన్నమాచార్య కీర్తనలు

అన్నమాచార్యుల భక్తి సాహిత్యాన్ని మరింతగా తెలుసుకోవాలనుకునేవారు విష్ణు మరియు శ్రీ వేంకటేశ్వరుని వైభవాన్ని వివరించే ఇతర సంకీర్తనలను కూడా చదవవచ్చు.

• వినరో భాగ్యము విష్ణుకథ – శ్రీ మహావిష్ణువు కథను వినడం యొక్క మహిమను తెలిపే ప్రసిద్ధ అన్నమయ్య కీర్తన.
• తిరువీథుల మెఱసీ దేవదేవుడు – శ్రీ వేంకటేశ్వరుని ఉత్సవ వైభవాన్ని వర్ణించే అన్నమాచార్య సంకీర్తన.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

1. “నారాయణతే నమో నమో” కీర్తన ఏ దేవుడి గురించి?

ఈ కీర్తన ప్రధానంగా శ్రీ మహావిష్ణువు, శ్రీ నారాయణుని స్తుతిస్తుంది. ఇందులో విష్ణువు యొక్క అనేక నామాలు, అవతారాలు, లీలలు ప్రస్తావించబడ్డాయి. చివరలో శ్రీ వేంకట నాయకుడైన శ్రీ వేంకటేశ్వరుని కూడా స్మరిస్తుంది.

2. ఈ కీర్తన ఎప్పుడు పాడతారు?

శ్రీ విష్ణువు, శ్రీ వేంకటేశ్వరుని ఆరాధన, భజనలు, అన్నమాచార్య సంకీర్తన కార్యక్రమాలు మరియు భక్తి సంగీత కార్యక్రమాలలో ఈ కీర్తనను ఆలపించవచ్చు. నిర్దిష్టమైన ఒకే పండుగకు మాత్రమే పరిమితమైన కీర్తనగా చూడాల్సిన అవసరం లేదు.

3. ఈ కీర్తనలో ఎన్ని విష్ణు నామాలు, రూపాలు ప్రస్తావించబడ్డాయి?

ఈ కీర్తనలో నారాయణ, మురహర, భవహర, ముకుంద, మాధవ, గరుడగమన, పంకజనాభ, పరమపురుష, బలిబంధన, గోపవధూవల్లభ, ఆదిదేవ, వేదోద్ధర, వేంకటనాయక వంటి అనేక నామాలు కనిపిస్తాయి. ఇవి శ్రీహరి యొక్క వివిధ దైవ గుణాలు, అవతారాలు, పురాణ లీలలను గుర్తుచేస్తాయి.

“నారాయణతే నమో నమో” కీర్తనలో అన్నమాచార్యులు ఒకే పరమాత్మలోని అనేక రూపాలను భక్తి దృష్టితో దర్శించారు. నారాయణుని స్తుతిస్తూ ముకుందునిగా, మాధవునిగా, నరసింహునిగా, త్రివిక్రమునిగా, శ్రీకృష్ణునిగా, చివరకు వేంకట నాయకునిగా ఆయన దైవ వైభవాన్ని అనుభూతి చేయించారు.

“నమో నమో” అనే పునరుక్తి ఈ కీర్తనకు ప్రత్యేకమైన భక్తి స్వరాన్ని ఇస్తుంది. శ్రీహరి నామస్మరణ, అవతార వైభవం, భక్తి, వినయం – ఇవన్నీ కలిసిన ఈ సంకీర్తన అన్నమాచార్యుల ఆధ్యాత్మిక కవిత్వంలోని అందమైన ఉదాహరణగా నిలుస్తుంది.