అన్నమయ్య కీర్తన సకలం హే సఖి

రచన: అన్నమాచార్య

పరిచయం

అన్నమాచార్యుల సంకీర్తనల్లో శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామివారి దివ్యరూపం, మహిమ, భక్తులపై ఆయన అనుగ్రహం మాత్రమే కాకుండా, భగవంతునిపై భక్తుడు కలిగి ఉండే అంతరంగ ప్రేమ, విరహం, అనురాగం వంటి మాధుర్యభావాలు కూడా ఎంతో అందంగా వ్యక్తమవుతాయి. అలాంటి మాధుర్యభక్తి భావాన్ని ప్రతిబింబించే సంస్కృత కీర్తన “సకలం హే సఖి జానామి”.

ఈ కీర్తనలో సఖి సంభాషణ రూపంలో ఒక భక్తురాలి అంతరంగ భావాలను అన్నమయ్య ఆవిష్కరించారు. ఆమె అలంకరణ, హావభావాలు, ఆలోచనలు అన్నీ ఒకే దైవస్వరూపాన్ని సూచిస్తున్నాయని సఖి గుర్తిస్తుంది. ఆ దైవం నారాయణుడు, శ్రీరమణుడు, చివరకు తిరుమల వేంకటగిరిపతిగా దర్శనమిస్తాడు.

అన్నమాచార్యులు 15వ శతాబ్దానికి చెందిన మహాభక్త కవి. తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామివారి పట్ల ఆయనకు ఉన్న అపారమైన భక్తి ఆయన వేలాది సంకీర్తనల్లో ప్రతిఫలించింది. “సకలం హే సఖి జానామి” కూడా ఆయన సంస్కృత రచనా వైభవాన్ని, మాధుర్యభక్తి భావనను పరిచయం చేసే కీర్తనగా గుర్తించబడుతుంది.

పూర్తి సాహిత్యం

పల్లవి

సకలం హే సఖి జానామి తత్
ప్రకట విలాసం పరమం దధసే ॥

చరణం 1

అలిక మృగమద మయ మషి
కలనౌ జ్వలతాహే సఖి జానామే ।
లలితం తవ పల్లవిత మనసి ని-
శ్చలతర మేఘ శ్యామం దధసే ॥

చరణం 2

చారుకపొల స్థల కరాంకిత
విచారం హే సఖి జానామే ।
నారాయణ మహినాయక శయనం
శ్రీరమణం తవ చిత్తే దధసే ॥

చరణం 3

ఘన కుచ శైల క్రస్చిత విభుమని
జననం హే సఖి జానామే ।
కనతురస వేంకట గిరిపతి
వినుత భొగ సుఖ విభవం దధసే ॥

పద అర్థాలు

పదం	అర్థం
సకలం	సమస్తం, మొత్తం, అంతా
హే సఖి	ఓ సఖీ, ఓ స్నేహితురాలా
జానామి	నాకు తెలుసు, నేను తెలుసుకున్నాను
తత్	అది, ఆ విషయం
ప్రకట	బయటకు వ్యక్తమయ్యే, స్పష్టంగా కనిపించే
విలాసం	అందమైన చేష్ట, లీలా, సౌందర్యభరితమైన ప్రవర్తన
పరమం	అత్యున్నతమైన, గొప్పదైన
దధసే	ధరిస్తున్నావు, మనసులో ఉంచుకున్నావు
అలిక	నుదురు, లలాట ప్రాంతం
మృగమద	కస్తూరి; సువాసనగల మృగమద
మషి	నల్లని పదార్థం, నలుపు రంగు
కలన	అలంకరణ, గుర్తు, రూపకల్పన
జ్వలత	ప్రకాశించేది, వెలుగొందేది
లలితం	అందమైనది, సుకుమారమైనది, మనోహరమైనది
తవ	నీ యొక్క
మనసి	మనసులో
నిశ్చలతర	ఎంతో స్థిరమైన, కదలని
మేఘశ్యామం	నల్లని మేఘంలా శ్యామవర్ణంతో ఉన్నవాడు
చారు	అందమైన, మనోహరమైన
కపోల	చెక్కిలి
స్థల	ప్రదేశం, భాగం
కరాంకిత	చేతితో గుర్తించబడిన లేదా చేతిని ఆనించిన
విచారం	ఆలోచన, చింతన
నారాయణ	శ్రీమహావిష్ణువు, పరమాత్మ
అహినాయక	సర్పరాజైన ఆదిశేషుడు
శయనం	శయనించడం, విశ్రాంతిగా ఉండడం
శ్రీరమణం	శ్రీమహాలక్ష్మీదేవికి ప్రియుడైన శ్రీమహావిష్ణువు
చిత్తే	చిత్తంలో, హృదయంలో
ఘన	దట్టమైన, గంభీరమైన
కుచ	స్త్రీ వక్షోజం
శైల	పర్వతం
విభు	సర్వవ్యాపకుడైన పరమాత్మ
కనత్	ప్రకాశించే, మెరిసే
ఉరస	వక్షస్థలం
వేంకటగిరిపతి	వేంకటగిరికి అధిపతి అయిన శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు
వినుత	స్తుతించబడిన, కీర్తించబడిన
భోగసుఖం	దివ్యమైన ఆనందం, సుఖానుభూతి
విభవం	వైభవం, మహిమ, ఐశ్వర్యం

పల్లవి భావం

“ఓ సఖీ! నీ అంతరంగంలో ఉన్న విషయమంతా నాకు తెలుసు. నీలో బయటకు కనిపించే ఈ అందమైన విలాసాల వెనుక ఉన్న పరమమైన భావం ఏమిటో కూడా నాకు తెలుసు” అని సఖి చెబుతున్నట్లుగా పల్లవి సాగుతుంది.

ఇక్కడ అన్నమయ్య నేరుగా భగవంతుని స్తుతించడం కంటే సఖి సంభాషణను ఉపయోగించారు. ఒక భక్తురాలి ప్రవర్తనను గమనించిన సఖి, ఆమె మనసులో దాగి ఉన్న ప్రేమను అర్థం చేసుకుంటుంది.

ఆమె అలంకరణలోనూ, చూపులోనూ, ఆలోచనలోనూ కనిపించేది ఒకే వ్యక్తి — శ్రీహరి.

ఈ విధంగా కీర్తన ప్రారంభం నుంచే అంతరంగ భక్తి ప్రధాన అంశంగా నిలుస్తుంది.

చరణం 1 – మనసులో నిలిచిన మేఘశ్యాముడు

మొదటి చరణంలో భక్తురాలి బాహ్య సౌందర్యాన్ని అన్నమయ్య వర్ణిస్తారు. నుదుటిపై కస్తూరి వంటి నల్లని అలంకారం ప్రకాశిస్తోంది. ఆమె అలంకరణలో కనిపించే నలుపు రంగు కేవలం ఒక అలంకారం మాత్రమే కాదు. అది ఆమె మనసులో నిలిచిన మేఘశ్యాముడైన శ్రీహరిని గుర్తు చేస్తుంది.

మేఘం ఎలా గంభీరంగా, నీలంగా కనిపిస్తుందో, శ్రీమహావిష్ణువు కూడా మేఘశ్యామవర్ణంతో వర్ణించబడతాడు.

ఆమె మనసులో ఆ శ్రీహరి నిశ్చలంగా నిలిచిపోయాడు. అందుకే ఆమె చేసే ప్రతి అలంకరణలోనూ, ప్రతి భావంలోనూ ఆయన రూపమే ప్రతిఫలిస్తోంది.

ఈ చరణం మనకు ఒక అందమైన భక్తి భావాన్ని తెలియజేస్తుంది. భగవంతుని స్మరణ మనసులో స్థిరపడితే, మనిషి చేసే సాధారణ పనులు కూడా దైవస్మరణకు ప్రతీకలుగా మారుతాయి.

చరణం 2 – హృదయంలో కొలువైన నారాయణుడు

రెండవ చరణంలో సఖి తన చెక్కిలిపై చేతిని ఆనించి ఆలోచిస్తున్న దృశ్యం కనిపిస్తుంది.

బయటకు చూస్తే అది సాధారణమైన ఆలోచనలా కనిపిస్తుంది. కానీ సఖికి ఆ ఆలోచన వెనుక ఉన్న రహస్యం తెలుసు.

ఆమె మనసులో ఉన్నది నారాయణుడు.

ఆదిశేషునిపై శయనించే శ్రీమహావిష్ణువు, శ్రీమహాలక్ష్మీదేవికి ప్రియమైన శ్రీరమణుడు, ఆమె హృదయంలో స్థిరంగా ఉన్నాడు.

ఇక్కడ “చిత్తే దధసే” అనే భావం ఎంతో ముఖ్యమైనది. దేవుడు ఆలయంలో మాత్రమే ఉండటం కాదు; భక్తురాలి చిత్తంలో కూడా ఆయనకు స్థానం ఉంది.

అన్నమయ్యకు భక్తి అంటే కేవలం పూజా విధానం కాదు. మనసంతా భగవంతునితో నిండిపోవడం కూడా భక్తియే.

చెక్కిలిపై చేయి ఉంచుకుని ఆలోచిస్తున్న స్త్రీ రూపాన్ని చూపిస్తూ, ఆమె ఆలోచనలో కూడా శ్రీహరే ఉన్నాడని కవి తెలియజేస్తారు.

చరణం 3 – వేంకటగిరిపతిగా శ్రీహరి

చివరి చరణంలో కీర్తనలోని భావం మరింత స్పష్టమవుతుంది.

ఇంతవరకు నారాయణుడు, శ్రీరమణుడు వంటి పేర్లతో సూచించబడిన పరమాత్మ చివరకు వేంకటగిరిపతిగా దర్శనమిస్తాడు.

అంటే భక్తురాలి హృదయంలో ఉన్న నారాయణుడే తిరుమల కొండపై కొలువైన శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు.

వేంకటగిరిపతి యొక్క దివ్యస్వరూపం, ఆయన అనుగ్రహం, ఆయనతో కలిగే ఆనందం మరియు దివ్యానుభూతి ఈ చరణంలో వ్యక్తమవుతాయి.

అన్నమయ్య ఇక్కడ భక్తి యొక్క పరమావస్థను సూచించినట్లు అనిపిస్తుంది. భక్తుని మనసులో భగవంతుని రూపం అంతగా స్థిరపడితే, బయట కనిపించే ప్రతి సౌందర్యంలోనూ, ప్రతి ఆనందంలోనూ ఆ దైవస్వరూపమే అనుభూతి చెందుతాడు.

అందుకే ఈ కీర్తన చివరికి తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వరుని దివ్యస్మరణతో ముగుస్తుంది.

కీర్తనలోని ప్రధాన భావం

“సకలం హే సఖి జానామి”లో ప్రధానంగా కనిపించే భావం మాధుర్యభక్తి.

మాధుర్యభక్తిలో భక్తుడు భగవంతునితో అత్యంత సన్నిహితమైన ప్రేమ సంబంధాన్ని ఊహించుకుంటాడు. ఈ భావనలో భగవంతుడు దూరంగా ఉండే దేవుడిగా కాకుండా, తన హృదయానికి అత్యంత దగ్గరగా ఉన్న ప్రియతముడిగా అనుభూతి చెందుతాడు.

అన్నమయ్య ఈ భావాన్ని సఖి సంభాషణ రూపంలో ఎంతో సున్నితంగా వ్యక్తం చేశారు.

నుదుటి అలంకరణ, హావభావాలు, ఆలోచన, హృదయం — ఇవన్నీ ఒకే దైవస్వరూపాన్ని సూచిస్తాయి.

అది మేఘశ్యాముడైన నారాయణుడు, శ్రీరమణుడు, తిరుమల వేంకటగిరిపతి.

ఈ కీర్తన ఎక్కడ, ఎప్పుడు పాడతారు?

అన్నమాచార్యుల సంకీర్తనలు తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామివారి ఆరాధనా సంప్రదాయంతో విడదీయలేని సంబంధం కలిగి ఉన్నాయి.

“సకలం హే సఖి జానామి” వంటి సంస్కృత అన్నమయ్య కీర్తనలు భక్తి సంగీత కార్యక్రమాలు, అన్నమయ్య సంకీర్తనోత్సవాలు, సంగీత కచేరీలు మరియు నృత్య ప్రదర్శనల్లో ఆలపించబడుతున్నాయి.

ఈ కీర్తనను ఒక నిర్దిష్ట పండుగ లేదా ఒకే ఒక్క ఆలయ సేవకు మాత్రమే పరిమితం చేయడానికి స్పష్టమైన ఆధారం లేదు. కాబట్టి దీనిని సాధారణంగా అన్నమయ్య సంస్కృత మాధుర్యభక్తి కీర్తనగా చూడటం సరైనది.

ఈ కీర్తనలోని సఖి సంభాషణ, సౌందర్య వర్ణన, అంతరంగ ప్రేమ వంటి అంశాలు నృత్యరూపకాలకు కూడా అనుకూలంగా ఉంటాయి.

సంబంధిత అన్నమయ్య కీర్తనలు

అన్నమాచార్యుల ఇతర ప్రసిద్ధ కీర్తనలను కూడా చదవండి:

• వినరో భాగ్యము విష్ణుకథ – శ్రీమహావిష్ణువు మహిమను తెలియజేసే ప్రసిద్ధ అన్నమయ్య కీర్తన.
• తిరువీధుల మెఱసీ దేవదేవుడు – తిరుమల వీధుల్లో శ్రీ వేంకటేశ్వరుని దివ్యవిహారాన్ని వర్ణించే కీర్తన.
• అదివో అల్లదివో శ్రీహరివాసము – తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వరుని పవిత్ర నివాసమైన శ్రీవేంకటాద్రిని స్తుతించే ప్రసిద్ధ కీర్తన.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

1. ఈ కీర్తన ఏ దేవుడి గురించి?

“సకలం హే సఖి జానామి” కీర్తన ప్రధానంగా శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామివారి గురించి. ఇందులో నారాయణుడు, శ్రీరమణుడు, వేంకటగిరిపతి వంటి నామాలతో శ్రీమహావిష్ణువును స్తుతించారు.

2. ఈ కీర్తన ఎప్పుడు పాడతారు?

ఈ కీర్తనకు ఒక నిర్దిష్ట పండుగ లేదా పూజా సమయానికి మాత్రమే సంబంధించిన సంప్రదాయం స్పష్టంగా లేదు. అన్నమయ్య సంకీర్తన కార్యక్రమాలు, భక్తి సంగీత కచేరీలు, నృత్య ప్రదర్శనలు మరియు శ్రీ వేంకటేశ్వర భక్తి కార్యక్రమాల్లో దీనిని ఆలపిస్తారు.

3. “సకలం హే సఖి జానామి” కీర్తనలో ప్రధాన భావం ఏమిటి?

ఈ కీర్తనలో మాధుర్యభక్తి, శ్రీహరిపై అంతరంగ ప్రేమ, నిరంతర దైవస్మరణ ప్రధానంగా కనిపిస్తాయి. భక్తురాలి అలంకరణ, ఆలోచన, హృదయం అన్నీ శ్రీహరితో నిండిపోయాయని సఖి గుర్తించే విధంగా అన్నమయ్య ఈ కీర్తనను రచించారు.

“సకలం హే సఖి జానామి” అన్నమాచార్యుల సృజనలోని మాధుర్యభక్తి వైభవాన్ని ప్రతిబింబించే అందమైన కీర్తన. ఇందులోని సఖి సంభాషణ కేవలం ఇద్దరు స్నేహితుల మాటలుగా కాకుండా, భక్తుని అంతరంగంలో దాగి ఉన్న దైవప్రేమకు ప్రతీకగా కనిపిస్తుంది.

మేఘశ్యాముడైన నారాయణుడు, ఆదిశేషునిపై శయనించే శ్రీమహావిష్ణువు, శ్రీమహాలక్ష్మీదేవి ప్రియుడైన శ్రీరమణుడు — చివరకు తిరుమల వేంకటగిరిపతి శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామిగా మన ముందుకు వస్తాడు.

ఈ కీర్తనలోని అసలు అందం ఏమిటంటే, భగవంతుడు ఆలయంలో మాత్రమే కాదు, భక్తుని మనసులో కూడా కొలువై ఉంటాడు అనే భావాన్ని అన్నమయ్య ఎంతో సున్నితంగా వ్యక్తం చేయడం.

శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామివారి దివ్యచరణాలకు శరణు.