చిన్నప్పుడు గుడికి వెళ్ళినప్పుడు, పూజ చేసేటప్పుడు, పెద్దవాళ్ళు చెప్పే శ్లోకాల్లో ఎప్పుడూ ఒకే క్రమం వినిపిస్తుంది – “బ్రహ్మ విష్ణు మహేశ్వరాః”. ఎప్పుడైనా ఆలోచించారా, ఎందుకు ఇదే క్రమం? విష్ణు మహేశ్వర బ్రహ్మ అనో, మహేశ్వర బ్రహ్మ విష్ణు అనో ఎందుకు అనరు? ఇది కేవలం సాంప్రదాయమా, లేదా దీని వెనుక ఏదైనా లోతైన అర్థం ఉందా?
నిజం చెప్పాలంటే, ఈ క్రమంలో ఒక అద్భుతమైన తత్వం దాగి ఉంది. అది మన జీవితం నడిచే విధానాన్నే ప్రతిబింబిస్తుంది. ఈ ముగ్గురు దేవుళ్ళ క్రమం యాదృచ్ఛికం కాదు – అది సృష్టి యొక్క తర్కబద్ధమైన, సహజమైన ప్రవాహాన్ని సూచిస్తుంది.
మూడు శక్తులు, మూడు బాధ్యతలు
హిందూ తత్వశాస్త్రంలో సృష్టి అనేది ఒక నిరంతర చక్రంగా చెప్పబడింది. ఈ చక్రాన్ని నడిపించే మూడు ప్రధాన శక్తులే త్రిమూర్తులు:
బ్రహ్మ – సృష్టికర్త. ఆయన ప్రపంచాన్ని, జీవరాశులను సృష్టిస్తాడు. ప్రతిదీ ఆయనతోనే మొదలవుతుంది. ఆసక్తికరమైన విషయం ఏమిటంటే, జ్ఞానానికి అధిష్ఠాత్రి అయిన సరస్వతీ దేవి బ్రహ్మదేవుని శక్తిగా చెప్పబడుతుంది – సృష్టి జరగాలంటే జ్ఞానం, ఆలోచన కూడా అంతే అవసరం అని దీని అర్థం.
విష్ణు – స్థితికారకుడు. సృష్టించబడిన దానిని కాపాడేవాడు, పోషించేవాడు, నడిపించేవాడు. ఆయన ఉనికే ఈ ప్రపంచం నిలబడటానికి కారణం. ధర్మం ప్రమాదంలో పడినప్పుడల్లా ఆయన నరసింహుడిలా అవతారమెత్తి, తిరిగి సమతుల్యతను నిలబెడతాడు – ఇదే స్థితి పాత్ర యొక్క నిజమైన బాధ్యత.
మహేశ్వరుడు (శివుడు) – లయకారకుడు. ప్రతిదీ ఒక రోజు అంతం కావాలి, పాత రూపం పోయి కొత్త రూపానికి దారి ఇవ్వాలి. ఆ పనిని శివుడు చేస్తాడు. శివ కవచంలో కూడా ఆయనను “సృష్టిస్థితిప్రలయకాల రౌద్రావతారుడు” అని కీర్తిస్తారు – మూడు దశలనూ శాసించే శక్తి ఆయనలోనే ఉందని అర్థం.
సృష్టి, స్థితి, లయ – ఇది ఏ క్రమంలో జరగాలో అదే క్రమంలో ఈ దేవుళ్ళ పేర్లు కూడా చెప్పబడతాయి. ఎందుకంటే ముందు పుట్టాలి, తర్వాత జీవించాలి, చివరికి అంతం కావాలి. ఈ క్రమాన్ని తారుమారు చేస్తే అర్థమే ఉండదు.
మీ జీవితమే ఈ క్రమానికి సాక్ష్యం
ఇప్పుడు ఇదే విషయాన్ని మీ సొంత జీవితంతో పోల్చి చూడండి. మీరు ఈ మూడు దశలను దాటకుండా ఏ ఒక్కటీ దాటలేరు.
మొదట, మీరు పుడతారు. ఇది సృష్టి దశ – బ్రహ్మ దశ. మీరు ఈ ప్రపంచంలోకి అడుగుపెట్టడం, మీ ఉనికి మొదలవడం. దీనికి ముందు ఏదీ జరగదు, ఎందుకంటే పుట్టుకే మొదటి మెట్టు.
తర్వాత, మీరు జీవిస్తారు. చదువుకుంటారు, ప్రేమిస్తారు, పని చేస్తారు, కుటుంబం పెంచుకుంటారు, సుఖదుఃఖాలు అనుభవిస్తారు. ఇదే స్థితి దశ – విష్ణు దశ. ఇదే అతి పొడవైన, అతి ముఖ్యమైన దశ కూడా. ఎందుకంటే జీవితంలో అసలైన అనుభవం జరిగేది ఇక్కడే.
చివరిగా, మీరు ఈ లోకాన్ని విడిచిపెడతారు. ఇది లయ దశ – శివ దశ. శరీరం అంతం అవుతుంది, కానీ కొత్త రూపానికి, కొత్త అనుభవానికి దారి తెరుచుకుంటుంది.
పుట్టకుండా ఎవరూ జీవించలేరు. జీవించకుండా ఎవరూ చనిపోలేరు. ఈ క్రమాన్ని తారుమారు చేయడం అసాధ్యం – అలాగే బ్రహ్మ విష్ణు మహేశ్వర క్రమాన్ని కూడా తారుమారు చేయడం అసాధ్యం.
ప్రకృతిలో కూడా ఇదే క్రమం
ఇది కేవలం మానవ జీవితానికే పరిమితం కాదు. ప్రకృతి మొత్తం ఇదే క్రమాన్ని అనుసరిస్తుంది.
ఒక విత్తనాన్ని తీసుకోండి. అది మొదట మొలకెత్తుతుంది (సృష్టి), తర్వాత చెట్టుగా ఎదిగి పండ్లు, పూలు ఇస్తుంది (స్థితి), చివరికి ఎండిపోయి మట్టిలో కలిసిపోతుంది (లయ). కానీ ఆ మట్టిలోంచే మళ్ళీ కొత్త విత్తనం మొలకెత్తుతుంది. అంటే లయ అనేది అంతం కాదు, అది మరో సృష్టికి నాంది.
సూర్యుడిని చూడండి. ఉదయిస్తాడు (సృష్టి), ఆకాశంలో ప్రయాణిస్తూ వెలుగునిస్తాడు (స్థితి), సాయంత్రం అస్తమిస్తాడు (లయ). మరుసటి రోజు మళ్ళీ ఉదయిస్తాడు. ఈ చక్రం ఆగదు.
ఋతువులను చూడండి – వసంతం (కొత్త చిగుళ్ళు, సృష్టి), వేసవి-వర్షాకాలం (పంటలు పండటం, స్థితి), శిశిరం (ఆకులు రాలిపోవడం, లయ). మళ్ళీ వసంతం వస్తుంది.
కాబట్టి బ్రహ్మ విష్ణు మహేశ్వర క్రమం అనేది కేవలం మతపరమైన సంప్రదాయం కాదు – అది విశ్వం మొత్తం పనిచేసే విధానానికి ఒక ప్రతీక. ఆసక్తికరంగా, దేవీ భాగవతం ప్రకారం ఈ ముగ్గురు దేవుళ్ళూ కూడా మూలశక్తి నుండే ఉద్భవించారని చెబుతారు – అంటే సృష్టి, స్థితి, లయ అనే మూడు దశలకూ మూలం ఒకే ఆదిశక్తి అని అర్థం.
క్రమాన్ని మార్చితే ఏమవుతుంది?
ఒకసారి ఊహించి చూడండి – ఎవరైనా “మహేశ్వర విష్ణు బ్రహ్మ” అని అంటే? అంటే ముందు అంతం, తర్వాత జీవితం, ఆఖరున పుట్టుక అని అర్థం వస్తుంది. ఇది తర్కానికి విరుద్ధం. చనిపోయిన తర్వాత జీవించడం, జీవించిన తర్వాత పుట్టడం – ఇది ఎవరికీ అర్థంకాని విషయం.
అలాగే “విష్ణు మహేశ్వర బ్రహ్మ” అంటే ముందు జీవితం, తర్వాత అంతం, ఆఖరున పుట్టుక. ఇది కూడా అసంబద్ధమే – పుట్టకుండానే ఎలా జీవించగలరు?
అందుకే బ్రహ్మ విష్ణు మహేశ్వర అనే క్రమం మాత్రమే సహజంగా, తార్కికంగా సరిపోతుంది. ఇది కేవలం భాషాపరమైన సౌలభ్యం కోసం ఏర్పడిన క్రమం కాదు – ఇది కాలం, జీవితం, విశ్వం నడిచే దిశనే సూచిస్తుంది.
ఈ తత్వం మనకు నేర్పేది ఏమిటి?
ఈ క్రమం వెనుక ఉన్న అసలైన సందేశం ఏమిటంటే – జీవితంలో ప్రతి దశకూ ఒక స్థానం ఉంది, ఒక సమయం ఉంది. పుట్టుకను ఎంత సంబరంగా జరుపుకుంటామో, జీవితాన్ని అంతే బాధ్యతగా జీవించాలి. చివరికి రాబోయే అంతాన్ని కూడా భయంతో కాకుండా, ఒక సహజమైన మార్పుగా అంగీకరించాలి.
లయ అంటే విధ్వంసం కాదు, అది కొత్త సృష్టికి మార్గం సుగమం చేయడం. అందుకే శివుడిని “శుభంకరుడు” అని కూడా అంటారు – ఆయన తీసుకెళ్ళేది పాతదాన్ని మాత్రమే, కొత్తదానికి దారి ఇవ్వడానికి.
మనం జీవితంలో ఎదుర్కునే ప్రతి ముగింపు వెనుక కూడా ఒక కొత్త ఆరంభం దాగి ఉంటుంది. ఉద్యోగం మారినా, సంబంధం ముగిసినా, ఒక దశ అంతమైనా – అది బ్రహ్మ విష్ణు మహేశ్వర చక్రంలో భాగమే. ముగింపు తర్వాత మళ్ళీ ఆరంభం వస్తుంది.
మరింత తెలుసుకోవాలనుకుంటే
ఈ తత్వాన్ని మరింత లోతుగా అర్థం చేసుకోవాలనుకునే వారు శివ తాండవ స్తోత్రం చదవచ్చు, ఇందులో సృష్టి-లయల అధిపతిగా శివుని వైభవం వర్ణించబడింది. అలాగే, కాలచక్రం ఎలా నడుస్తుందో తెలుసుకోవాలంటే దక్షిణాయనం గురించిన వ్యాసం కూడా ఉపయోగపడుతుంది – అందులో సూర్యుని గమనం, రుతువుల మార్పు వెనుక ఉన్న ఆధ్యాత్మిక అర్థం వివరించబడింది.
మనం చిన్నప్పటినుండి వింటూ వస్తున్న “బ్రహ్మ విష్ణు మహేశ్వర” అనే ఈ మూడు పేర్ల క్రమం వెనుక ఇంత లోతైన తత్వం ఉందని తెలుసుకోవడం నిజంగా ఆశ్చర్యంగా అనిపిస్తుంది. ఇది కేవలం దేవుళ్ళ పేర్ల వరుస కాదు – ఇది సృష్టి, స్థితి, లయ అనే విశ్వ సత్యాన్ని, మన జీవిత ప్రయాణాన్ని అద్దంలా చూపించే ఒక తాత్విక వాక్యం.
తర్వాతిసారి మీరు ఈ శ్లోకం వినినప్పుడు లేదా చదివినప్పుడు, ఒక్క క్షణం ఆగి ఆలోచించండి – పుట్టుక, జీవితం, మరణం అనే ఈ మూడు దశలు మీ జీవితంలో ఎలా కనిపిస్తున్నాయో. బహుశా అప్పుడు మీకు ఈ పురాతన జ్ఞానం మరింత దగ్గరగా, మరింత అర్థవంతంగా అనిపించవచ్చు.