రచన: అన్నమాచార్య

తిరుమల శ్రీవేంకటేశ్వర స్వామివారి మహిమను ఒక కొండ రూపంలోనే దర్శిస్తూ, ఆ కొండలోనే వైకుంఠాన్ని అనుభవింపజేసే అద్భుతమైన అన్నమాచార్య సంకీర్తన “కట్టెదుర వైకుంఠము కాణాచయిన కొండ”. తిరుమల శేషాద్రిని కేవలం ఒక పర్వతంగా కాకుండా, వేదాలు, పుణ్యరాశులు, దేవతలు, ఋషులు, పవిత్ర జలాలు, సంపదలు అన్నీ కొలువైన దివ్యక్షేత్రంగా అన్నమయ్య ఈ కీర్తనలో వర్ణించారు. సుమారు 15వ శతాబ్దంలో జీవించిన అన్నమాచార్యులు తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామిని ప్రధానంగా స్తుతిస్తూ వేలాది సంకీర్తనలు రచించారు. వాటిలో తిరుమల కొండ వైభవాన్ని ప్రత్యక్ష దైవానుభూతిగా చిత్రించే ఈ కీర్తనకు ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. “వైకుంఠమే భూమిపై కొండగా కనిపిస్తోంది” అనే భావమే ఈ కీర్తనకు ప్రధాన ఆకర్షణ.

పూర్తి సాహిత్యం

పల్లవి

కట్టెదుర వైకుంఠము కాణాచయిన కొండ
తెట్టలాయ మహిమలే తిరుమల కొండ ||

చరణం 1

వేదములే శిలలై వెలసినది కొండ
యేదెస బుణ్యరాసులే యేరులైనది కొండ |
గాదిలి బ్రహ్మాది లోకముల కొనలు కొండ
శ్రీదేవు డుండేటి శేషాద్రి కొండ ||

చరణం 2

సర్వదేవతలు మృగజాతులై చరించే కొండ
నిర్వహించి జలధులే నిట్టచరులైన కొండ |
వుర్వి దపసులే తరువులై నిలచిన కొండ
పూర్వ టంజనాద్రి యీ పొడవాటి కొండ ||

చరణం 3

వరములు కొటారుగా వక్కాణించి పెంచే కొండ
పరగు లక్ష్మీకాంతు సోబనపు గొండ |
కురిసి సంపదలెల్ల గుహల నిండిన కొండ
విరివైన దదివో శ్రీ వేంకటపు గొండ ||

పద అర్థాలు

పదం	అర్థం
కట్టెదుర	కళ్లెదుట, ప్రత్యక్షంగా కనిపించే
వైకుంఠము	శ్రీమహావిష్ణువు నివాసమైన దివ్యలోకం
కాణాచయిన	కనిపించిన, దర్శనమిచ్చిన
తెట్టలాయ	స్పష్టంగా, ప్రత్యక్షంగా తెలిసే విధంగా
మహిమలు	దైవ వైభవాలు, గొప్పతనాలు
వేదములు	సనాతన ధర్మానికి ఆధారమైన పవిత్ర జ్ఞాన గ్రంథాలు
శిలలు	రాళ్లు, బండరాళ్లు
వెలసినది	ప్రత్యక్షమైనది, ఉద్భవించినది
పుణ్యరాశులు	అనేక పుణ్యాల సమూహాలు
ఏరులు	వాగులు, ప్రవాహాలు
బ్రహ్మాది	బ్రహ్మ మొదలైన దేవతలు
లోకములు	వివిధ దివ్య లోకాలు
శ్రీదేవుడు	శ్రీమహాలక్ష్మీ సమేతుడైన శ్రీమహావిష్ణువు; ఇక్కడ శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు
శేషాద్రి	శేషుని స్వరూపంగా భావించబడే తిరుమల పర్వతం
సర్వదేవతలు	సమస్త దేవతలు
మృగజాతులు	జంతువుల సమూహాలు
జలధులు	నీటి ప్రవాహాలు, జలసమూహాలు
నిట్టచరులు	నిరంతరం ప్రవహించేవి లేదా సంచరించేవి అనే భావంలో ఉపయోగించిన పదం
ఉర్వి	భూమి
తపసులు	తపస్సు చేసేవారు; తపస్వులు, ఋషులు
తరువులు	చెట్లు, వృక్షాలు
అంజనాద్రి	అంజనాదేవితో సంబంధమున్న పవిత్ర పర్వతం; తిరుమల పర్వతాలకు సంబంధించిన ప్రాచీన నామాలలో ఒకటి
వరములు	దైవానుగ్రహాలు, కోరికలు నెరవేర్చే అనుగ్రహాలు
కోటారుగా	సమృద్ధిగా, పెద్ద నిల్వలుగా
వక్కాణించి	ప్రశంసిస్తూ, గొప్పగా వివరించి
లక్ష్మీకాంతుడు	శ్రీమహాలక్ష్మీదేవికి ప్రియుడైన శ్రీమహావిష్ణువు
శోభనపు	శుభకరమైన, అందమైన, మంగళకరమైన
సంపదలు	ఐశ్వర్యాలు, సౌభాగ్యాలు, శ్రేయస్సులు
గుహలు	పర్వతాలలోని సహజమైన లోపలి ప్రదేశాలు
విరివైన	విశాలమైన, విస్తారమైన
శ్రీ వేంకటపు కొండ	శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామివారు కొలువైన తిరుమల పర్వతం

పల్లవి భావం

“కట్టెదుర వైకుంఠము కాణాచయిన కొండ” అని అన్నమయ్య తిరుమల కొండను చూసి పరవశిస్తున్నారు. సాధారణంగా వైకుంఠం శ్రీమహావిష్ణువు నివసించే దివ్యలోకంగా భావిస్తాం. కానీ భక్తుడైన అన్నమయ్యకు తిరుమల కొండను దర్శించినప్పుడు వైకుంఠం ఎక్కడో దూరంగా లేదని, తన కళ్లముందే ప్రత్యక్షమైందని అనిపిస్తుంది.

తిరుమల పర్వతం యొక్క ప్రతి భాగంలోనూ దైవ మహిమ కనిపిస్తుందని ఆయన చెబుతున్నారు. అందుకే తిరుమల కొండ అంటే భూమిపై ప్రత్యక్షమైన వైకుంఠం అనే గొప్ప భావన ఈ పల్లవిలో వ్యక్తమవుతుంది.

చరణం 1 భావం

మొదటి చరణంలో అన్నమయ్య తిరుమల కొండలోని ప్రతి అంశాన్నీ పవిత్రమైనదిగా దర్శిస్తున్నారు. అక్కడ కనిపించే శిలలు సాధారణ రాళ్లు కావు—అవి వేదాలే శిలల రూపంలో వెలసినట్లు ఆయన భావిస్తున్నారు.

కొండలో ప్రవహించే వాగులు, జలధారలు అనేక పుణ్యరాశులుగా కనిపిస్తున్నాయి. బ్రహ్మ మొదలైన దేవతలకు సంబంధించిన దివ్య లోకాల వైభవం కూడా ఈ పర్వతంలోనే ఉన్నట్లు కవి ఊహిస్తున్నారు.

చివరగా శ్రీదేవుడైన శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు నివసించే శేషాద్రి అని చెప్పడం ద్వారా ఈ పర్వతానికి ఉన్న అత్యున్నత పవిత్రతను తెలియజేస్తున్నారు. స్వామివారి సాన్నిధ్యమే తిరుమల కొండను వైకుంఠంతో సమానంగా నిలబెడుతోంది.

చరణం 2 భావం

రెండవ చరణంలో తిరుమల ప్రకృతినే దైవస్వరూపంగా అన్నమయ్య దర్శించారు. అడవిలో సంచరించే జంతువులలో కూడా దేవతల ఉనికిని ఆయన అనుభవిస్తున్నారు.

పర్వత ప్రాంతంలోని జలప్రవాహాలు పవిత్రమైన జలధారలుగా, అక్కడ నిలిచిన చెట్లు తపస్సు చేస్తున్న ఋషుల్లా కనిపిస్తున్నాయి. అంటే తిరుమలలోని ప్రకృతి ప్రతి రూపం భక్తికి, ధ్యానానికి, దైవస్మరణకు ప్రేరణనిచ్చేలా ఉంది.

“పూర్వ అంజనాద్రి” అనే ప్రస్తావన ద్వారా తిరుమల పర్వతానికి సంబంధించిన ప్రాచీన ఆధ్యాత్మిక వైభవాన్ని కూడా అన్నమయ్య గుర్తుచేస్తున్నారు. ఆయనకు ఇది ఒక పొడవాటి కొండ మాత్రమే కాదు; పురాణ, ఆధ్యాత్మిక, ప్రకృతి వైభవాల సమ్మేళనం.

చరణం 3 భావం

మూడవ చరణంలో అన్నమయ్య తిరుమలను వరాలను ప్రసాదించే దివ్యస్థలంగా వర్ణిస్తున్నారు. భక్తులు తమ కోరికలతో స్వామివారిని ఆశ్రయిస్తారు; ఆయన కరుణతో అనుగ్రహాలు పొందుతారనే భక్తి విశ్వాసం ఈ చరణంలో కనిపిస్తుంది.

లక్ష్మీకాంతుడైన శ్రీ వేంకటేశ్వరుని శోభతో ఈ కొండ మరింత మంగళకరంగా వెలుగుతోంది. పర్వతంలోని గుహలు, ప్రకృతి సంపదలు అన్నీ స్వామివారి దివ్య సంపదలతో నిండినట్లుగా కవి ఊహిస్తున్నారు.

చివరగా “విరివైనదదివో శ్రీ వేంకటపు కొండ” అంటూ విశాలమైన శ్రీ వేంకటేశ్వరుని కొండను దర్శించిన ఆనందాన్ని వ్యక్తం చేస్తున్నారు. భక్తుడి దృష్టిలో తిరుమలలో కనిపించేది కేవలం ప్రకృతి కాదు—ప్రతి రాయి, ప్రతి చెట్టు, ప్రతి జలధారలోనూ స్వామివారి మహిమే.

ఈ కీర్తనలోని ప్రధాన ఆధ్యాత్మిక భావం

ఈ సంకీర్తనకు కేంద్రబిందువు “తిరుమల = ప్రత్యక్ష వైకుంఠం” అనే భక్తి భావన. అన్నమయ్య తిరుమలను వర్ణించేటప్పుడు దేవుడిని మాత్రమే స్తుతించలేదు. దేవుడు నివసించే పర్వతం, అక్కడి శిలలు, వృక్షాలు, జలధారలు, జంతువులు, గుహలు—ఇవన్నింటినీ దైవసంబంధమైనవిగా చూశారు.

ఇది అన్నమయ్య కవిత్వంలోని ఒక ప్రత్యేకతను చూపిస్తుంది: ప్రకృతిని దైవానుభూతికి మార్గంగా చూడటం. తిరుమల కొండను భక్తితో దర్శించే వ్యక్తికి అక్కడి ప్రతి అంశం పవిత్రంగా అనిపించవచ్చనే అనుభూతిని ఈ కీర్తన అందిస్తుంది.

సందర్భం – ఎక్కడ పాడుతారు?

“కట్టెదుర వైకుంఠము” తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామివారి వైభవాన్ని కీర్తించే ప్రసిద్ధ అన్నమాచార్య సంకీర్తనలలో ఒకటి. తిరుమల–తిరుపతి భక్తి కార్యక్రమాలు, అన్నమయ్య జయంతి మరియు వర్ధంతి కార్యక్రమాలు, భజనలు, హరికథలు, సంగీత కచేరీలు వంటి సందర్భాల్లో అన్నమయ్య సంకీర్తనలు ఆలపించబడుతుంటాయి.

ఈ కీర్తనలో తిరుమల కొండను నేరుగా వైకుంఠంతో పోల్చడం వల్ల తిరుమల క్షేత్ర మహిమను తెలియజేసే భక్తిగీతంగా ఇది ప్రత్యేకంగా ఆకట్టుకుంటుంది. వివిధ గాయకులు, అన్నమయ్య సంకీర్తనల సంగీత కార్యక్రమాలు మరియు భక్తి వేదికల్లో దీనికి భిన్నమైన సంగీత రూపకల్పనలు వినిపిస్తాయి.

సంబంధిత అన్నమయ్య కీర్తనలు

అన్నమాచార్యుల భక్తి సాహిత్యాన్ని మరింతగా తెలుసుకోవాలనుకునే వారు ఈ కీర్తనల భావాలను కూడా చదవవచ్చు:

• వినరో భాగ్యము విష్ణుకథ – శ్రీమహావిష్ణువు కథను వినడం యొక్క మహిమ.
• నారాయణ నమో నమో – శ్రీమన్నారాయణునికి పునఃపునః నమస్కరిస్తూ చేసే భక్తి స్తుతి.
• తిరువీథుల మెఱసీ దేవదేవుడు – తిరుమల శ్రీవారి వైభవాన్ని ఉత్సవ దృశ్యాల ద్వారా వర్ణించే కీర్తన.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

1. ఈ కీర్తన ఏ దేవుడి గురించి?

ఈ కీర్తన ప్రధానంగా తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామివారి గురించి. అన్నమయ్య తిరుమల కొండను స్వామివారి దివ్య నివాసంగా, భూమిపై ప్రత్యక్షమైన వైకుంఠంగా వర్ణించారు.

2. ఈ కీర్తన ఎప్పుడు పాడతారు?

అన్నమాచార్య సంకీర్తనలను భజనలు, దేవాలయ కార్యక్రమాలు, సంగీత కచేరీలు, అన్నమయ్య జయంతి వంటి సందర్భాల్లో ఆలపిస్తారు. ఈ కీర్తనను ప్రత్యేకంగా తిరుమల క్షేత్ర వైభవాన్ని స్మరించే భక్తి కార్యక్రమాల్లో పాడటం అనుకూలంగా ఉంటుంది.

3. “కట్టెదుర వైకుంఠము” అంటే ఏమిటి?

“కట్టెదుర” అంటే కళ్లెదుట లేదా ప్రత్యక్షంగా కనిపించేది. “వైకుంఠము” అంటే శ్రీమహావిష్ణువు దివ్య నివాసం. కాబట్టి “కట్టెదుర వైకుంఠము కాణాచయిన కొండ” అనే మాటకు, “కళ్లముందే వైకుంఠంలా కనిపిస్తున్న ఈ తిరుమల కొండ” అనే భావం వస్తుంది.

అన్నమాచార్యుల “కట్టెదుర వైకుంఠము కాణాచయిన కొండ” కీర్తన తిరుమల పర్వతాన్ని కేవలం ఒక భౌగోళిక ప్రదేశంగా కాకుండా, భక్తుడి దృష్టిలో ప్రత్యక్ష దైవస్వరూపంగా చూపిస్తుంది. వేదాలు శిలలుగా, పుణ్యరాశులు జలధారలుగా, తపస్వులు చెట్లుగా, దేవతలు జీవరాశులుగా కనిపించే ఈ కవితా ప్రపంచం ద్వారా అన్నమయ్య తిరుమల యొక్క ఆధ్యాత్మిక వైభవాన్ని మన ముందుంచారు.

శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామివారి కొండను భక్తితో దర్శించినప్పుడు ప్రతి అడుగులోనూ దైవానుభూతిని పొందవచ్చనే సందేశమే ఈ కీర్తన యొక్క అంతరార్థం.